"Οι επέτειοι της εκατονταετίας..."

Ένα άρθρο του γνωστού βυζαντινολόγου κ. Σταύρου Γουλούλη, που σίγουρα θα συζητηθεί!

Νικόλαος Παύλου ΘΕΟΛΟΓΙΑ, ΠΟΛΥΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: ΣΥΝΥΠΑΡΞΗ Ή ΑΝΤΙΠΑΡΑΘΕΣΗ; Β΄ μέρος

Σήμερα η πολυπολιτισμικότητα οδηγεί σε έναν  αναστοχασμό που αφορά εκπαιδευτικές πολιτικές της  Ευρώπης και ειδικότερα της Ελλάδας[1]. Η συνεχής μετακίνηση και εγκατάσταση ανθρώπων στη χώρα μας  αναδεικνύει καινούριες προκλήσεις που συνδέονται με το σεβασμό αξιών και ανθρώπινων δικαιωμάτων.  Η διδασκαλία τους πρέπει να αποτελεί βασικό συστατικό κάθε σύγχρονου εκπαιδευτικού συστήματος.

Η πολυπολιτισμικότητα λοιπόν, με βάση την υπάρχουσα κατάσταση, φαίνεται πως θα αποτελέσει κεντρικό άξονα για τη χάραξη εκπαιδευτικών πολιτικών. Αυτή η διαπίστωση αφορά και το μάθημα των Θρησκευτικών. Το κυρίαρχο θέμα που πρέπει να απασχολήσει στο άμεσο μέλλον όλους τους ενδιαφερόμενους γι’ αυτό,  είναι η θέση που θα έχουν τα Θρησκευτικά  σε ένα εκπαιδευτικό σύστημα που θα αφορά όλα τα παιδιά και θα παρέχει ισότιμες ευκαιρίες μάθησης ανεξάρτητα από τη  φυλετική, εθνική, κοινωνική και πολιτισμική ομάδα προέλευσης[2].  Αποτελεί συνεπώς πρόκληση η εξεύρεση στοιχείων που θα είναι ενταγμένα σε αυτό και θα βοηθούν τους μαθητές να αποκτήσουν μία θρησκευτικά παιδεία που θα είναι ικανή να βοηθήσει στην ερμηνεία της σύγχρονης πραγματικότητας .

Μάλιστα, θα πρέπει αυτά τα στοιχεία να αποτελούν βασικό συστατικό των Θρησκευτικών και για θεολογικούς λόγους. Ο  Ιησούς αγκάλιασε  τους «εσκυλμένους και ερριμένους» [3]  της Ιουδαϊκής κοινωνίας της εποχής του, ενώ είναι γνωστός ο  Επιτάφιος ύμνος της Εκκλησίας που παρουσιάζει τον Κύριο ως ξένο[4].  Το μάθημα χρειάζεται λοιπόν μία επικαιροποίηση η οποία θα στηρίζεται στο αυθεντικό δεδομένο της αγάπης για τον πλησίον.`

Εδώ πρέπει να τονιστεί πως βασικά στοιχεία που περιέχει και σήμερα το μάθημα των Θρησκευτικών μπορούν να βοηθήσουν σημαντικά μία προσπάθεια για ειρηνική συνύπαρξη ανθρώπων που προέρχονται από διαφορετικές πολιτισμικές αφετηρίες και νοοτροπίες. Άλλωστε περιλαμβάνει, όπως είναι γνωστό, διδακτικές ενότητες που αναφέρονται στις αξίες της βοήθειας για το συνάνθρωπο, της συναδέλφωσης και στο σεβασμό της διαφορετικότητας[5].

Χαρακτηριστικά είναι τα παραδείγματα από το Αναλυτικό Πρόγραμμα της Β΄ Γυμνασίου. Σε αυτό, εκτός των άλλων, μπορεί να αντληθεί σχετικό υλικό από την παραβολή του σπλαχνικού Σαμαρείτη[6] και την παραβολή της Τελικής Κρίσης[7]. Ακόμη και τα στοιχεία που δίνονται για την ευσπλαχνία που έδειχνε ο Ιησούς στις γυναίκες και τα παιδιά[8] μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε μία προσπάθεια κατανόησης της πολυπολιτισμικότητας.

Έτσι, στην Παραβολή της Τελικής Κρίσης –για να γίνει μία συγκεκριμένη αναφορά σε  μία «δύσκολη» ενότητα-  ο στόχος του ευαγγελιστή δεν είναι να παρουσιάσει στοιχεία για τον τρόπο που θα γίνει η Τελική Κρίση, αν και συνδέεται για πολλούς  με μία περιγραφή της. Είναι καταρχήν απαραίτητο για την ερμηνεία της να τοποθετηθεί μέσα στη γενικότερη συνάφεια του κειμένου του Ματθαίου που περιλαμβάνει αποκαλυπτικές αναφορές στο τέλος του κόσμου[9]  (άλλωστε οι συμβολικές εικόνες που χρησιμοποιούνται σε αυτή προέρχονται από το μεσογειακό περιβάλλον του 1^ου αι. μ.Χ. και αποσκοπούσαν στην κατανόηση της παραβολής από τον περίγυρο στο οποίο απευθύνονταν[10]). Στόχος της είναι να αναδείξει ποιοι είναι οι «φίλοι» του Θεού[11]. Το κριτήριο ένταξης σε αυτούς είναι η αγάπη για το συνάνθρωπο που εκδηλώνεται εδώ με συγκεκριμένες πράξεις. Αυτές είναι η βοήθεια σε ανθρώπους που υποφέρουν από πείνα, δίψα, είναι ξένοι, γυμνοί, άρρωστοι και φυλακισμένοι.

Οι παραπάνω καταστάσεις αναβιώνουν στις πολυπολιτισμικές κοινωνίες και αποτελούν παθολογίες του σύγχρονου κόσμου. Βέβαια είναι γνωστό πως οι ατομικές πρωτοβουλίες δε λύνουν το πρόβλημα. Αντίθετα κάποιες φορές το επιδεινώνουν αφού καθησυχάζουν συνειδήσεις, οπότε δε λαμβάνονται δραστικά μέτρα για την αντιμετώπισή τους.

Τα παραπάνω είναι απαραίτητο να αναφερθούν κατά τη διδασκαλία της σχετικής ενότητας. Το ζήτημα δηλαδή είναι να μη δοθεί μία ηθικιστική διάσταση που θα αναδεικνύει την «καλή πράξη» της βοήθειας στο συνάνθρωπο ως μέσον ανταπόδοσης από το Θεό. Αυτό που πρέπει να τονιστεί είναι η αποδοχή της διαφορετικότητας και η κατανόηση των αναγκών που έχουν συνάνθρωποι που βρίσκονται στη δεινή θέση να εγκαταλείψουν τις εστίες τους και τον τρόπο ζωής τους, ως μία θετική παράμετρος της πολυπολιτισμικότητας.

