ΘΕΟΛΟΓΟΙ ΤΟΥ ΜΑΥΡΟΠΙΝΑΚΑ


ΓΙΑΤΙ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΔΙΑΛΟΓΟΣ



Αναζήτηση αυτού του ιστολογίου

Σάββατο, 6 Ιανουαρίου 2018

Οι εφαρμογές των ΤΠΕ στο Βιβλικό Θρησκευτικό μάθημα

Το άρθρο ολοκληρωμένο δημοσιεύεται στην προσωπική μας σελίδα στο academia.edu ( auth.academia.edu/NikosPavlou )



ΠΕΡΙΛΗΨΗ
Οι ΤΠΕ (Τεχνολογίες Πληροφορίας Επικοινωνίας) αποτελούν πλέον βασικό εργαλείο για τους ερευνητές της Βίβλου. Μπορούν να χρησιμοποιηθούν με επιτυχία και κατά τη διδασκαλία του Βιβλικού Θρησκευτικού μαθήματος που παρέχεται στην Α΄ και στη Β΄ Γυμνασίου.
Οι εφαρμογές τους λοιπόν σε μία συγκεκριμένη διδακτική ενότητα των Θρησκευτικών της Β΄ Γυμνασίου, αναδεικνύουν τρόπους που βοηθούν στην επικαιροποίηση ενός «παραδοσιακού» μαθήματος του ελληνικού Αναλυτικού Προγράμματος, όπως είναι τα Θρησκευτικά, του δίνουν έναν χαρακτήρα μαθητοκεντρικό και κάνουν την πρόσκτηση των διδακτικών αγαθών του μία ευχάριστη διαδικασία.

ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ: Βιβλικό θρησκευτικό μάθημα, επικαιροποίηση, μαθητοκεντρικός χαρακτήρας

α. Βίβλος και ΤΠΕ
Ψάχνοντας με τη μηχανή αναζήτησης της Google τοποθεσίες web που να αναφέρονται στη σχέση βιβλικών σπουδών και διαδικτύου θα παρουσιαστούν 3.440.000 ιστότοποι περίπου (σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, κατά προσέγγιση, της Google). Ένα πολύ μεγάλο ποσοστό τους είναι αξιόλογο και αφορά κριτικές εκδόσεις των βιβλικών και συγγενών κειμένων (κανονικών, απόκρυφων και ψευδεπίγραφων), εξειδικευμένα ακαδημαϊκά περιοδικά, προσωπικές σελίδες ερευνητών, πανεπιστημιακά τμήματα, ερευνητικά προγράμματα, τρόπους διδασκαλίας της Βίβλου κοκ (Worth, 2002). Πρόκειται, για μία «πλημμύρα πληροφοριών», όπως θα τόνιζε ο Pierre Lévy (Lévy 2001),  που φανερώνει πως οι ΤΠΕ είναι πλέον απαραίτητο στοιχείο για να γίνει η ολοκληρωμένη και σωστή επιστημονική έρευνα ενός θρησκευτικού και πολιτιστικού μνημείου, της Βίβλου,  που έχει επηρεάσει και διαμορφώσει τον ευρωπαϊκό πολιτισμό.
Όμως εκτός από το διαδίκτυο, οι ΤΠΕ θέτουν σήμερα στη διάθεση του βιβλικού ερευνητή  μία πληθώρα προγραμμάτων και λογισμικών που κάνουν το έργο του πιο εύκολο και τον βοηθούν να κερδίσει χρόνο. Ενδεικτικά αναφέρονται το Bible Works (ήδη κυκλοφορεί η έκδοση 8) που περιέχει όλες τις εκδόσεις του κειμένου της Βίβλου στις πρωτότυπες γλώσσες και στις μεταφράσεις του, λεξικά, εγκυκλοπαίδειες, χάρτες, υπομνήματα κα, τα προγράμματα της Logos Software που καλύπτουν όλους τους τομείς των βιβλικών ενδιαφερόντων, το TLG που περιέχει σχεδόν όλη την αρχαία ελληνική και βυζαντινή γραμματεία και είναι πολύτιμο εργαλείο και για τον βιβλικό επιστήμονα κοκ.

β. Το Βιβλικό Θρησκευτικό μάθημα στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση. Η σχέση του με τις ΤΠΕ
Όσον αφορά τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση αυτή τη στιγμή, όπως είναι γνωστό, βιβλικό θρησκευτικό μάθημα διδάσκεται στην Α΄ και στη Β΄ Γυμνασίου. Συγκεκριμένα στην Α΄ Γυμνασίου ως βάση διδασκαλίας χρησιμοποιούνται αφηγήσεις από τα βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης. Το σχετικό εγχειρίδιο επιγράφεται «Παλαιά Διαθήκη. Η προϊστορία του χριστιανισμού» (Γριζοπούλου & Καζλάρη 2006), ενώ στη Β΄ Γυμνασίου  αφετηρία είναι κείμενα των τεσσάρων ευαγγελίων που περιέχονται στην Καινή Διαθήκη. Τα βιβλίο έχει τίτλο «Καινή Διαθήκη. Ο Ιησούς Χριστός και το έργο του» (Τσανανάς & Μπάρλος 2006). Από τους τίτλους γίνεται σαφές πως το μάθημα έχει χριστοκεντρικό περιεχόμενο με χριστιανικό/ορθόδοξο προσανατολισμό.
Δε χωράει αμφιβολία πως οι ΤΠΕ μπορούν να προσφέρουν πολλά για να κατανοηθούν τα δεδομένα  που περιέχουν οι διδακτικές ενότητες και να κάνουν την παρουσίασή τους ελκυστική. Αυτό μάλιστα διευκολύνεται από το γεγονός πως σε αυτές αναδεικνύονται πολλά ιστορικά, γεωγραφικά, κοινωνιολογικά κοκ στοιχεία που μπορούν να τα επεξεργαστούν οι μαθητές με προγράμματα που περιέχονται στον υπολογιστή τους και έτσι να δοθούν πολλές ευκαιρίες για αυτενέργεια (Marino 1983). Οπότε έτσι η γνώση γίνεται εύκολη και ευχάριστη υπόθεση, ενώ η χαρά της δημιουργίας συνοδεύει τη μάθηση. Το τελικό αποτέλεσμα που θα προέλθει από την χρήση των ΤΠΕ είναι πως δύσκολα θα ξεχαστούν τα διδακτικά αγαθά που αποκτήθηκαν και θα συμβάλλουν έτσι στη δημιουργία της ολοκληρωμένης προσωπικότητας του νέου ανθρώπου.

