ΘΕΟΛΟΓΟΙ ΤΟΥ ΜΑΥΡΟΠΙΝΑΚΑ


ΓΙΑΤΙ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΔΙΑΛΟΓΟΣ



Αναζήτηση αυτού του ιστολογίου

Πέμπτη, 16 Μαρτίου 2017

Οι κατακόμβες

Εννοιολογικός χάρτης



Δευτέρα, 13 Μαρτίου 2017

Το χρονικό της ανακάλυψης της αυτοκρατορίας των Χετταίων από τη σύγχρονη επιστήμη

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ
 "ΟΙ ΧΕΤΤΑΙOI ΣΤΗΝ ΠΑΛΑΙΑ ΔΙΑΘΗΚΗ. ΣΥΜΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΤΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΚΟΥ ΙΣΡΑΗΛ ΜΕ ΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΤΟΥ ΠΕΡΙΓΥΡΟ"

Το χρονικό της  ανακάλυψης των Χεταίων έχει, με λίγα λόγια, ως εξής: Αρχικά η  αποκρυπτογράφηση των ιστορικών αρχείων της 18ης αιγυπτιακής δυναστείας έδειξε ότι οι βασιλιάδες της είχαν έρθει σε επαφή με τη χώρα Kheta. Επίσης οι σφηνοειδείς  επιγραφές  της Ασσυρίας, της εποχής του Τιγλάθ-Πιλεσέρ Α΄(π. 1100 π.Χ.) φανέρωναν ότι η Συρία ήταν γνωστή ως «Χώρα του Χάττι».
Το 1876 ο A.H. Sayce προτείνει να αποδοθούν στους Χετταίους οι δύο βασάλτινοι ογκόλιθοι που βρίσκονταν στη Χαμάθ και στο Χαλέπι. Μάλιστα για τον δεύτερο οι ντόπιοι πίστευαν ότι θεράπευε τις παθήσεις των ματιών. Η γραφή που υπήρχε σε αυτούς είχε επισημανθεί από τον E.J. Davis και σε βράχο στο χείμαρρο Ιβρίζ, στα όρη του Ταύρου, και την είχε ονομάσει «χαμαθιτική». Ο Sayce τότε εντάσσει στο ίδιο πλαίσιο και άλλα μνημεία της Μ. Ασίας. Ειδικά τα υπολείμματα που βρίσκονταν στην περιοχή των χωριών Μπογάζκιοϊ και Αλατζά Χουγιούκ. Στο μέσον του χωριού Μπογάζκιοϊ μάλιστα υπήρχε μία φθαρμένη επιγραφή με χεττιτικά «ιερογλυφικά» και στο Αλατζά Χουγιούκ μία πύλη στην οποία παριστάνονταν τεράστιες σφίγγες. Το 1880 ο Sayce εκφράζει τη βεβαιότητα ότι όλη η περιοχή κατοικούνταν από Χετταίους. Τέλος, στις επιστολές του Τελ ελ- Αμάρνα διασώθηκε μία που είχε αποστολέα τον βασιλιά των Χετταίων Σουππιλουλιούμα και μία που είχε σταλεί από το βασιλιά του Αρζάβα.
Οι ανακαλύψεις ευρημάτων, σχετικών με τους Χετταίους, συνεχίζονταν, και έτσι το 1900  ο L. Messerschmidt  εκδίδει όλες τις χεττιτικές επιγραφές που είχαν βρεθεί.