Το τελικό συμπέρασμα –που θα μείνει και στη μνήμη των μαθητών- είναι πως η πολυπολιτισμικότητα –πέρα από πολιτιστικό μέγεθος- αναδεικνύει και την ανάγκη για πλησίασμα του Άλλου. Ταυτόχρονα θα κατανοήσουν πως,  μέσα από τις διδακτικές ενότητες των Θρησκευτικών, μπορούν να αποκτήσουν γνώσεις που θα τους φανούν χρήσιμες για την ερμηνεία της σύγχρονης πραγματικότητας.

***

Τελειώνοντας θα πρέπει να τονιστεί πως η θεολογική σκέψη δεν έχει να φοβηθεί τίποτα από την πολυπολιτισμικότητα. Αντίθετα αποτελεί μία πρόκληση για να εφαρμοστούν βασικές χριστιανικές αρχές. Ταυτόχρονα, όπως αποδείχτηκε, υπάρχουν οι προϋποθέσεις ώστε το μάθημα των Θρησκευτικών να έχει έναν σημαντικό ρόλο στο σύγχρονο σχολείο , αφού αποτελεί και ένα εργαλείο ερμηνείας της πολυπολιτισμικότητας. Βεβαίως απαραίτητη προϋπόθεση γι’ αυτό είναι να ανοιχτεί στην κοινωνία και να πείσει όλους για την αξία του και την προσφορά του στη σημερινή νεολαία.

---

[1] Βλ. το άρθρο του Φίλιππου Σαββίδη στην εφημερίδα ΤΟ ΒΗΜΑ (26-9-2007) με τίτλο «Ανάγκη για πολυπολιτισμική εκπαίδευση», όπου, μεταξύ άλλων τονίζει πως «Οι σύγχρονες ευρωπαϊκές κοινωνίες έχουν συγκεκριμένα χαρακτηριστικά τα οποία δημιουργούν νέα κοινωνικά και πολιτισμικά δεδομένα που δεν μπορούν να αγνοούνται. Αυτά τα νέα χαρακτηριστικά επηρεάζουν τη μορφή της εκπαιδευτικής πολιτικής ενός μοντέρνου ευρωπαϊκού κράτους. Η σημερινή Ελλάδα όπως και οι υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες είναι κράτη πολυπολιτισμικά. Αυτή η πολυπολιτισμικότητα εδραιώνεται καθημερινά με την εισροή νέων μεταναστών, προσωρινών επισκεπτών και τη συνεχή μετακίνηση ανθρώπινου δυναμικού που επιβάλλει η σημερινή παγκοσμιοποιημένη κοινωνία μας».

[2] Βλ. και Banks, C. A. M. & Banks, J. A., Equity pedagogy: An essential component of multicultural education, Theory Into Practice, 34(3) /1995. 152-158

[3] Μτθ. 9,36

[4] «Τον ήλιον κρύψαντα τας ιδίας ακτίνας
και το καταπέτασμα του ναού διαρραγέν
τω του Σωτήρος θανάτω, ο Ιωσήφ θεασάμενος
προσήλθε των Πιλάτω και καθικετεύει λέγων:
"Δος μοι τούτον τον ξένον,
Τον εκ βρέφους ως ξένον ξενωθέντα εν κόσμω.
Δος μοι τούτον τον ξένον,
ον ομόφυλοι, μισούντες θανατούσιν ως ξένον.
Δος μοι τούτον τον ξένον,
ον ξενίζομαι βλέπειν του θανάτου τον ξένον.
Δος μοι τούτον τον ξένον,
όστις οίδε ξενίζειν τους πτωχούς και τους ξένους….»

[5] Βλ. σχετικά παραδείγματα πολυπολιτισμικότητας από τη βιβλική και πατερική γραμματεία στο Γκίτση Αναστασία, «Πολυπολιτισμικότητα και θεολογικές προσεγγίσεις», Καθ’Οδόν, 16/2000, σ. 99-110.

[6] Βλ. Τσανανάς Γεώργιος-Μπάρλος Απόστολος, Θρησκευτικά Β΄ Γυμνασίου. Καινή Διαθήκη. Ο Ιησούς Χριστός και το έργο του, Αθήνα 2008^Γ, σ. 67-69

[7] Όπ. παρ. σ. 70-72

[8] Όπ. παρ. σ. 73-76

[9] Βλ. Hultgren Arland J., The Parables of Jesus: A Commentary, Grand Rapids, MI, 2000, σ. 310

[10] Βλ. Court, John M. "Right and Left: The Implications for Matthew 25.31-46." NTS 31 (1985): 223-33

[11] Bλ. και  Ιωαν. 15,14

Θεολογία, Πολυπολιτισμικότητα και Εκπαίδευση

Δημοσιεύτηκε στο 2^ο τεύχος του ηλεκτρονικού περιοδικού 14Press

(ISSN 1792-3603)

(http://14press.gr/ )

Νικόλαος Παύλου

ΘΕΟΛΟΓΙΑ, ΠΟΛΥΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: ΣΥΝΥΠΑΡΞΗ  Ή ΑΝΤΙΠΑΡΑΘΕΣΗ;

1ο Μέρος

Πολυπολιτισμικότητα είναι η κατάσταση συνύπαρξης και διατήρησης διαφορετικών πολιτισμών στον ίδιο χώρο. Τα αίτιά της είναι οικονομικά (άνθρωποι αναγκάζονται να εγκαταλείψουν τις εστίες τους και να μεταναστεύσουν σε άλλους τόπους, ελπίζοντας να γνωρίσουν ευημερία), κοινωνικά (ανισότητες κάθε είδους, που οδηγούν κατοίκους του τρίτου, κυρίως, κόσμου σε ευρωπαϊκά κράτη με δημοκρατική παράδοση και πρακτικές), πολιτικά (διαφυγή από τυραννικά και ανελεύθερα καθεστώτα που καταπατούν τα ανθρώπινα δικαιώματα σε χώρες της Ευρώπης). Η ανοχή, η έλλειψη φοβικότητας  και η κατανόηση του Άλλου θα πρέπει να αποτελούν συστατικά της, ενώ δε λείπουν οι αντιδράσεις και οι ανησυχίες για τυχόν προβλήματα που αυτή μπορεί να δημιουργήσει σε έναν  εθνικό ιστό. Βέβαια για το τελευταίο θα μπορούσε κάποιος να χρησιμοποιήσει τα επιχειρήματα του καθηγητή της Φιλοσοφίας του Δικαίου στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας Κωνσταντίνου Παπαγεωργίου. Όπως τονίζει « Ένα μέρος της ταυτότητάς μας δεν είναι διαπραγματεύσιμο. Κάποιες από τις ιδιότητές μας ως μελών μιας εθνικής κοινότητας είναι ιστορικά προκαθορισμένες και αυτό μας δεσμεύει στο βαθμό που είμαστε κομμάτι της κοινότητας αυτής. Το φαινόμενο αυτό μπορούμε να το ονομάσουμε «κατηγορική εμπέδωση της ταυτότητας». Δεν είναι όμως τυραννικό να μην μπορούμε να ελέγξουμε κάποια στοιχεία της ταυτότητάς μας; Όχι απαραίτητα, αν διαθέτουμε συλλογικά την ψυχική δύναμη και την πνευματική ενάργεια να αναστοχαζόμαστε πάνω στην ταυτότητά μας με ειλικρίνεια και ελευθερία. Η ειλικρινής ανάλυση και ανασύνθεση των ιστορικών προκαθορισμών της εθνικής μας ταυτότητας είναι ένα επαρκές αντιστάθμισμα της κατηγορικής της εμπέδωσης. Αντίθετα ασφαλίζοντας την εθνοπολιτισμική μας ταυτότητα έναντι κάθε δυνατότητας μετάλλαξης, “προστατεύοντας” την από τον κίνδυνο πολιτισμικής μόλυνσης δεν σφραγίζουμε απλώς κάποια παράθυρα που βλέπουν στο μέλλον, αλλά αφαιρούμε την νομιμοποιητική βάση της ίδιας μας της ταυτότητας. Γι’ αυτόν ακριβώς το λόγο, όταν ρίχνουμε ένα πέπλο λήθης στον “άλλο”, όχι απλώς δεν προστατεύουμε, αλλά παγιδεύουμε τον εθνοπολιτισμικό “εαυτό”  μας»[1].