ΟΙ ΤΠΕ ΩΣ ΜΕΣΟΝ ΠΡΟΣΛΗΨΗΣ ΤΩΝ ΔΙΔΑΚΤΙΚΩΝ ΑΓΑΘΩΝ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΚΟΥ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ. ΕΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ
Στη συνέχεια θα δοθεί ένα συγκεκριμένο παράδειγμα, ώστε να εξαχθούν πιο ασφαλή συμπεράσματα για τις ωφέλειες που μπορεί να προκύψουν από τη χρήση των ΤΠΕ στο βιβλικό θρησκευτικό μάθημα. Αυτό προέρχεται από το διδακτικό εγχειρίδιο της Β΄ Γυμνασίου (σ. 45-47). Είναι η ΔΕ 9 που τιτλοφορείται «Ιωάννης ο Βαπτιστής: Ο τελευταίος Προφήτης και Πρόδρομος του Χριστού».
Η ενότητα αναφέρεται στην προσωπικότητα και στο έργο του Ιωάννη του Πρόδρομου. Οι πληροφορίες γι’ αυτόν δίνονται στο διδακτικό εγχειρίδιο με δύο ομάδες κειμένων (α΄ και β΄) που προέρχονται από τα Ευαγγέλια του Ματθαίου, του Μάρκου και του Λουκά. Ακολουθούν κατόπιν ερμηνευτικά σχόλια, επεξεργασία, εργασία για τους μαθητές και τέλος παρέχονται, με μορφή ανακεφαλαίωσης, τα βασικά στοιχεία του μαθήματος.
Όπως αντιλαμβάνεται κάποιος πρόκειται για ένα μάθημα κατεξοχήν «κειμενικό» που με μία πρώτη ματιά φαίνεται πως αρκεί μόνο η ανάλυση των βασικών πηγών, που είναι οι ευαγγελικοί στίχοι, για να εμπεδωθούν τα στοιχεία της ενότητας και να παραμείνουν στη μνήμη των μαθητών. Όμως σήμερα, που ο μαθητής ζει μέσα στον ωκεανό της ψηφιακής πληροφορίας, χρειάζονται οπωσδήποτε και οι ΤΠΕ. Να τονιστεί εδώ πως αυτή η διαπίστωση ισχύει κατεξοχήν για τα «παραδοσιακά» μαθήματα του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος, σαν τα Θρησκευτικά. Η ανανέωση και η ένταξή τους μέσα στο πλαίσιο της σύγχρονης τεχνολογίας θα τα βοηθήσει να γίνουν αποδεκτά από τον νέο άνθρωπο που ζει τα δεδομένα της εποχής του, και να μην αμφισβητείται η επικαιρότητά τους και η θέση τους στο ωρολόγιο πρόγραμμα.
***.

Για την εφαρμογή των παραπάνω θα χρησιμοποιηθούν τα εξής προγράμματα και εφαρμογές των ΤΠΕ:
  • Τοποθεσία web (στην προκειμένη περίπτωση θα χρησιμοποιηθεί η ιστοσελίδα προβολής βίντεο YouTube )
  • Ένα πρόγραμμα «κατεβάσματος» (downloader )  βίντεο από το διαδίκτυο
  • Προγράμματα του Office
  • Το λογισμικό Hot Potatoes (η ενότητα για τη δημιουργία σταυρολέξου)
Οπότε το σενάριο  διδασκαλίας θα έχει ως εξής:

ΤΑΞΗ Β΄ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ-ΜΑΘΗΜΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ
Δ.Ε. 9: ΙΩΑΝΝΗΣ Ο ΒΑΠΤΙΣΤΗΣ: Ο ΤΕΛΕΥΤΑΙΟΣ ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΚΑΙ ΠΡΟΔΡΟΜΟΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ
Στόχοι:
Κύριος στόχος διδασκαλίας:
·         να ενημερωθούν οι μαθητές για την προσωπικότητα και το έργο του Βαπτιστή που αποτελούσε τον Πρόδρομο του Χριστού
Επί μέρους στόχοι:
·         να γίνουν ακόμη περισσότερο γνωστές κάποιες κοινωνικές, θρησκευτικές και πολιτικές πτυχές της Παλαιστίνης κατά το 1ο μισό του 1ου αι. μ.Χ.
·         Να αναδειχτεί η επιρροή που είχαν οι μεγάλες θρησκευτικές προσωπικότητες
·         Να αποσαφηνιστούν καταστάσεις που συνδέονταν με την Ηρωδιανή δυναστεία. Αυτή η γνώση είναι βασική για την κατανόηση στοιχείων της διδασκαλίας του Ιησού και του αρχέγονου χριστιανισμού
·         Να γίνει γνωστή η θέση του Βαπτιστή στη χριστιανική λατρεία