Το 1906 αρχίζει η ανασκαφή στο Μπογάζκιοϊ από τον Hugo Wincler για λογαριασμό της Γερμανικής Αρχαιολογικής Εταιρίας που έφερε στο φως 10.000 περίπου πινακίδες σε σφηνοειδή γραφή, γεγονός που ξεπέρασε κάθε προσδοκία. Κάποιες από αυτές, γραμμένες  σε ακκαδική γλώσσα, φανέρωσαν ότι στο σημείο ανακάλυψής τους βρίσκονταν η πρωτεύουσα της «Χώρας του Χάττι». Οι χρονολογίες που προτάθηκαν είχαν ως σημείο αναφοράς τους τη χεττιτική εκδοχή της συνθήκης μεταξύ του Ραμσή Β΄ και του βασιλιά του Χάττι. Το 1907 εκδίδονται οι πινακίδες με κατάλογο των βασιλιάδων του Χάττι από το Σουππιλουλιούμας μέχρι τον Αρνουβάντας, και βγαίνει το συμπέρασμα πως η μεγάλη χεττιτική ομοσπονδία είχε ανατραπεί γύρω στο 1200 π.Χ. από τους εισβολείς Mushki.
Το 1910 ο John Garstang εκδίδει το έργο του « The land of the Hittites», που αποτελεί σταθμό για την έρευνα. Περιέχει συλλογή χεττιτικών μνημείων, περιγραφή των περιοχών που βρίσκονταν, και περίληψη της χεττιτικής ιστορίας, που ακολουθούσε την εκδοχή του Wincler.
Αρχίζουν, στη συνέχεια,  από τον Garstang ανασκαφές στη Β. Συρία, ενώ, κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου πολέμου, η χεττιτολογία γίνεται καθαρά γερμανική υπόθεση, αφού έχουν διακοπεί οι δίαυλοι επικοινωνίας με τους επιστήμονες των υπόλοιπων χωρών.
Το 1915 ο Β. Hrozny κάνει ένα πρώτο γενικό σχεδιάγραμμα της χεττιτικής γλώσσας, στο οποίο τονίζεται η ινδοευρωπαϊκή προέλευσή της. Αυτό διορθώνεται το 1920 από τον F. Sommer, ενώ ο E. Forrer κάνει ένα διάγραμμα της χεττιτικής γραμματικής. Ο ίδιος εκδίδει όλα σχεδόν τα κείμενα του παλαιού χεττιτικού βασιλείου, και το 1926 στο έργο του «Die Boghazkoi-texte in umschrift. Zweiter band geschichtliche texte aus dem Alten und Neuen Chatti-Reich» παρουσιάζει έναν πλήρη κατάλογο των Χετταίων βασιλιάδων.  Τέλος το 1929 ο Hrozny γράφει το λήμμα για τους Χετταίους στην εγκυκλοπαίδεια Britannica και τα έτη 1935-1949 γίνονται οι ανασκαφές της αμερικανικής αποστολής υπό τη διεύθυνση του καθηγητή John Garstang. Σήμερα οι αρχαιoλογικές ανασκάφές συνεχίζονται και το μέλλον των χεττιτικών σπουδών διαγράφεται ελπιδοφόρο.