Δεν αμφιβάλλει κανένας πως η πολυπολιτισμικότητα δίνει ερεθίσματα και στη θεολογία. Βέβαια δε χρειάζεται να τονιστεί πως ο σεβασμός του συνανθρώπου και των αναγκών του πρέπει να αποτελεί βασική φροντίδα  της τελευταίας. Πάντως είναι καλό να υπάρχουν ασφαλείς βάσεις για την άρθρωση λόγου από μέρους της. Γι’ αυτό στη συνέχεια θα αναλυθούν  περιστατικά από το βιβλίο των Πράξεων των Αποστόλων που αναφέρονται στη συνάντηση του Πέτρου με το Ρωμαίο εκατόνταρχο Κορνήλιο[2]. Σε αυτήν περιλαμβάνονται αρκετά στοιχεία που μπορούν να δώσουν έναν οδοδείκτη για τη  στάση που πρέπει να τηρείται σε ανθρώπους που έχουν ως αφετηρία τους διαφορετικές πολιτισμικές παραδόσεις.

Σύμφωνα λοιπόν με την αφήγηση του βιβλίου των Πράξεων ο εκατόνταρχος Κορνήλιος ζούσε στην Καισάρεια και είχε προσχωρήσει στον ιουδαϊσμό. Είδε πως πρέπει να καλέσει τον Πέτρο που βρίσκονταν στην Ιόππη.

Στο μεταξύ,  ο Πέτρος,  ενώ προσεύχονταν, είδε σε όραμα διάφορα ζώα, ενώ μία φωνή τον καλούσε να σφάξει και να φάει. Αρνείται θεωρώντας πως αυτά είναι ακάθαρτα. Η φωνή τότε του λέει «Αυτά που ο Θεός καθάρισε, εσύ μην τα θεωρείς ακάθαρτα».

Φεύγει στη συνέχεια με τους ανθρώπους του Κορνήλιου για την Καισάρεια. Εκεί μιλώντας, υπογραμμίζει πως για το Θεό κανένας δεν είναι μολυσμένος ή ακάθαρτος. Δεν κάνει διακρίσεις, αρκεί να τον σέβονται οι άνθρωποι και να ζουν σύμφωνα με το θέλημά του. Το Άγιο Πνεύμα κατεβαίνει τότε σε όσους άκουγαν το κήρυγμα του Απόστολου. Οι Ιουδαίοι μένουν κατάπληκτοι βλέποντας να δίνεται και στους εθνικούς πλούσια η Αγιοπνευματική δωρεά. Βαπτίζονται λοιπόν όλοι στο όνομα του Κυρίου.

Στη συνάντηση Πέτρου-Κορνήλιου συναντώνται λοιπόν δύο κόσμοι με τελείως διαφορετική νοοτροπία και αντίληψη για την πραγματικότητα. Αιχμή του δόρατος της διαφορετικότητας είναι η διάκριση καθαρών και ακάθαρτων τροφών. Στο βιβλίο του Λευιτικού[3] αναγράφονται με λεπτομέρεια ποιες πρέπει να αποφεύγει ο ευσεβής Ισραηλίτης. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η καμήλα, ο λαγός και ο χοίρος. Αντίθετα για τους ανθρώπους του ελληνορωμαϊκού κόσμου οι εκλεπτυσμένες λιχουδιές που προέρχονταν από όλα τα είδη του ζωικού και του φυτικού βασιλείου ήταν καθημερινά εδέσματα του τραπεζιού τους.  Είναι χαρακτηριστικός ο τρόπος που περιγράφει ο Πετρώνιος στο «Σατυρικόν», το μέρος ενός δείπνου: «…Ωστόσο, μας είχανε για πρώτο πιάτο ένα γουρούνι με αιματηρά λουκάνικα και άλλα λουκάνικα ύστερα και γούσες πολύ νόστιμα μαγειρεμένες και δεν έλειψαν βεβαίως και τα σέσκουλα και το χωριάτικο ψωμί…Το επόμενο πιάτο ήταν μια κρύα πίτα, περιχυμένη με μέλι και σπανιόλικο κρασί… Ύστερα είχανε στραγάλια και λούπινα και καρύδια και ένα μήλο… Τέλος μας είχανε και μαλακό τυρί, περιχυμένο με φετινό κρασί, και μια καραβίδα του καθενός και πατσές και συκωτάκια και ρέβες και μουστάρδα. Φέρανε και κυμινόσπορους τουρσί, και βρεθήκανε άνθρωποι τόσο κακομαθημένοι που πήρανε μέχρι τρεις χούφτες»[4].

Οι αντιδράσεις των χριστιανών που προέρχονταν από τους Ιουδαίους –για τις οποίες έγινε λόγος- όταν βλέπουν να δέχονται και οι εθνικοί το Άγιο Πνεύμα,  αποτυπώνουν παγιωμένες νοοτροπίες διαφορετικότητας. Θεωρώντας πως δικαιωματικά μόνο αυτοί μπορούν να δεχτούν τις δωρεές του Πνεύματος αρνούνται αρχικά την αξίωση και των υπόλοιπων να θεωρούνται παιδιά του Θεού. Χρειάζεται λοιπόν ο λόγος του Πέτρου, που προτρέπει να οδηγηθούν στη Βάπτιση όλοι ανεξάρτητα από την εθνική καταγωγή.