Πορεία της διδασκαλίας:
Αρχικά παρουσιάζεται ένα βίντεο από την ιστοσελίδα του Youtube ( www.youtube.com )  η οποία περιλαμβάνει πολλά στοιχεία από τη δράση του Ιωάννη του Βαπτιστή.  Η διεύθυνσή του είναι www.youtube.com/watch?v=mglIAIdU3ik. Για να είναι πιο χρηστικό αποθηκεύεται με ένα πρόγραμμα «κατεβάσματος» βίντεο  (π.χ. το youtube downloader) και κατόπιν παρουσιάζεται στην τάξη.
Το βίντεο, αν και εστιάζεται  στη βάπτιση του Χριστού, είναι μία «κινηματογραφημένη» επιτομή της δράσης του Ιωάννη. Μάλιστα το γεγονός πως δίνεται στην αγγλική γλώσσα είναι μία ευκαιρία για την διαθεματική προσέγγιση του μαθήματος, αφού οι μαθητές θα αξιοποιήσουν, για την κατανόησή του, τις γνώσεις που έχουν αποκτήσει στο μάθημα την αγγλικής γλώσσας.
Δίνεται κατόπιν στους μαθητές ένα σύντομο κείμενο, που έχει γραφεί με το πρόγραμμα Office Word (βλ. Παράρτημα 1),  στο οποίο περιλαμβάνονται με συντομία στοιχεία για το πολιτικό, θρησκευτικό και κοινωνικό πλαίσιο της δράσης του Ιωάννη. Αν και θα μπορούσε να διατυπωθεί η ένσταση πως ήδη αυτά τα στοιχεία πιθανόν να έχουν διδαχτεί στα εισαγωγικά μαθήματα, εντούτοις κρίνεται αναγκαίο να δοθούν σε αυτό το σημείο της διδασκαλίας περισσότερες πληροφορίες για τη δυναστεία των Ηρωδών (που ήταν οι αντίπαλοι του πρωταγωνιστή της ενότητας), και να γίνει κατανοητό το τέλος του Ιωάννη. Ταυτόχρονα για να διαφωτιστεί επαρκώς η προσωπικότητα και η δράση του  περιλαμβάνεται και απόσπασμα από το έργο του ιστορικού του 1ου αι. μ.Χ. Ιώσηπου «Ιουδαϊκή Αρχαιολογία» σε μετάφραση ( το έργο περιέχεται στο πρόγραμμα TLG -το πρωτότυπο κείμενο- ή μπορεί να «κατεβεί» ελεύθερα -η αγγλική του μετάφραση- από τον ιστότοπο www.archive.org/details/worksofflaviusjo02jose).
Αφού οι μαθητές ενημερωθούν με συντομία, αρχίζει η προσφορά του κυρίως μέρους του μαθήματος. Σε αυτή τη φάση χρησιμοποιούνται τα κείμενα της Καινής Διαθήκης που περιέχει το σχολικό εγχειρίδιο σε μετάφραση,  σε συνδυασμό με το πρόγραμμα Power Point.  Η παρουσίαση προτείνεται να έχει την εξής μορφή:
Στο διδακτικό εγχειρίδιο περιλαμβάνονται δύο ομάδες κειμένων (σ. 45-46 του βιβλίου του μαθητή) , εκ των οποίων η πρώτη κάνει λόγο, χρησιμοποιώντας αποσπάσματα από το κατά Ματθαίον και κατά Λουκάν ευαγγέλιο, για τη δράση του Βαπτιστή προτού γνωρίσει τον Ιησού και η δεύτερη για τη σύγκρουση με τους Ηρώδες και τον μαρτυρικό του θάνατο. Επομένως θα αναλυθούν ξεχωριστά. Αυτό σημαίνει πως θα ολοκληρωθεί η επεξεργασία της πρώτης ομάδας και θα ακολουθήσει της δεύτερης.
Πιο αναλυτικά , καταρχήν διαβάζεται όλο το σχετικό καινοδιαθηκικό κείμενο. Αυτό είναι απαραίτητο για να μπορέσει ο μαθητής να αποκτήσει μία συνθετική εικόνα των γεγονότων. Εδώ θα πρέπει να γίνουν και οι διευκρινίσεις/επεξηγήσεις (άγνωστες λέξεις, ιστορικές, γεωγραφικές κοκ παρατηρήσεις) που θα βοηθήσουν στην κατανόησή του.
Κατόπιν οι μαθητές χωρίζονται σε δύο ομάδες και η κάθε μία αναλαμβάνει να επεξεργαστεί ένα μέρος από το κείμενο και ένας εκπρόσωπος να το παρουσιάσει στην τάξη. Η μία θα δουλέψει με τους στ. Μτ. 3,1-9 και η άλλη με τους Λκ. 3,10-16 ∙Μτ. 3,11.
Από τη συζήτηση θα προκύψει το συμπέρασμα πως ο Ιωάννης ήταν μία χαρισματική προσωπικότητα και αποτέλεσε το σύνδεσμο μεταξύ Παλαιάς και Καινής Διαθήκης με το αποκαλυπτικό του κήρυγμα που είχε ως κέντρο της τη μετάνοια, γιατί η Βασιλεία του Θεού είχε φτάσει. Η παρέμβαση του διδάσκοντα σε αυτό το στάδιο είναι η χρήση του Power Point που θα παρουσιάζει χάρτη της ρωμαϊκής επαρχία της Ιουδαίας, εικόνες της ερήμου της Ιουδαίας, του φρουρίου της Μασάντα (που συνδέονταν με την περιοχή της δράσης του Βαπτιστή και ήταν κατοικία των Ηρωδών),  καθώς και την εικόνα του Ιωάννη, η οποία θα λειτουργήσει βοηθητικά στην περιγραφή που κάνουν γι’ αυτόν οι ευαγγελικοί στίχοι. Στην παρουσίαση χρησιμοποιούνται, με τη σειρά που ακολουθεί, οι παρακάτω εικόνες και χάρτες:
Χάρτης 1. Η επαρχία της Ιουδαίας τον 1ο αι. μ.Χ.

Εικόνα 1: Η έρημος της Ιουδαίας
(πηγή: www.bible-lands.info/central_hill_country.htm)

Εικόνα 2: Το φρούριο της Μασάντα
(πηγή: www.ecotourism-israel.com/JudeanDesertDeadSea.htm)

Εικόνα 3: Κινηματογραφική αναπαράσταση του Αγίου Ιωάννη του Πρόδρομου. Στο ρόλο του ο ηθοποιός David Morris
(πηγή: www.historycomesalive.ca/biblical/images/baptistpics.htm)

Η ίδια ακριβώς διαδικασία θα εφαρμοστεί και για την επεξεργασία της δεύτερης ενότητας. Οι μαθητές χωρίζονται και πάλι σε δύο ομάδες και η κάθε μία παρουσιάζει στην τάξη τα συμπεράσματά τους. Η πρώτη θα ασχοληθεί με τους στ. Λκ. 3,19-20∙ Λκ. 7, 24-28 και η άλλη με τους στ. Μκ. 6,19-28 ∙ Μτ. 14, 12. Το συμπέρασμα θα είναι πως η αντιπαλότητα των Ηρωδών εναντίον του Ιωάννη είχε ως βάση της τον ηθικό έλεγχο που τους έκανε ο Βαπτιστής. Φυσικά θα τονιστεί πως σε μία περιοχή με έντονο το θρησκευτικό χρωματισμό αυτό θα είχε και πολιτικές προεκτάσεις, κάτι που άλλωστε συμβαίνει και σήμερα, ακόμη και σε χώρες που διακρίνονται για την ανοχή τους για παρόμοια θέματα.
Στο Power Point θα παρουσιαστούν πίνακας ζωγραφικής με το γνωστό χορό της Σαλώμης και η βυζαντινή εικόνα με την αποτομή της κεφαλής του Προδρόμου.

Εικόνα 4: Η Ηρωδιάδα και η κόρη της. Πίνακας του Paul Delaroche
(Πηγή: ancienthistory.about.com/od/monotheisticreligions/tp/032808BiblePeople.htm)
Εικόνα 5: Βυζαντινή εικόνα που απεικονίζει τον Ιωάννη το Βαπτιστή
(πηγή: http://www.atmajyoti.org/ch_aquarian_commentary_13.asp)

Στη συνέχεια, αφού τελειώσει η προσφορά δίνεται στους μαθητές το παρακάτω σταυρόλεξο που θα δημιουργηθεί με το πρόγραμμα Hot Potatoes. Προηγουμένως, κατά τη διάρκεια της προετοιμασίας της διδασκαλίας, αφού τελειώσει η διαδικασία κατασκευής του από τον διδάσκοντα, αυτό αποθηκεύεται με το όνομα Ιωάννης Βαπτιστής. Στη συνέχεια από το Αρχείο του Hot Potatoes ανοίγεται η επιλογή Δημιουργία σελίδας web – σελίδα web για v6 browsers. Το αρχείο  web που δημιουργείται αποθηκεύεται με το όνομα Βαπτιστής.
Οι ορισμοί του είναι οι εξής:
ΟΡΙΖΟΝΤΙΑ:
2         Σε αυτόν τον ποταμό βάπτιζε ο Ιωάννης
3.    Ο Ιωάννης εμφανίστηκε στην έρημο της……………
  1. Αυτές ήταν η τροφή για τον Ιωάννη
  2. Τα ρούχα που φορούσε ο Ιωάννης ήταν από τρίχες ……