Δευτέρα, 27 Φεβρουαρίου 2017

Βενιαμίν εκ Τουδέλης: Το Γαρδίκιον Φθιώτιδος



"Γαρδίκιον.

Μετά την Ραβέννικαν συναντώμεν ’Ιουδαϊκήν παροικίαν έν Γαρδικίφ

τής Φθιώτιδος. Ό Βενιαμίν αναφέρει: «Εντεύθεν (έκ Ζητουνίου πιθανώς

καί τών επί τής Όθρυος βλαχικών οικήσεων, άς έπεσκέφθη), διήμερος

πορεία είναι εις Γαρδίκιον, πόλιν κατεστραμμένην καί ολίγους

έχουσαν κατοίκους Έλληνας καί ’Ιουδαίους. Εντεύθεν

διήμερος πορεία είναι εις 'Αρμυλόν (='Αλμυρόν) πόλιν μεγά-

λην παράλιον,· μέγα έμπορεϊον τών Βενετών, τών Πισατών,

τών Γενουηνσίων καί άλλων εθνών»1.

1. Archer, Itineraire de Benjamin de Toudele, p. 248. I. Βορτσέλα, Φθιώτις
ή πρός νότον τής Όθρυος, Άθήναι 1907, σελ. 265-266.

Απόσπασμα από το έργο του ακούραστου ερευνητή της περιοχής στις αρχές του 20ου αι. Ν.Ι. Γιαννόπουλου "ΣΥΜΒΟΛΑΙ ΕΙΣ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑΝ ΤΩΝ ΙΟΥΔΑΪΚΩΝ ΠΑΡΟΙΚΙΩΝ ΕΝ ΤΗ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΗ ΕΛΛΑΔΙ" σ. 261

Σημείωση: Ο Βενιαμίν επισκέφτηκε την περιοχή, κατά πάσα πιθανότητα, το 1161-1164. 

Σάββατο, 18 Φεβρουαρίου 2017

Οι θεραπευτικές διαστάσεις των Θρησκευτικών

Δημοσιεύτηκε στο: 2ο Πανελλήνιο Συνέδριο για την προώθηση της εκπαιδευτικής καινοτομίας. Πρακτικά Συνεδρίου Τόμος Α – Εισηγήσεις Βιντεοεισηγήσεις (Μέρος Ι), Λάρισα 2016 σσ. 882-886


Οι θεραπευτικές διαστάσεις των Θρησκευτικών:
 Περιπτώσεις αντιμετώπισης της σχολικής βίας (bullying) μέσω της διδασκαλίας του μαθήματος

Παύλου Νικόλαος

Περίληψη

Η  σχολική βία (bullying) είναι αρνητική και συχνά επιθετική ή επεμβατική πράξη από ένα ή περισσότερα άτομα ενάντια σε άλλο ή άλλα πρόσωπα. Τα πρότυπα που θα βοηθήσουν στην καταπολέμηση της μπορούν να προέλθουν και από τα διδακτικά αντικείμενα και τα μορφωτικά αγαθά που περιέχουν. Κάτω από αυτή την προοπτική το μάθημα των Θρησκευτικών μπορεί να έχει παρεμβάσεις αντιμετώπισης της σχολικής βίας. Με συγκεκριμένα παραδείγματα καταδεικνύεται αυτό στην εισήγηση και το τελικό συμπέρασμα είναι ότι το θρησκευτικό μάθημα μπορεί να έχει- εκτός των άλλων- και θεραπευτική διάσταση, αφού συμβάλλει στην πρόληψη των αντικοινωνικών φαινομένων σχολικής βίας
Λέξεις κλειδιά: Σχολική βία, μορφωτικά αγαθά, Θρησκευτικά, θεραπευτική διάσταση
Εισαγωγή
Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι να αναδείξει τρόπους αξιοποίησης της διδασκαλίας του θρησκευτικού μαθήματος για την αντιμετώπιση του bullying .Η σχολική βία είναι αρνητικό φαινόμενο που πρέπει να εντοπίζεται, να ερμηνεύεται και να εξαλείφεται. Αυτή η διαδικασία συνδέεται και με την προσφορά των διδακτικών αγαθών του κάθε γνωστικού αντικειμένου, αφού έτσι δε θα θεωρούνταν  παράπλευρη εκδήλωση της σχολικής ζωής, αλλά κατεξοχήν μάθηση.
Το θρησκευτικό μάθημα προβάλλει πρότυπα αγάπης, ανοχής και συγκαταβατικότητας. Ο μαθητής, κατά τη διδασκαλία του θα συναντήσει προτάσεις συμβίωσης με το συνάνθρωπο, ανοχής απέναντι στη διαφορετικότητα, αντιμετώπισης της βίας και σεβασμού της προσωπικότητας. Ταυτόχρονα καταδεικνύει ότι αντικοινωνικές συμπεριφορές, όπως το   bullying, είναι καταδικαστέες και ξένες με το νέο άνθρωπο που θέλει να ολοκληρώσει την προσωπικότητά του και να γίνει ο αυριανός υπεύθυνος πολίτης. Τέλος, ο θεολόγος μπορεί να