Πάντως οι λόγοι που απευθύνει ο Πέτρος στον Κορνήλιο αναδεικνύουν και τη χριστιανική στάση απέναντι στη διαφορετικότητα. Η πρότασή του «Αλήθεια, τώρα καταλαβαίνω ότι ο Θεός δεν κάνει διακρίσεις, αλλά δέχεται τον καθένα, σ’ όποιον λαό κι αν ανήκει, αρκεί να τον σέβεται και να ζει σύμφωνα με το θέλημά Του»[5]  υποδεικνύει πως για το Θεό όλοι οι άνθρωποι είναι παιδιά του και έχουν ως υποχρέωση να ζουν σύμφωνα με το νόμο του. Αυτό άλλωστε αποδέχονται και στη συνέχεια τα μέλη της χριστιανικής κοινότητας των Ιεροσολύμων, όταν ακούνε την αφήγηση του Πέτρου για τη μεταστροφή του Κορνήλιου. Δοξάζουν το Θεό και λένε: «Άρα, λοιπόν, και στους εθνικούς έδωσε ο Θεός τη δυνατότητα να μετανοήσουν και να κερδίσουν την αληθινή ζωή».

Αυτή η συγκατάβαση προς τον Άλλο αποτελούσε, εκτός των άλλων, και αδήριτη ανάγκη για τα μέλη του ελληνορωμαϊκού κόσμου, γιατί κατανοούσαν πως διαφορετικά θα ήταν αδύνατο να επιβιώσουν μέσα στον κοσμοπολιτισμό του 1^ου αι. μ.Χ. Βεβαίως για τους χριστιανούς σήμαινε και  υπακοή στο θέλημα του Θεού. Άλλωστε η αφήγηση των Πράξεων δεν αφήνει περιθώρια, όπως συμβαίνει ίσως με άλλα καινοδιαθηκικά κείμενα, να διαφανούν διαφωνίες γύρω από αυτό το ζήτημα. Ο Θεός λοιπόν όλους τους θεωρεί παιδιά του και θέλει τη σωτηρία τους.

---

[1] Το απόσπασμα είναι μέρος του προλογικού  σημειώματος του Κωνσταντίνου Παπαγεωργίου στο έργο: Ταίηλορ Τσαρλς, Πολυπολιτισμικότητα, μετ. Φιλήμων Παιονίδης, Αθήνα 1997³, σ. 15-16.

[2] Πρ. 10,1-43

[3] Λευιτ. 11

[4] Πετρώνιος Σατυρικόν, μετ. Άρης Αλεξάνδρου, Αθήνα 2009, σ. 105-106

[5] Πρ. 10,34-35

Συνεχίζεται....

Horst Dietrich Preuss: "Θεολογία της Παλαιάς Διαθήκης" Επιμέλεια- Μετάφραση: Ι. Μούρτζιος

 Σε επιμέλεια και μετάφραση του αγαπημένου πανεπιστημιακού δάσκαλου και πολυαγαπημένου  φίλου Γιάννη Μούρτζιου κυκλοφόρησε επιτέλους και στην ελληνική το έργο του Horst Dietrich Preuss: "Θεολογία της Παλαιάς Διαθήκης" που το περιμέναμε όλοι οι Έλληνες παλαιοδιαθηκολόγοι. Πρόκειται για μία μνημειώδη δουλειά 2 τόμων (1122 σελίδες!!!).  Αντιγράφουμε από το οπισθόφυλλο: " Αυτή η "θεολογία της Παλαιάς Διαθήκης", είναι ένα διδακτικό εγχειρίδιο. Σ' αυτήν πραγματοποιείται μια επισκόπηση των παλαιοδιαθηκικών ομολογιών πίστης και καταδεικνύεται η σημασία που αυτές έχουν για το σύνολο της βιβλικής θεολογίας. Επιπλέον λαμβάνεται υπόψη και το περιβάλλον του Ισραήλ, εκείνο της αρχαίας Εγγύς Ανατολής".Επιφυλασσόμαστε για μία βιβλιοπαρουσίαση!
Να σημειωθεί εδώ πως ο Ι. Μούρτζιος έχει δώσει στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό αξεπέραστα έργα της ευρωπαϊκής βιβλικής σκέψης, που βοηθούν στην κατανόηση βασικών θεματικών ενοτήτων της Παλαιάς Διαθήκης. Αυτά είναι τα εξής: A.H.J.Gunneweg, Η ιστορία του βιβλικού Iσραήλ έως την εξέγερση του Βαρ-Κοχβά, Θεσσαλονίκη 1997, N.P.Lemche, Η προϊστορία του βιβλικού Ισραήλ, Θεσσαλονίκη 1998, W. Dietrich, H πρώτη περίοδος της βασιλείας στον βιβλικό Ισραήλ- (10ος αι π.Χ.), Θεσσαλονίκη 2004.