ΚΑΘΕΤΑ
  1. Ο Ηρώδης Αντίπας την είχε για γυναίκα του, ενώ ήταν γυναίκα του αδελφού του
6   Για τον Ιωάννη είχε προφητέψει ο προφήτης ……..(να γραφεί το όνομά του στην  ονομαστική)
 (Οι λύσεις του σταυρολέξου είναι οι εξής: 2Οριζόντια: Ιορδάνης ,  3Οριζόντια: Ιουδαίας, 4Οριζόντια: Ακρίδες, 5Οριζόντια: Καμήλας, 1Κάθετα: Ηρωδιάδα, 6Κάθετα: Ησαΐας,)

Το σταυρόλεξο προβάλλεται σε όλη την τάξη. Οι προσπάθειες για τη λύση του θα δημιουργήσουν μία ευχάριστη ατμόσφαιρα «παιδαγωγικού παιχνιδιού» και ένα πνεύμα συνεργασίας των παιδιών, αφού όλα τα παιδιά θα παροτρύνονται και όλα θα προσπαθούν να δώσουν τις λύσεις στους ορισμούς.
Η προσφορά της διδακτικής ενότητας τελειώνει με την ανακεφαλαίωση που θα γίνει από τον διδάσκοντα. Με λίγα λόγια συνθέτει τις γνώσεις και τις δεξιότητες που αποκτήθηκαν από τους μαθητές. Θα ειπωθούν τα εξής:
«Ο Ιωάννης ο Βαπτιστής στο κήρυγμά του προέτρεπε τα πλήθη που τον άκουγαν να μετανοήσουν γιατί θα έρχονταν η Βασιλεία του Θεού. Τον επισκέπτονταν άτομα από όλες τις θρησκευτικές και κοινωνικές ομάδες που τα βάπτιζε στα νερά του Ιορδάνη στην έρημο της Ιουδαίας.
Επειδή έλεγχε τους Ηρώδες για τα παραπτώματά τους βρήκε τραγικό τέλος μετά από προτροπή της Ηρωδιάδας στον τετράρχη της Γαλιλαίας Ηρώδη Αντίπα. Σύμφωνα με τη χριστιανική διδασκαλία  είναι ο τελευταίος προφήτης και Πρόδρομος του Χριστού».

[ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1.
ΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΔΡΑΣΗΣ ΤΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΤΟΥ ΒΑΠΤΙΣΤΗ

Ο Ηρώδης Αντίπας (4 π.Χ.-39 μ.Χ.), που σκότωσε τον Ιωάννη τον Βαπτιστή, είχε τον τίτλο του Τετράρχη και διοικούσε, με τη ρωμαϊκή προστασία, τις περιοχές της Παλαιστίνης Γαλιλαία και της Περαία. Ο Ιησούς τον χαρακτήρισε «αλεπού» (Λκ. 13,32) γεγονός που φανερώνει το χαμηλό και πονηρό επίπεδο του χαρακτήρα του.
Η Ηρωδιάδα ήταν κόρη του ετεροθαλή αδελφού του Αριστόβουλου και αρχικά ήταν σύζυγος ενός άλλου ετεροθαλή αδελφού του Ηρώδη, του Ηρώδη Φιλίππου.
Για τον Ιωάννη τον Βαπτιστή υπάρχει η εξής μαρτυρία του Ιουδαίου ιστορικού Ιώσηπου:
«Σε κάποιους από τους Ιουδαίους φάνηκε πως ο Θεός κατέστρεψε το στρατό του Ηρώδη (Αντίπα όταν πολεμούσε με το στρατό του βασιλιά Αρέτα), και μάλιστα δίκαια, εξαιτίας της τιμωρίας που είχε επιβάλλει στον Ιωάννη τον αποκαλούμενο Βαπτιστή. Γιατί ο Ηρώδης τον είχε σκοτώσει, αν και ήταν καλός άνθρωπος και παρακινούσε τους Ιουδαίους να είναι τίμιοι, να είναι δίκαιοι στις μεταξύ τους συναλλαγές και ευσεβείς προς το Θεό και πράττοντας έτσι να βαπτίζονται……Επειδή πολλοί ήταν εκείνοι που άκουγαν τους λόγους του, φοβήθηκε ο Ηρώδης μήπως οι άνθρωποι που τον ακολουθούσαν του εναντιωθούν…..(Γι’ αυτό ο Ιωάννης) μεταφέρθηκε δεμένος στο φρούριο του Μαχαιρούντα και σε αυτό εκτελέστηκε». (Ιώσηπος, Ιουδαϊκή Αρχαιολογία ΙΗ΄116-119, μετάφραση)]

ΔΙΑΠΙΣΤΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΚΟ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟ ΜΑΘΗΜΑ
Οι ΤΠΕ λοιπόν, έχουν έναν σημαντικό ρόλο στην πρόσληψη των διδακτικών αγαθών του βιβλικού θρησκευτικού μαθήματος. Επομένως η χρήση τους, που δε θα πρέπει όμως να αποτελεί αυτοσκοπό, είναι πολλαπλά ωφέλιμη κατά τη μαθησιακή διαδικασία (Τζιμογιάννης, 2007).
Στη διδακτική ενότητα, για την οποία έγινε λόγος προηγουμένως, φαίνεται να χρειάζεται τουλάχιστον μία  διδακτική ώρα για την προσφορά των διδακτικών αγαθών. Ο διδάσκων θα πρέπει να διαθέτει έναν  Η/Υ καθώς και προβολέα (projector). Χρησιμοποιήθηκαν, κατά την παρουσίαση, που μπορεί να γίνει στην αίθουσα του τμήματος, βίντεο από την ιστοσελίδα του YouTube, κείμενο της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας που περιέχει το TLG, τα προγράμματα Office Word, Power Point και το Hot Potatoes με το οποίο δημιουργήθηκε σταυρόλεξο.  Οι ΤΠΕ βοήθησαν έτσι στην οπτικοποίηση του μαθήματος, που έγινε περισσότερο προσιτό και ευχάριστο, και ο καθηγητής έβγαλε τα συμπεράσματά του για την ανταπόκριση της τάξης σε αυτά που ήθελε να της προσφέρει.
Πρόκειται δηλαδή για μία κατεξοχήν μαθητοκεντρική πρόταση διδασκαλίας αφού όλη η δουλειά γίνεται από τους μαθητές, ενώ ο δάσκαλος της τάξης έχει το ρόλο του συντονιστή. Ειδικά όταν οι ΤΠΕ συνδυαστούν με την επεξεργασία των πηγών που περιέχονται στο σχολικό εγχειρίδιο, τότε ο ενεργός ρόλος των παιδιών είναι απόλυτος, γεγονός που έχει θετικά αποτελέσματα στην προσέγγιση της γνώσης.