Δευτέρα, 23 Ιανουαρίου 2017

Παρουσίαση βιβλίου: «Ιουδαίοι και Έλληνες Διαχρονικοί Διάλογοι»



Οι εκδόσεις Καπόν και η Ισραηλιτική Κοινότητα Λάρισας με τη στήριξη της Αντιδημαρχίας Πολιτισμού και Επιστημών και του Γαλλικού Ινστιτούτου Λάρισας διοργανώνουν την παρουσίαση του βιβλίου


«ΙΟΥΔΑΙΟΙ και ΕΛΛΗΝΕΣ Διαχρονικοί Διάλογοι»


την Πέμπτη 16 Φεβρουαρίου 2017 στις 19.00 στο Δημοτικό Θέατρο ΟΥΗΛ .


Για το βιβλίο θα μιλήσουν ο κος Μιλτιάδης Κωνσταντίνου , Καθηγητής Αριστοτελείου Πανεπιστημίου , ο κος Ισαάκ Μιζάν, Ραββίνος – Μεταφραστής-Συγγραφέας και ο κος Ηλίας Σαμπετάι , Ραββίνος και συγγραφέας του βιβλίου . Την εκδήλωση συντονίζει η κα Χρύσα Βουλγαράκη , Διευθύντρια του Γαλλικού Ινστιτούτου Λάρισας

Τρίτη, 17 Ιανουαρίου 2017

Μνήμη τοῦ ὁσίου πατρὸς ἡμῶν Ἀντωνίου


Αποτέλεσμα εικόνας για Μέγας Αντώνιος
Μνήμη τοῦ ὁσίου πατρὸς ἡμῶν Ἀντωνίου [15] τοῦ μεγάλου, οὗ ὁ βίος συνεγράφη ὑπὸ Ἀθανασίου [16] τοῦ μεγάλου [τοῦ μεγάλου Ἀθανασίου Sa.] . Οὗτος ὁ ἅγιος πατὴρ ἡμῶν τὸ[17] μὲν γένος ἦν Αἰγύπτιος, ἐκ πατέρων καὶ προγόνων [18] τὴν εἰς Χριστὸν πίστιν δεδιδαγμένος. Ἤκμασε δὲ [19] ἐν τοῖς χρόνοις Διοκλητιανοῦ καὶ Μαξιμιανοῦ καὶ [20] παρέτεινε μέχριτῆς εὐσεβοῦς βασιλείας [μέχρι τοῦ εὐσεβεστάτου βασιλέως Sa.] Κωνσταντίνου. [21] Ἐπιδοὺς δὲ ἑαυτὸν τῇ ἀσκητικῇ [22] ἀγωγῇ [διαγωγῆ Sa.] , τοσοῦτον ὑπερέβαλλε [ὑπερέβαλε Sa.] πάντας, ὡςὑποτύπωσις [23] εἶναι τῶν ἐφεξῆς. Καὶ τὸ παράδοξον, ὅτι [24] καὶ πρῶτος ἢ κομιδῇ μετ᾽ ὀλίγους τῆς ὑπὲρ [25] ἄνθρωπον πολιτείας γέγονεν ἀρχηγός· καὶ μόνος [26] σχεδὸν εἰς τὸν [τῆςἀρετῆς add. Sa.] ἀκρότατον ἤλασεν [f. 134v.] ὅρον. Ἀλλὰ τὰ [27] μὲν διαβεβοημένα περὶ αὐτοῦ πᾶσι περιττὸν ἐπεκδιηγεῖσθαι [ἐκδιηγεῖσθαι Sa.] . [28] Τοσοῦτον δὲ μόνον εἰπεῖν ἀναγκαῖον,[29] ὅτι ἐν θνητῷ σώματι τοῦ σώματος ἀπανίστατο [30] καὶ τὰς τῶν ψυχῶν ἀνόδους ἑώρα καὶ τοὺς ταύτας [31] εὐθύνοντας δαίμονας, ὃ τῆς νοερᾶς καὶ ἀσωμάτου [32] ἦν φύσεως. Ζήσαςδὲ πρὸς τοῖς ἑκατὸν ἔτη πέντε,
[14] πρὸς Κύριον ἐξεδήμησε. Τελεῖται δὲ ἡ αὐτοῦ [15] σύναξις ἐν τῇ ἁγιωτάτῃ [om. Sa.] μεγάλῃ ἐκκλησίᾳ