Διάλογοι της θεολογίας. 1. Το οικολογικό ζήτημα

Η θεολογία στην αυθεντική της μορφή, όταν θέλει να δικαιώνει το όνομά της, οφείλει να διαλέγεται. Να αφουγκράζεται τις αγωνίες του ανθρώπου, να τον πλησιάζει και να προσπαθεί με τον ποιητικό και αποκαλυπτικό της λόγο να τον βοηθάει. Μόνο τότε θα μπορεί να πιστεύει ότι έχει επιτελέσει την αποστολή της και αξίζει να συν-υπάρχει με τις υπόλοιπες ανθρώπινες δραστηριότητες. Σε διαφορετική περίπτωση δε θα αποτελεί ζωντανό οργανισμό, αλλά η θέση της θα είναι δίπλα στα εκθέματα μουσείου, που είναι μεν χρήσιμα για μελέτη και θέαση, εφόσον αποτελούν αντικείμενα που βοηθούν στην κατανόηση δραστηριοτήτων του παρελθόντος, δε φαίνεται όμως να έχουν ουσιαστική παρέμβαση στη ζωή του σύγχρονου ανθρώπου.
Για να μπορέσει η θεολογία να διαλέγεται και να βοηθάει το σύγχρονο άνθρωπο, απαραίτητη προϋπόθεση είναι να μπορεί να ερμηνεύσει τη σύγχρονη πραγματικότητα. Αυτό θα έχει σα συνέπεια να αρθρώνει λόγο, που θα αγγίζει τις παραμέτρους σημερινών προβλημάτων. Απαραίτητο εργαλείο της γι’ αυτό, είναι η χρήση της παράδοσης και όχι μη αυθεντικά κατασκευάσματα, όπως η παραδοσιαρχία, που δυστυχώς συναντάται αρκετές φορές σε χώρους ανθρωπιστικών επιστημών. Η πρώτη, δηλ. η παράδοση, σημαίνει ότι αξιοποιείται η προηγούμενη εμπειρία για να δώσει την ώθηση στο παρόν. Η δεύτερη όμως, η παραδοσιαρχία, είναι προσκόλληση σε καταστάσεις του παρελθόντος, αδυναμία προσαρμογής στην πραγματικότητα που βιώνεται από τον σύγχρονο άνθρωπο και άρνηση του παρόντος.
Με βάση αυτές τις σκέψεις αντιλαμβάνεται κάποιος ότι η θεολογία δε μπορεί να μένει αμέτοχη στα σημερινά προβλήματα. Ούτε μπορεί να προβάλλει ως άλλοθι ότι το αντικείμενο της ενασχόλησής της δεν τη νομιμοποιεί να αρθρώνει λόγο. Εφόσον φιλοδοξεί να είναι ο λόγος για το Θεό, δε μπορεί να αγνοεί την εικόνα Του, που είναι ο άνθρωπος. Επομένως το καθήκον της είναι να βρίσκεται κοντά σε αυτόν, και να αγωνίζεται να του δώσει καλύτερη ποιότητα ζωής –εννοείται όχι με τεχνικές συμβουλές- αλλά υποδεικνύοντάς του έναν άλλο δρόμο και τρόπο ζωής, προβάλλοντας το σεβασμό για τα δημιουργήματα του Θεού, που όλα είναι «καλά λίαν» σύμφωνα με το βιβλικό λόγο. Στην ουσία, όπως τόνιζε ένας πρόωρα χαμένος μεγάλος δάσκαλος της θεολογίας, ο Νίκος Νησιώτης, «(η αποστολή της θεολογίας του καιρού μας) …συνίσταται στο να ξαναερμηνεύσει τον εαυτό της, προκειμένου να συνεισφέρει εποικοδομητικά στη διασάφηση των προβλημάτων που δημιουργήθηκαν από την ιλιγγιώδη άνθιση των φυσικών επιστημών» (στο Νίκου Νησιώτη, Η πνευματολογική Χριστολογία της φύσεως και οι συνέπειές της για την οικολογία και τον ολικό ανθρωπισμό, στον συλλογικό τόμο «Άνθρωπος και Περιβάλλον», Πάφος 1994, σελ. 63).
Δε θα κόμιζε κάποιος γλαύκα ες Αθήνας αν έλεγε ότι πολλά από τα προβλήματα που απασχολούν τη σύγχρονη κοινωνία έχουν και οικολογική διάσταση Αυτό σημαίνει ότι πολλές φορές η επέμβαση του ανθρώπου αντί να θεραπεύει και να συντελεί στην ευτυχία του, σωρεύει περισσότερα προβλήματα από αυτά που πάει να λύσει, με αποτέλεσμα οι ανησυχίες για την ποθούμενη ποιότητα ζωής συνεχώς να πληθαίνουν. Στο ίδιο μήκος κύματος, (δηλαδή στην αναφορά προβλημάτων που έχουν οικολογική διάσταση), αγαθά τα οποία θεωρούνταν αυτονόητα από προηγούμενες γενιές, σήμερα θεωρούνται πολύτιμα και σε ανεπάρκεια, ενώ δεν είναι λίγες οι φορές που δίνονται στο σημερινό καταναλωτικό κοινό προϊόντα τα οποία έχουν αμφισβητούμενη προέλευση και δεν είναι γνωστές οι παρενέργειες που έχουν στον οργανισμό που τα καταναλώνει, καθώς και οι μακροχρόνιες επιπτώσεις τους.
Εύλογα θα αναρωτιούνταν κάποιος για τον τρόπο που θα μπορούσε η θεολογία να προτείνει λύσεις για το οικολογικό πρόβλημα. Ο καλύτερος, κατά τη γνώμη μου, τρόπος είναι να μη μιλήσει θεωρητικά, αλλά να ανατρέξει σε πράξεις ανθρώπων που βίωσαν την αγαπητική σχέση με το Θεό, και αυτή τους η εμπειρία αποτέλεσε την πυξίδα για όλη τους τη ζωή. Αυτός λοιπόν ο δεσμός με το Δημιουργό, τους έκανε να αποκτήσουν μία αρμονία με την κτίση, να επιδιώκουν να κινούνται εντός της, έχοντας τη συναίσθηση ότι αποτελούν μέρος της και πως ο τυχόν τραυματισμός της, που θα προερχόταν από δικές τους παρεμβάσεις θα ήταν οδυνηρός και για τους ίδιους. Παράλληλα αυτή τους η σχέση, τους οδηγούσε στην αναζήτηση της αυθεντικότητας, που φαίνεται να φαντάζει σαν αντίδοτο σε προβλήματα, σαν αυτά που σχετίζονται με το περιβάλλον.
Ο χριστιανός άνθρωπος, δηλαδή, δε μπορεί να αποδέχεται το μη αυθεντικό, αυτό που βρίσκεται σε δυσαρμονία με το Θεό και την κτίση, που Αυτός δημιούργησε. Δε μπορεί λοιπόν να θεωρεί χρήσιμο και κατάλληλο, οτιδήποτε δείχνει να αποτελεί διαστρέβλωση του έργου του Θεού, το οποίο μάλιστα μπορεί να εκθέτει τα δημιουργήματα Του σε κινδύνους.
Εδώ νομίζω έχει σημαντικό ρόλο η λιτότητα -όχι με λόγια αλλά με πράξεις ουσιαστικές, που θα αποτελούν μέρος μιας ολικής στάσης ζωής- την οποία επιζητεί να διασώσει ο χριστιανισμός, τουλάχιστο στην αυθεντική του μορφή. Η διδασκαλία του δεν ευνοεί τις υπερβολές και τις ακρότητες,  ούτε δείχνει να προτιμά καταστάσεις που βάζουν τον άνθρωπο κάτω από το κέρδος υποβαθμίζοντάς τον με αυτόν τον τρόπο. Αυτό άλλωστε υπενθυμίζει διαρκώς το λόγιο του Κυρίου «ουκ επ’ άρτω μόνω ζήσεται άνθρωπος, αλλ’ επί παντί ρήματι εκπορευομένω δια στόματος Θεού» (Ματθ. 4,4),καθώς και ο τρόπος της ζωής του.

***

Έχει τονιστεί και στην αρχή του άρθρου ότι η θεολογία δεν έχει τη δυνατότητα να προσφέρει τεχνικές λύσεις στα σοβαρά προβλήματα που απασχολούν το σημερινό άνθρωπο. Νομίζω όμως ότι η εκζήτηση της αυθεντικότητας, η προσπάθεια για να γίνει η ζωή μας όσο το δυνατό πιο απλή και η ανάγκη για μεγαλύτερο σεβασμό από τον άνθρωπο των κανόνων που καθόριζαν πάντα τις σχέσεις των όντων, μπορούν να βοηθήσουν στην κατανόηση της προτεραιότητας να αποκτήσει η ζωή μία ποιότητα, που όλοι, όσοι διαμένουμε σε αυτόν τον υπέροχο –παρ’ όλα τα προβλήματά του – πλανήτη τη δικαιούμαστε.