***

Ανακεφαλαιώνοντας, τα τελικά συμπεράσματα είναι τα εξής:
Το βιβλικό θρησκευτικό μάθημα στηρίζεται στην επεξεργασία κειμένων. Για να μπορέσει να έχει μία μαθητοκεντρική μορφή, είναι απαραίτητες οι ΤΠΕ. Έτσι θα διατηρηθεί αμείωτο το ενδιαφέρον των παιδιών, θα είναι ευχάριστο και ελκυστικό, ενώ η χρήση τους θα έχει σημαντική συμβολή και στη γενικότερη επικαιροποίηση των Θρησκευτικών (Fitzgerald, 2000), που ανήκουν στα «παραδοσιακά» μαθήματα του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος.
Είναι σημαντικό λοιπόν να προσεγγίζονται τα στοιχεία του μαθήματος με προγράμματα του Η/Υ, ιστοσελίδες, εφαρμογές των ΤΠΕ που είναι δημοφιλή στον μαθητόκοσμο. Ο ενθουσιασμός των παιδιών θα είναι μεγάλος, η μάθηση θα συνδεθεί με την καθημερινότητά τους και θα αισθανθούν όμορφα. Ο διδάσκων με αυτό τον τρόπο, «περνάει» στην μεριά των παιδιών, και μιλάει τη γλώσσα τους για να βοηθήσει την ενστάλαξη της γνώσης. Αυτό άλλωστε (δηλαδή η προσπάθεια προσέγγισης με τα μέσα που χρησιμοποιούν οι συνομιλητές μας) είναι και μία βιβλική διαπίστωση του Αποστόλου Παύλου, που τονίζει πως « με όλους έγινα το ίδιο για να τους προσεγγίσω (:σώσω)» (Α΄Κορ. 9,22).  Δε χρειάζεται βέβαια να τονιστεί, για μία ακόμη φορά, πως η χρήση των ΤΠΕ είναι «μέσον» για να επιτευχθεί ο στόχος που είναι η πρόσκτηση των διδακτικών αγαθών. Δεν αποτελούν δηλαδή αυτοσκοπό.
Ο ρόλος του διδάσκοντα παραμένει, χωρίς αμφιβολία,  σημαντικός (Watson & Thompson, 20072). Είναι αυτός που θα επιλέξει και θα διαμορφώσει ανάλογα τα λογισμικά και τα προγράμματα των ΤΠΕ που θα χρησιμοποιήσει, ενώ θα κάνει το ίδιο και με τις τοποθεσίες web που θα θεωρήσει πως του χρειάζονται. Κατά την προσφορά του μαθήματος όμως δίνει μόνο τα ερεθίσματα στους μαθητές, οι οποίοι είναι οι πρωταγωνιστές της  διαδικασίας.
Τελειώνοντας να τονιστεί πως η χρηστικότητα και η αμεσότητα των ΤΠΕ είναι, κατά τη γνώμη μου, τα μεγάλα «δώρα» που προσφέρουν στην εκπαίδευση. Ειδικά για ένα μάθημα «κειμένου» όπως είναι το βιβλικό θρησκευτικό μάθημα είναι απαραίτητες και για την προσέγγισή του, όσο και για την ευχάριστη παρουσίασή του.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
  1. Γριζοπούλου Όλγα & Καζλάρη Πηγή (2006), Θρησκευτικά Α΄ Γυμνασίου. Παλαιά Διαθήκη. Η προϊστορία του Χριστιανισμού, Αθήνα: ΟΕΔΒ
  2. Fitzgerald Timothy (2000),  The Ideology of Religious Studies, New York: Oxford University Press
  3. Lévy Pierre (2001). Cyberculture, trans. Bononno Robert. Minneapolis MN: University of Minnesota Press
  4. Marino Joseph S. (1983), Biblical themes in religious education, Birmingham Alabama: Religious  Education Press
  5. Τζιμογιάννης Αθανάσιος (2007). Το παιδαγωγικό πλαίσιο αξιοποίησης των ΤΠΕ ως εργαλείο κριτικής και δημιουργικής σκέψης. Στο Κουλαϊδής Βασίλης (επιμέλεια) Σύγχρονες Διδακτικές Προσεγγίσεις για την Ανάπτυξη Κριτικής-Δημιουργικής Σκέψης για τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση (σελ. 333-354). Αθήνα: ΟΕΠΕΚ
  6. Τσανανάς Γεώργιος & Μπάρλος Απόστολος (2006), Θρησκευτικά Β΄ Γυμνασίου. Καινή Διαθήκη. Ο Ιησούς Χριστός και το έργο του, Αθήνα: ΟΕΔΒ
  7. Watson, Brenda & Thompson Penny (20072), The effective teaching of religious education, London: Pearson Education
  8. Worth Roland H. (2002), Biblical studies on the internet: a resource guide, Jefferson North Carolina: McFarland & Company





Τρίτη, 2 Ιανουαρίου 2018

MARC VAN DE MIEROOP "Ιστορία της αρχαίας Εγγύς Ανατολής"

Έχει κυκλοφορήσει (ελληνική μετάφραση ΚΟΠΑΝΙΑΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ)  το βιβλίο του καθηγητή MARC VAN DE MIEROOP "Ιστορία της αρχαίας Εγγύς Ανατολής". Το δέχτηκα ως δώρο την Πρωτοχρονιά, και ήταν μία πολύ ευχάριστη έκπληξη, αφού το πρωτότυπο το συμβουλεύομαι  συνεχώς.



Η "Ιστορία της αρχαίας Εγγύς Ανατολής" είναι μία από τις πιο προσιτές εισαγωγές στο σύνθετο θέμα της ιστορίας της αρχαίας Εγγύς Ανατολής που διαθέτουμε σήμερα. Το βιβλίο προσφέρει στον αναγνώστη μία ευσύνοπτη επισκόπηση της αρχαίας Εγγύς Ανατολής, όπου ήκμασε μία πληθώρα πολιτισμών, ξεκινά με την εμφάνιση της γραφής γύρω στο 3000 π.Χ., συνεχίζει με την εμφάνιση των πρώτων πόλεων στη Μεσοποταμία, την ανάπτυξη του βαβυλωνιακού και του χεττιτικού βασιλείου και καταλήγει στην περίοδο ακμής της ασσυριακής και της περσικής αυτοκρατορίας. Τα καταληκτήρια κεφάλαια πραγματεύονται τις αλλαγές που επέφεραν στην αρχαία Εγγύς Ανατολή οι εκστρατείες του Μεγάλου Αλεξάνδρου, ενώ σε ειδικό κεφάλαιο παρουσιάζονται το διοικητικό σύστημα και η συνέχεια στις κρατικές δομές κατά την περσική περίοδο. Γίνεται εκτενής αναφορά στα πολυάριθμα πολιτικά γεγονότα, τις στρατιωτικές εκστρατείες, καθώς και τις κοινωνικές και πολιτισμικές εξελίξεις σε ολόκληρη την Εγγύς Ανατολή για πάνω από τρεις χιλιετίες. Η παρούσα μετάφραση βασίζεται στην τρίτη έκδοση του βιβλίου, στην οποία ο συγγραφέας ενσωμάτωσε τα νεότερα πορίσματα της έρευνας και πρόσθεσε ένα χρονολόγιο γεγονότων καθώς και πλαίσια με τα Κύρια θέματα Συζήτησης στο τέλος κάθε κεφαλαίου, όπου παρουσιάζονται οι διάφορες επιστημονικές απόψεις που έχουν διατυπωθεί για μία σειρά από κρίσιμα ζητήματα. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)




Περιεχόμενα

Κατάλογος χαρτών
Κατάλογος συζητήσεων
Κατάλογος πλαισίων
Κατάλογος κειμένων
Πρόλογος
Σημείωμα του συγγραφέα

1. Εισαγωγικές σκέψεις

Τι είναι η αρχαία Εγγύς Ανατολή;
Πηγές
Γεωγραφία
Προϊστορικές εξελίξεις

ΜΕΡΟΣ Ι ΠΟΛΕΙΣ-ΚΡΑΤΗ

2. Απαρχές: Το φαινόμενο Uruk
Οι απαρχές των πόλεων
Η εξέλιξη της γραφής και της διοίκησης
Η "εξάπλωση της Uruk
Η εποχή μετά την Uruk
3. Ανταγωνιζόμενες πόλεις-κράτη: Η Πρώιμη Δυναστική Περίοδος
Οι γραπτές πηγές και η χρησιμότητά τους για την ιστορία
Οι πολιτικές εξελίξεις στη νότιο Μεσοποταμία
Η ευρύτερη Εγγύς Ανατολή
Πρώιμη δυναστική κοινωνία
Η γραπτή παράδοση
4. Πολιτικός συγκεντρωτισμός στην ύστερη 3η χιλιετία
Οι βασιλείς της Ακκάδ
Η τρίτη δυναστεία της Ur
5. Η Εγγύς Ανατυλή κατά την πρώιμη 2η χιλιετία
Νομάδες και μόνιμα εγκατεστημένοι πληθυσμοί
Η Βαβυλωνία
Η Ασσυρία και η Ανατολή
Το Μάρι και η Δύση
6. Η ανάπτυξη των εδαφικών κρατών κατά την πρώιμη 2η χιλιετία
Ο Shamshi-Adad και το Βασίλειο της Άνω Μεσοποταμίας
Ο Χαμμουραμπί της Βαβυλώνας
Το Παλαιοχεττιτικό Βασίλειο
Οι "Σκοτεινοί Αιώνες"

ΜΕΡΟΣ II ΤΑ ΕΔΑΦΙΚΑ ΚΡΑΤΗ

7. Η Λέσχη των Μεγάλων Δυνάμεων
Το πολιτικό σύστημα
Πολιτικές σχέσεις: Διπλωματία και εμπόριο
Περιφερειακός ανταγωνισμός: Πόλεμος
Κοινές ιδεολογίες και κοινωνικές οργανώσεις
8. Τα δυτικά κράτη της ύστερης 2ης χιλιετίας
Μιτάννι
Το Χεττιτικό Νέο Βασίλειο
Η Συροπαλαιστίνη
9. Κασσίτες, Ασσύριοι και Ελαμίτες
Η Βαβυλωνία
Η Ασσυρία
Το Μέσο Ελαμιτικό Βασίλειο
10. Η κατάρρευση του περιφερειακού συστήματος και τα επακόλουθα
Τα γεγονότα
Η ερμηνεία
Τα επακόλουθα

ΜΕΡΟΣ III ΟΙ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΕΣ

11. Η Εγγύς Ανατολής στην αρχή της 1ης χιλιετίας
Τα ανατολικά κράτη
Η δύση
12. Η άνοδος της Ασσυρίας
Τα μοτίβα του ασσυριακού ιμπεριαλισμού
Οι ιστορικές μαρτυρίες
Η επέκταση του 9ου αιώνα
Εσωτερική παρακμή της Ασσυρίας
13. Η παγκόσμια κυριαρχία της Ασσυρίας
Η δημιουργία της αυτοκρατορικής δομής
Η ήττα των μεγάλων αντιπάλων
Η διοίκηση και η ιδεολογία της αυτοκρατορίας
Ο Ασσυριακός πολιτισμός
Η πτώση της Ασσυρίας
14. Οι Μήδοι και οι Βαβυλώνιοι
Οι Μήδοι και τα κράτη της Ανατολίας
Η νεοβαβυλωνιακή δυναστεία
15. Η δημιουργία μιας παγκόσμιας αυτοκρατορίας: Περσία
Οι πηγές και οι προκλήσεις τους
Η άνοδος της Περσίας και η εξάπλωσή της
Η διακυβέρνηση των υποτελών κρατών
Η δημιουργία της αυτοκρατορικής υποδομής
16. Η διακυβέρνηση μιας παγκόσμιας αυτοκρατορίας: Περσία
Πολιτικές εξελίξεις
Η διοίκηση της αυτοκρατορίας
Τοπικές μορφές της περσικής διοίκησης
Το τέλος της αυτοκρατορίας

Επίλογος

Κατάλογοι βασιλέων
Οδηγός για περαιτέρω μελέτη
Βιβλιογραφία
Συνοπτικό χρονολόγιο
Ευρετήριο

Τετάρτη, 27 Δεκεμβρίου 2017

Χάρτης εννοιών: Τα Ευαγγέλια



Κάνετε αριστερό κλικ με τον κέρσορα στην εικόνα για μεγέθυνση 

Παρασκευή, 22 Δεκεμβρίου 2017

Η ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΓΕΝΝΗΣΗΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΣΤΟ «ΠΡΩΤΕΥΑΓΓΕΛΙΟΝ ΙΑΚΩΒΟΥ»

Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα LARISSANET (22-12-2017)