Νίκος Παύλου

Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΠΕΡΙΑΝΔΡΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ

Νίκος Παύλου

Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΠΕΡΙΑΝΔΡΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ
 ΣΤΙΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΤΟΥ ΗΡΟΔΟΤΟΥ

Μιλώντας ο Ηρόδοτος για τις αρνητικές συνέπειες της τυραννίας αναφέρεται και στην ιστορία του Περίανδρου (627-587 π.Χ.) και της γυναίκας του Μέλισσας[1]. Ο τύραννος της Κορίνθου οδηγήθηκε ακόμη και στο γδύσιμο των γυναικών της πόλης για το χατίρι της δικής του γυναίκας!

Με μία πρώτη ματιά η πράξη του Περίανδρου φαντάζει περίεργη και ακατανόητη. Γι’ αυτό στη συνέχεια ο Ηρόδοτος φροντίζει να δώσει τις απαραίτητες εξηγήσεις.

Ο Περίανδρος λοιπόν είχε στείλει δικούς του ανθρώπους στο Νεκρομαντείο του Αχέροντα για να πάρει χρησμό για τον τρόπο που θα μπορούσε να οικειοποιηθεί την περιουσία ενός ξένου[2]. Η Μέλισσα που είχε πεθάνει, παρουσιάζεται, λέει πως δεν πρόκειται να δώσει χρησμό, γιατί τα ρούχα της, αν και τα έθαψε μαζί της ο άντρας της, δεν τα είχε κάψει προηγουμένως ολοκληρωτικά η φλόγα. Συνεχίζει, υπενθυμίζοντάς του, πως φούρνισε το ψωμί του σε κρύο φούρνο!

Ο Περίανδρος όταν μαθαίνει το χρησμό του μαντείου πείθεται πως η γυναίκα του δεν πρόκειται να δώσει το χρησμό που ήθελε, γιατί δεν είχε εκτελέσει σωστά τις νεκρικές τελετές προς τιμήν της! Βγάζει λοιπόν διάταγμα να κάνουν πομπή οι γυναίκες της πόλης μέχρι το Ηραίο. Αυτές ντύθηκαν καλά, νομίζοντας πως πάνε σε γιορτή. Ο τύραννος όμως τις ξεγυμνώνει όλες, ελεύθερες και δούλες, παίρνει τα ρούχα τους και τα καίει, κάνοντας και ευχή στη Μέλισσα, Μετά από αυτό το φάντασμα της νεκρής ησύχασε και του αποκαλύπτει το χώρο που υπήρχε ο θησαυρός του ξένου.

***

Η γυναίκα του Περίανδρου φαίνεται να ήταν γνωστή για τις μαντικές της ικανότητες. Άλλωστε το όνομα με το οποίο την παρουσιάζει ο Ηρόδοτος, το οποίο φαίνεται πως είναι λατρευτικός τίτλος, αυτό δείχνει. Παραπέμπει σε γυναίκες που έχουν μία ιδιαίτερη σχέση με το θείο. Ο Πίνδαρος κάνει λοιπόν λόγο για τη Μέλισσα των Δελφών[3], ενώ ο Καλλίμαχος αναφέρεται στην ιέρεια της Δήμητρας Μέλισσα [4].  Επίσης ήταν το ασσυριακό όνομα για την Αφροδίτη[5] .Πάντως το αληθινό της όνομα ήταν Λυσίδα[6] . Κόρη του τυράννου της Επιδαύρου Πρόκλου και μητέρα του αγαπημένου γιού του Περίανδρου[7].

***

Δε φαίνεται να συμφωνούν όλοι οι ερευνητές για την ιστορικότητα της αφήγησης[8]. Σε κάθε περίπτωση όμως το κείμενο φαίνεται να έχει πετύχει το στόχο του και οι αναγνώστες του μεγάλου δημιουργού σίγουρα θα καταδίκασαν τις αποτρόπαιες πράξεις του τυράννου, και φυσικά θα έβγαλαν τα συμπεράσματά τους για το που μπορούν να οδηγήσουν παρόμοιες ανίερες πράξεις. Ωστόσο σε μία λεπτομέρεια φαίνεται πως δε δόθηκε ιδιαίτερη προσοχή.

Ο Περίανδρος σμίγει με τη νεκρή Μέλισσα[9]. Μάλλον όμως με αυτή την πράξη δεν εξασφάλισε την εύνοιά της[10]. Αυτή δεν το ξεχνάει και του το θυμίζει χρησιμοποιώντας μία διφορούμενη πρόταση που μοιάζει με κώδικα επικοινωνίας. Η έκφραση «ἐπὶ ψυχρὸν τὸν ἰπνὸν Περίανδρος τοὺς ἄρτους ἐπέβαλε»  δύσκολα θα μπορούσε να λεχθεί σε δημόσιο χώρο, και ειδικά από μία δέσποινα της εποχής. Το φάντασμα όμως της Μέλισσας δε δυσκολεύεται καθόλου να την πει. Επίσης η ιδιαιτερότητα που διακρίνει το λόγο είναι πρόδηλη. Φαίνεται πως θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί από άτομα που είχαν μεγάλη οικειότητα μεταξύ τους. Μπορεί και να λέγονταν κατά τη διάρκεια των ιδιαίτερων στιγμών που είχαν μεταξύ τους.  Εκτός αν πρόκειται για ειρωνεία, που είχε ως στόχο μία ενδεχόμενη σεξουαλική πείνα του Περίανδρου. Όμως ακόμη και σε μία περίπτωση αφορά ανθρώπους που γνωρίζονται καλά και έχουν μία ιδιαίτερη σχέση.

Δε φαίνεται η συγκεκριμένη συνεύρεση να έχει τελετουργικό χαρακτήρα, παρόμοιο, ενδεχομένως, με τον «ιερό γάμο» που γίνονταν στην αρχαία Αθήνα[11]. Οπότε το πιο πιθανό είναι ο Περίανδρος να τη χρησιμοποίησε για να κάνει ευτυχισμένη τη νεκρή σύζυγό του, έστω και μετά θάνατον!

Όπως είναι γνωστό ήταν διαδεδομένη η αντίληψη πως η ηδονή των σεξουαλικών συνευρέσεων αφορούσε περισσότερο τις γυναίκες. Η ιστορία του τυφλού μάντη Τειρεσία αυτό άλλωστε φανερώνει[12].Ο Περίανδρος δηλαδή θέλησε να ευχαριστήσει το φάντασμα της γυναίκας του, για να του αποκαλύψει το θησαυρό!

Η ιστορία δεν αφήνει πολλά περιθώρια για να μπορέσει ο αναγνώστης να βγάλει το συμπέρασμα πως η Μέλισσα ευχαριστήθηκε με την πρωτοβουλία του Περίανδρου! Μάλλον δείχνει να μην την ενδιαφέρει καθόλου η ηδονή, πράγμα άλλωστε φυσικό, αφού είχε περάσει πλέον στο βασίλειο των νεκρών! Η πράξη του τυράννου της χρησίμευσε μόνο ως μέσον για να του υπενθυμίσει πως δε φρόντισε να της αποδώσει σωστά αυτά που θα χρησίμευαν για μία «άνετη» διαμονή (!) στον Άδη.  Επομένως δεν έπρεπε ο Περίανδρος  να αναμένει να ανταποκριθεί στο κάλεσμά του, και να πάρει τον πολυπόθητο χρησμό.