Η 39η Πασχάλια επιστολή του Μεγάλου Αθανασίου που γράφτηκε το 367 έχει μεγάλη σημασία για την Εκκλησία, αφού σε αυτή καταγράφονται τα 27 βιβλία που απαρτίζουν τον Κανόνα της Καινής Διαθήκης.  Όμως, εκτός από αυτά, είναι γνωστό ότι στις πρώτες χριστιανικές κοινότητες κυκλοφορούσαν και πολλά άλλα κείμενα που ονομάζονταν Ευαγγέλια ή Πράξεις ή ήταν επιστολές, γραμμένα μετά το 2ο αι. μ.Χ., στα οποία μάλιστα ως συγγραφείς τους παρουσιάζονταν οι Απόστολοι ή άλλα σημαίνοντα πρόσωπα του Πρώιμου Χριστιανισμού ή ήταν ακόμη και ανώνυμα. Με σιγουριά οι Πατέρες τόνισαν  ότι αυτό δεν ισχύει, και ήταν ψευδεπίγραφα κείμενα.
Αυτά τα έργα ονομάστηκαν «Απόκρυφα»,  και οι συγγραφείς τους στόχευαν να καλύψουν «κενά» γύρω από τη ζωή του Χριστού και της Παναγίας, ή έγιναν μέσα για να διαδοθούν αιρετικές διδασκαλίες που έπρεπε να καταδικαστούν. Εντούτοις πολλές από αυτές τις αφηγήσεις που περιέχουν ενέπνευσαν τη χριστιανική τέχνη και βοήθησαν να αναπτυχθεί μία λαϊκή θεολογία που ήταν απαραίτητη για την έκφραση της ευσέβειας των πιστών.
Μία κατηγορία αυτών των κειμένων απαρτίζεται από τα λεγόμενα «Ευαγγέλια της παιδικής ηλικίας του Ιησού» . Προφανώς ένα μεγάλο μέρος τους καταλαμβάνουν αφηγήσεις που επικεντρώνονται στη γέννηση του Ιησού. Σε αυτές ο πρωταγωνιστικός ρόλος δίνεται στη Θεοτόκο, και η προσπάθεια την συντακτών να τονίσουν ακόμη και λεπτομέρειες του βίου της είναι εμφανής. Δεν είναι τυχαίο λοιπόν πως αποτέλεσαν  πηγή έμπνευσης για τις λεγόμενες θεομητορικές εορτές,  και ήταν βάση για τους Πανηγυρικούς που συνδέονται με αυτές .
Το κατεξοχήν απόκρυφο Ευαγγέλιο, που περιλαμβάνει αρκετά στοιχεία της Γέννησης  είναι το «Πρωτευαγγέλιον Ιακώβου» που έχει γραφεί το 2ο αι. μ.Χ.  .  Συγκεκριμένα το κεφ. 17 ξεκινάει με την πληροφορία ότι ο Αύγουστος διατάζει να γίνει απογραφή. Ο Ιωσήφ παρουσιάζεται  να βρίσκεται σε δίλημμα για το πώς θα απογράψει τη Μαρία. Καταφεύγουν σε σπηλιά, αφού ήταν έτοιμη να γεννήσει και τη φρόντιζαν οι γιοι του. Αναζητάει μία μαμή, την οποία, όταν τη βρίσκει, την πληροφορεί ότι η Θεοτόκος έχει συλλάβει καρπό από το Άγιο Πνεύμα. Όταν φτάνουν εμπρός στη σπηλιά, βλέπουν να την επισκιάζει ένα φωτεινό σύννεφο. Αυτό υποχωρεί και ένα φως έλαμψε. Φαίνεται το βρέφος, και η μαμή βρίσκει τη Σαλώμη στην οποία αποκαλύπτει πως η Παρθένος γέννησε τον Υιό του Θεού. Αυτή το αμφισβητεί, όμως το διαπιστώνει και μία φωνή της λέει να μην αποκαλύψει τίποτα μέχρι το παιδί να πάει στην Ιερουσαλήμ.
Έρχονται οι Μάγοι που ζητούν να μάθουν που έχει γεννηθεί ο Χριστός, αφού έχουν δει το αστέρι. Ο βασιλιάς Ηρώδης προσπαθεί να τους παραπλανήσει. Όμως οι Μάγοι, αφού προσκυνούν και δίνουν τα δώρα, φεύγουν για την πατρίδα τους από άλλο δρόμο.
Το «Πρωτευαγγέλιο του Ιακώβου» στη συνέχεια, στο κεφάλαιο 21 αναφέρεται στη σφαγή των νηπίων και στην προσπάθεια της Μαρίας να γλυτώσει το παιδί. Το βιβλίο κλείνει στη συνέχεια, με γεγονότα που αφορούν τον Πρόδρομο του Κυρίου, τον Ιωάννη Βαπτιστή, και στο μαρτυρικό τέλος  του πατέρα του Ζαχαρία.
Το «Πρωτευαγγέλιο του Ιακώβου» απηχεί πολλές προφορικές παραδόσεις που κυκλοφορούσαν στις πρώτες χριστιανικές κοινότητες. Τα βασικά στοιχεία που αναφέρει περιλαμβάνονται στις καταγραφές του Ματθαίου και του Λουκά. Ξεκινάει, όπως τονίστηκε, με την απογραφή του Αύγουστου και στη συνέχεια έχει καταγραφές για το βασιλιά Ηρώδη, τους Μάγους και τη σφαγή των νηπίων. Βεβαίως δεν παύει να είναι ένα απόκρυφο κείμενο,  και πολύ ορθά ο Ξ΄ Αποστολικός Κανόνας απαγορεύει την ολοκληρωμένη ανάγνωσή του στην εορτή του Γενεθλίου της Θεοτόκου.

Οι λεπτομέρειες που περιέχει όμως αποτέλεσαν μέρος της ευσέβειας,  και συνέβαλαν, μετά την Γ΄ Οικουμενική Σύνοδο, στη δημιουργία των εορτών προς τιμήν  της Θεοτόκου, ενώ τόνισαν και τη συμβολή της στην Ενανθρώπιση Του.

ΝΠ

Δευτέρα, 27 Νοεμβρίου 2017

Αρχαιολογικά ευρήματα από την Ελλάδα και τη Συροπαλαιστίνη στο βυθό των Κυθήρων



Στις 15 Σεπτεμβρίου 1802 το πλοίο που μετέφερε τα μάρμαρα του Παρθενώνα στην Αγγλία, το "Mentor", απέπλευσε από τον Πειραιά. Είχε ένα τεράστιο φορτίο στο οποίο περιλαμβάνονταν, εκτός από τα μάρμαρα που είχαν λεηλατηθεί με την άδεια των Οθωμανών, αρχαία νομίσματα από την αρχαϊκή μέχρι τη ρωμαϊκή περίοδο, ροδιακοί αμφορείς, απολιθώματα ψαριών και φυτών από τον Λεβάντε (το σημερινό Ισραήλ και τον Λίβανο) και αιγυπτιακά αγάλματα.

Φτάνει στο ακρωτήριο Ταίναρο, όπου περνάει τη νύχτα λόγω των ισχυρών ανέμων. Την άλλη ημέρα ο καπετάνιος διαπιστώνει πως μπάζει νερά. Φεύγει για τα Κύθηρα ελπίζοντας ότι θα γλυτώσει.

Δεν τα καταφέρνει όμως και ο "Mentor" βυθίζεται. Όλο το πλήρωμα σώθηκε και ο Έλγιν οργανώνει αποστολή ανέλκυσης.

Τα γλυπτά του Παρθενώνα ανασύρονται και στέλνονται στη Μάλτα. Ωστόσο σήμερα η ενάλια αρχαιολογία προσπαθεί να ανασύρει ότι παρέμεινε στο βυθό.

Ένα πολύ ενδιαφέρον σχετικό ρεπορτάζ παρουσιάζει η εφημερίδα HAARETZ σε ειδικό αφιέρωμα. (βλ. το αφιέρωμα εδώ ).

Κυριακή, 26 Νοεμβρίου 2017

H ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΠΗΓΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

H ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΠΗΓΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

Νίκος Παύλου


Χωρίς αμφιβολία το έργο των μεγάλων ιστορικών της αρχαιότητας (Ηρόδοτος, Θουκυδίδης, Πολύβιος, Διόδωρος Σικελιώτης) έχει ως κέντρο του μία πολεμική σύγκρουση. Αυτή άλλωστε αποτελεί και την αφορμή  της συγγραφής, κάτι που άλλωστε δηλώνεται και στον πρόλογό τους. Ακόμη και σε κείμενα, όπως αυτό του Ευσέβιου Καισαρείας, στο οποίο καταγράφεται η ιστορική πορεία της χριστιανικής εκκλησίας, κατά τους τρεις πρώτους μεταχριστιανικούς αιώνες παρουσιάζεται στην ουσία μία σύγκρουση –ανεξάρτητα αν αυτή έχει το μέγεθος με το οποίο παραδοσιακά παρουσιάζεται: των χριστιανών με τη ρωμαϊκή εξουσία.
Αυτό σημαίνει πως η πρώτιστη μέριμνα των ιστορικών είναι η προβολή της  πολιτικής διάστασης των ανθρώπινων πράξεων. Όπως είναι γνωστό αυτή η αντίληψη συνεχίζεται και σε έργα σύγχρονων ιστορικών, στα οποία θεωρείται αυτονόητη η καταγραφή πρακτικών που σχετίζονται με την πολιτική και των προσώπων που πρωταγωνιστούν σε αυτή. Έτσι, άλλες διαστάσεις του ανθρώπινου βίου, όπως για παράδειγμα η τέχνη ή η θρησκεία εμφανίζονται σε ειδικά κεφάλαια ή δεν γίνεται καθόλου αναφορά σε αυτές.
Αν όμως ζούσε σήμερα ο Ηρόδοτος, αυτό το μοντέλο ιστορίας μάλλον δε θα τον ενδιέφερε ιδιαίτερα, αν σκεφτεί κάποιος πως για να ασχοληθεί με το κεντρικό του θέμα που ήταν οι πόλεμοι των Ελλήνων εναντίον  των Περσών καταπιάστηκε προηγουμένως με πολλά διαφορετικά αντικείμενα τα οποία τα εξιστορούσε με λεπτομέρειες στο έργο του. Έτσι λοιπόν έχουν έρθει στην κατοχή μας πολλές χρήσιμες πληροφορίες για το κλίμα, τα έθιμα των ανθρώπων της εποχής του, τη θρησκεία κ.α.
Ο πατέρας λοιπόν της ιστορίας μάλλον είχε σκεφτεί ότι για να κατανοήσουν ολοκληρωμένα οι αναγνώστες του την εποχή που περιέγραφε δε θα έπρεπε να περιοριστεί μόνο στην καταγραφή των πολεμικών αναμετρήσεων και στα στρατηγικά σχέδια των ηγετών των αντιπάλων στρατοπέδων, αλλά έπρεπε να κάνει γνωστή και την καθημερινότητα την οποία βίωναν οι πρωταγωνιστές του έργου του.
Σίγουρα είναι ζητούμενο αν αυτή η πρακτική του είναι η ενδεδειγμένη. Πολλοί πιθανόν να διαφωνήσουν και να υπενθυμίσουν τη θουκυδίδεια φράση με την οποία ο ιστορικός κατηγορηματικά αποφαίνεται πως «Qoukud…dhj 'Aqhna‹oj xunšgraye tÕn pÒlemon tîn Peloponnhs…wn kaˆ 'Aqhna…wn»[1], αποκλείοντας με αυτό τον τρόπο την παρουσίαση άλλων γεγονότων που δεν βοηθούσαν στην κατανόηση του πολιτικού σχεδιασμού των Σπαρτιατών και των Αθηναίων. Όμως τα σημερινά ιστορικά ρεύματα φαίνεται να δικαιώνουν τις επιλογές του Ηρόδοτου. Αρκεί να θυμηθούμε τη θέση της σχολής του  εισηγητή της «Μακράς Διάρκειας» Φερνάν Μπρωντέλ που διδάσκει πως μία επιστημονική ιστορία μπορεί να βασίζεται σε μελέτες γύρω από τη γεωγραφία και το κλίμα (να θυμηθούμε εδώ το μεγαλειώδες έργο του για τη Μεσόγειο την εποχή του Φίλιππου Β΄).
Οπότε κάτω από αυτή την προοπτική ακόμη και οι βίοι των Αγίων μπορούν να αποτελέσουν μία πρώτης τάξεως ιστορική πηγή για τη διδασκαλία της Βυζαντινής ιστορίας. Πριν παρεξηγηθώ σπεύδω να διευκρινίσω πως είναι πλέον κοινά αποδεκτό ότι αυτοί βοηθούν σημαντικά, ως πρωτογενές υλικό, στην κατανόηση τρόπων ζωής ή νοοτροπιών[2], αν ληφθεί υπόψη ότι οι συγγραφείς τους, στην προσπάθεια να αποδώσουν τα κατορθώματα του πρωταγωνιστή τους, δίνουν «άθελά τους» σημαντικές πληροφορίες για το περιβάλλον στο οποίο αυτός δρα ή για το δικό τους. Θεωρούνται έτσι αξιόλογο υλικό, σε κάθε περίπτωση,  για το σύγχρονο ιστορικό αφού σε αυτούς υπάρχουν στοιχεία για την κατάσταση της κοινωνίας, της οικονομία κοκ[3].


[1] Θουκυδίδου Ιστοριών 1,1
[2] Βλ. Peter Brown, Η κοινωνία και το Άγιο στην ύστερη αρχαιότητα...σ. 115: « Όπως σήμερα οι βίοι των αγίων θεωρούνται από τους κοινωνικούς ιστορικούς πολύτιμη πηγή στοιχείων για τη ζωή του απλού ανθρώπου...)
[3] Όπως τονίζει ο Δημήτρης Ι. Κυρτάτας (Πόλεμος και θρησκεία. Από τον Ηρόδοτο στον Γίββωνα, Δελτίο Βιβλικών Μελετών 21-22/2002-2003. Τιμητικό αφιέρωμα στον καθηγητή Σάββα Αγουρίδη, σσ. 395-408) «Πολλά σοβαρά εγχειρίδια αρχαίας ιστορίας έχουν σήμερα ειδικά κεφάλαια γύρω από την κοινωνία, την οικονομία, τον πολιτισμό και τη θρησκεία των αρχαίων»(σ.406-407) και «το καταλληλότερο πρότυπο που διαθέτει σήμερα ο ιστορικός για να ξανασκεφτεί την ιστορία της αρχαιότητας με τρόπο σφαιρικό είναι αυτό που κατασκεύασε ο Ηρόδοτος. Για να περιγράψει τις συγκλονιστικές μάχες μεταξύ Ελλήνων και Περσών, ο “πατέρας της ιστορίας”  θεώρησε αναγκαίο να επεκταθεί σε όλα τα όρια του γνωστού κόσμου και να ασχοληθεί με τα ήθη, τα έθιμα και τις θρησκευτικές συνήθειες όλων των γνωστών λαών» (βλ. και Δημήτρης Ι. Κυρτάτας, Κατακτώντας την Αρχαιότητα, Αθήνα 2002, σ. 61-89).