Ο Ηρόδοτος δείχνει με το αφήγημά του να παρουσιάζει δύο διαφορετικές θεωρήσεις του μέσου με το οποίο ο Κορίνθιος τύραννος θα επιτύγχανε το στόχο του: Για τη Μέλισσα το ουσιαστικό ήταν να ευοδώνονταν οι νεκρικές υποχρεώσεις απέναντί της, ενώ ο Περίανδρος πίστευε πως αξία είχε αυτό με το οποίο πιθανότατα ευχαριστούσε τη Μέλισσα στην επίγεια ζωή της, δηλαδή τη σεξουαλική απόλαυση!

---

[1] Ηροδότου Ιστορίαι,V92G. Η περιγραφή του Ηρόδοτου εντάσσεται σε μία γενικότερη ενότητα του έργου του,  που αφορά την καταδίκη της τυραννίδας.

[2]  Για μία θεώρηση των μορφών πρόγνωσης βλ. Vandenberg Philipp, Mysteries of the Oracles: The Last Secrets of Antiquity, New York 2007. Πρβλ Potter David, Prophets and Emperors, Human and Divine Authority from Augustus to Theodosius, Cambridge-London 1994 στο οποίο γίνεται ιδιαίτερη μνεία στην ανάγκη για γνώση του μέλλοντος τους μεταχριστιανικούς χρόνους.

[3] Πίνδαρος, Πύθιοι, 4,60

[4] Καλλίμαχος, Ύμνοι, 2,110

[5]  Βλ. Munn Mark Henderrson, The Mother of the Gods, Athens and the tyranny of Asia, London 2006,,  σ.151,υπ.55

[6] Διογένης Λαέρτιος 1,94

[7] Βλ. Munn ο.π. σσ 151-152

[8] Ο.π.

[9] Βλ. και Johnston Sarah Ιles, H Μαγεία και οι Νεκροί στην Κλασική Ελλάδα, Αρχαιολογία 70/  16-21.

[10] Ο.π.

[11] Για το θέμα των τελετουργιών στην αρχαία Αθήνα βλ. και Παύλου Νίκος, Όψεις ετερότητας της Αθηναϊκής δημοκρατίας του 4^ου αι. πΧ. Ο λόγος του Δημοσθένη «Κατά Νεαίρας», στην ιστοσελίδα ΣΗΜΕΙΟΝ (http://users.sch.gr/npavlou/neaira.htm)

[12] Ψευδοησίοδος, Μελαμποδία, 3. Όπως είναι γνωστό ο Τειρεσίας είχε αποκτήσει και τη  ανδρική και τη γυναικεία φύση. Ρωτήθηκε λοιπόν από το Δία και την Ήρα ποιο από τα δύο φύλα απολαμβάνει περισσότερο τη σεξουαλική ευχαρίστηση και απάντησε αδίστακτα δέκα φορές περισσότερο η γυναίκα! Γι΄αυτή του την απάντηση η Ήρα θύμωσε και τον τύφλωσε.

Η ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ ΣΤΗ ΣΚΕΨΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΙΝΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ

Η ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ ΣΤΗ ΣΚΕΨΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΙΝΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ

(ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΔΗΜΗΤΡΗ ΚΥΡΤΑΤΑ: ΚΑΤΑΚΤΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ)

 

Η ύστερη αρχαιότητα είναι μία γοητευτική εποχή που τα τελευταία χρόνια δείχνει να ενδιαφέρει πολλούς ερευνητές. Δεν πρέπει να διαφεύγει της προσοχής ότι είναι αφετηρία σημαντικών αλλαγών στη θρησκεία, στην πολιτική και στον τρόπο σκέψης που σημαδεύουν τους μετέπειτα αιώνες και εξακολουθούν ακόμη και σήμερα να έχουν άμεση σχέση με το ανθρώπινοstatus. Η περίοδος λοιπόν ανάμεσα στο 2^ο και τον 7^ο αιώνα μ.Χ. είναι ο χρόνος δημιουργίας πραγματικοτήτων που επηρεάζουν όχι μόνο τον μεσογειακό κόσμο αλλά όλη την ανθρωπότητα. Για απόδειξη των παραπάνω αρκεί να αναφερθούν μόνο δύο γεγονότα εκείνης της εποχής: η εδραίωση του Χριστιανισμού στην αυτοκρατορία του Μ. Κωνσταντίνου και η εμφάνιση του Ισλάμ.

Παράλληλα πολλά είναι τα στοιχεία που επιτρέπουν τις συγκρίσεις ανάμεσα στην ύστερη αρχαιότητα και στη σημερινή εποχή και που αναδεικνύουν ενδιαφέρουσες ομοιότητες. Είναι χαρακτηριστικό ότι το κυρίαρχο, για πολλούς, σήμερα, ρεύμα του μεταμοντερνισμού, που επιτρέπει την συμπόρευση των πλέον ετερόκλητων στοιχείων, θυμίζει φαινόμενα της ύστερης αρχαιότητας, κατά τα οποία ακραίες μορφές ανορθολογισμού συμπορεύονταν με σπουδαία πνεύματα που επιχειρούσαν να ερμηνεύσουν την πραγματικότητα με τρόπο έλλογο.

Σημαντικός μελετητής την ύστερης αρχαιότητας –και όχι μόνο– είναι ο καθηγητής της Αρχαίας Ιστορίας στο τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Δημήτρης Κυρτάτας. Το έργο του, πολλαπλώς χρήσιμο και σημαντικό, καλύπτει απόλυτα τον αρχαίο κόσμο και δίνει απαντήσεις σε ζητήματα που ανακύπτουν από τη εξέτασή του. Αναφέρονται ενδεικτικοί τίτλοι βιβλίων του: «Δούλοι, δουλεία και δουλοκτητικός τρόπος παραγωγής», «Επίκρισις. Η κοινωνική δομή των χριστιανικών κοινοτήτων από τον πρώτο έως το»ν τρίτο αιώνα», «Παιδαγωγός: Η ηθική διαπαιδαγώγηση στην ύστερη ελληνική αρχαιότητα», «Η Αποκάλυψη του Ιωάννη και οι επτά εκκλησίες της Ασίας», «Χολός γυναικός και άλλες ιστορίες από τον ερωτικό βίο των αρχαίων Ελλήνων», «Ιερείς και προφήτες: Η παραγωγή και διαχείριση του δόγματος στον πρώιμο χριστιανισμό» . Ταυτόχρονα ο ίδιος έχει επιμεληθεί σημαντικές εκδόσεις,  όπως «Όψις ενυπνίου: Η χρήση των ονείρων στην ελληνική και ρωμαϊκή αρχαιότητα», «Η μετάδοση της γνώσης στην αρχαιότητα», «Τα εσόμενα: Η αγωνία της πρόγνωσης τους πρώτους χριστιανικούς αιώνες», κ.ά.

Με το βιβλίο του, ο καθηγητής επιχειρεί μία ακόμη προσέγγιση και ερμηνεία της αρχαιότητας. Ο τίτλος του έργου είναι «Κατακτώντας την Αρχαιότητα: Ιστοριογραφικές διαδρομές» (εκδόσεις Πόλις, Αθήνα, Νοέμβρης 2002). Όπως τονίζεται στο οπισθόφυλλο του βιβλίου «ο Δημήτρης Κυρτάτας υποστηρίζει ότι στην εποχή της λεγόμενης παγκοσμιοποίησης, ο τρόπος θεώρησης της αρχαιότητας τείνει και πάλι να αλλάξει. Αντί να υπογραμμίζονται τα μεμονωμένα επιτεύγματα των Ελλήνων και οι εσωτερικές τους σχέσεις, το ενδιαφέρον στρέφεται περισσότερο στη γενικότερη συνεκτίμηση του μεσογειακού κόσμου και μάλιστα στο ακόμη ευρύτερο πλαίσιο των ανατολικών πολιτισμών».

Σημαντικές είναι οι αναφορές και οι επισημάνσεις του συγγραφέα. Εξηγεί γιατί ταιριάζουν καλύτερα στο σημερινό ενδιαφερόμενο για την αρχαία ιστορία, ιστορικοί όπως ο Πολύβιος και ο Ηρόδοτος. Ο πρώτος με την απαισιόδοξη θεώρηση του ιστορικού γίγνεσθαι θέτει έναν προβληματισμό ενδιαφέροντα για τον ερευνητή της σημερινή πραγματικότητας, ενώ ο δεύτερος στην Ιστορία του δεν περιορίστηκε μόνο στην καταγραφή των «πολιτικών» γεγονότων αλλά θεώρησε σημαντικό να περιγράψει τα έθιμα και τις θρησκευτικές δοξασίες των γνωστών του λαών, τονίζοντας έτσι ότι η ιστορία είναι μία σφαιρική επιστήμη που ενδιαφέρεται για όλες τις εκφάνσεις της ανθρώπινης δραστηριότητας.

Πολλαπλώς χρήσιμη είναι η ενότητα « Η κατάκτηση της αρχαίας ελληνικής ιστορίας από τον νέο ελληνισμό». Οι πρώτοι που ανέδειξαν την αρχαία ιστορία ήταν τα μέλη της ευρωπαϊκής διανόησης. Οι Νεοέλληνες κατόπιν αρχίζουν να ενδιαφέρονται για την αρχαία ελληνική ιστορία. Σημαντικό ρόλο σε αυτό έπαιξε η εμμονή στη συνέχεια της ελληνικής γλώσσας, τόσο από έλληνες διανοητές όσο και από την Εκκλησία που ενδιαφερόταν για την κατανόηση της διδασκαλίας των Πατέρων. Αυτό όμως δε σήμαινε (το 18^ο-19^ο αιώνα) και ενασχόληση με το έργο αρχαίων ελλήνων ιστορικών ή με την αρχαία ελληνική ιστορία. Το κεφάλαιο συνεχίζεται με καίριες παρατηρήσεις για την αρχαία ελληνική ιστορία στη νεοελληνική παιδεία, την εχθρότητα προς το Βυζάντιο από το τέλος του 18^ου αιώνα, εξαιτίας των θεωρήσεων κυρίως του Γίββωνα, τους Μακεδόνες, τους Μυκηναίους στη σκέψη των νεοελλήνων κ.ά.

Οι υπόλοιπες ιστοριογραφικές διαδρομές του βιβλίου του Δημήτρη Κυρτάτα αναδεικνύουν πτυχές του αρχαίου κόσμου καθώς και τους τρόπους θεώρησής του από το σημερινό άνθρωπο. Χαρακτηριστικοί είναι οι παρακάτω τίτλοι ενοτήτων του βιβλίου: «Ιστορικές πηγές και θεωρητικά συμπεράσματα», «Ιδεατοί τύποι και κοινωνικά φάσματα», «Τα πολιτισμικά σύνορα των Ελλήνων», «Ο ταξικός αγώνας στην αρχαιότητα», «Η ανακάλυψη της ύστερης αρχαιότητας», «Η μελέτη της αρχαιότητας: Ένας απολογισμός της εικοσαετίας 1980-2000».

Το βιβλίο «Κατακτώντας την Αρχαιότητα: Ιστοριογραφικές διαδρομές» τονίζοντας τη θέση που κατέχει ο αρχαίος κόσμος στη σκέψη του σημερινού ανθρώπου, και κυρίως του Νεοέλληνα, εισάγει ποικίλο προβληματισμό, χρήσιμο σε όλους, αρχαιολάτρες και μη. Μας βοηθάει, ακολουθώντας τη σκέψη του συγγραφέα, να μάθουμε πως κατακτήθηκαν οι σημερινές μας γνώσεις για την ελληνική αρχαιότητα, που, ενώ χρονικά φαντάζει μακρινή, στην ουσία μάλλον στέκει δίπλα μας και φανερώνεται σε πολλές πτυχές, ακόμη και της καθημερινότητάς μας.

Ν. Παύλου

"Υπαρξισμός και Χριστιανική Πϊστις"

Η διδακτορική διατριβή του Νίκου Νησιώτη "Υπαρξισμός και Χριστιανική Πϊστις" ήταν από τις πλέον πρωτοποριακές! Με αυτή έγινε η σύζευξη της ευρωπαϊκής διανόησης με τη Θεολογία. Ακόμη και σήμερα, μετά από 55 περίπου χρόνια από την πρώτη έκδοσή της είναι ένα φρέσκο κείμενο, ιδανικό για όποιον θέλει να γνωρίσει τα φιλοσοφικά ρεύματα που πραγματεύεται!

Η χρήση των ΤΠΕ στο μάθημα των Θρησκευτικών

ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΘΕΟΛΟΓΩΝ

Συζήτηση, στην οποία μπορούν να συμμετάσχουν όλοι οι Θεολόγοι,  για τη χρήση των ΤΠΕ (Τεχνολογίες Πληροφορίας Επικοινωνίας) στο μάθημα των Θρησκευτικών οργανώνει η «Πρωτοβουλία Θεολόγων για τη χρήση των ΤΠΕ στο μάθημα των Θρησκευτικών», στο 14^ο Γυμνάσιο Λάρισας (Χατζοπούλου-Καρκαβίτσα, περιοχή ΑΤΑ) την Πέμπτη 3 Νοεμβρίου στις 06.00 το απόγευμα. Παράλληλα θα γίνει επίδειξη της χρήσης του Διαδραστικού πίνακα και θα παρουσιαστούν σχετικά σενάρια μαθημάτων.