( Synaxarium Ecclesiae Constantinopolitanae, 397-398)

Τρίτη, 10 Ιανουαρίου 2017

Η ΑΞΙΑ ΤΩΝ ΜΟΡΦΩΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΚΕΨΕΩΝ

Αποτέλεσμα εικόνας για παλιά εκδρομήΟ Βαλέριο Μάσιμο Μανφρέντι είναι σίγουρα από τους πλέον ενδιαφέροντες σύγχρονους συγγραφείς. Καθηγητής αρχαιολογίας, εκτός των άλλων, έχει το άφθαστο ταλέντο να φέρνει το παρελθόν τόσο κοντά στο σήμερα, ώστε ο αναγνώστης των μυθιστορημάτων του να νομίζει ότι καταστάσεις που έχουν συμβεί στον αρχαίο κόσμο αγγίζουν την πραγματικότητα του σύγχρονου ανθρώπου και την επηρεάζουν. Και βέβαια οι πωλήσεις των βιβλίων του φανερώνουν την προσοχή του αναγνωστικού κοινού για τις καταστάσεις που περιγράφει.
Το συμπέρασμα που βγαίνει από την παραπάνω αναφορά στο σπουδαίο συγγραφέα είναι πως το παρελθόν ενδιαφέρει. Άλλωστε η μνεία σε αυτό πολλές φορές χρησιμεύει ως μέσον ερμηνείας της σύγχρονης πραγματικότητας, αλλά και για την εξαγωγή συμπερασμάτων, που μπορεί να θεωρηθούν ακόμη και οδηγίες για την αντιμετώπιση διαχρονικών καταστάσεων.
Οι χώροι όπου κατεξοχήν εκτίθεται το παρελθόν είναι τα μουσεία. Σε αυτά μπορεί να βρει κανείς –όσο κι αν ακούγεται υπερβολικό- τα πάντα: από ταπεινά αντικείμενα καθημερινής χρήσης και σύμβολα κύρους -που μπορεί να είναι περίτεχνα χρυσά στεφάνια και θώρακες με πολύπλοκες διακοσμήσεις- μέχρι υλικά καλλωπισμού που δείχνουν ματαιοδοξία και φιλαρέσκεια, καθώς και μικροί θησαυροί νομισμάτων που μάταια περίμεναν για αιώνες τον ιδιοκτήτη τους για να τα αξιοποιήσει.
Γίνεται λοιπόν εύκολα αντιληπτό ότι μία επίσκεψη σε μουσείο είναι πολλαπλά χρήσιμη. Αυτοί μάλιστα που θα ωφεληθούν περισσότερο είναι οι μαθητές. Θα έχουν την ευκαιρία να περιεργασθούν ιδίοις όμμασιν όλα αυτά που τους γίνονται γνωστά μέσω των εγχειριδίων, και θα κατανοήσουν ότι οι πρωταγωνιστές της ιστορίας δεν έζησαν σε έναν κόσμο που κινούνταν στη σφαίρα του φαντασιακού, αλλά σε μία κοινωνία που είχε ανάγκες και ενδιαφέροντα όπως και η σημερινή.
Βέβαια είναι σημαντικό να τονιστεί ότι μία μορφωτική επίσκεψη απαιτεί και την κατάλληλη προετοιμασία. Εδώ βεβαίως σημαντικός είναι ο ρόλος των παιδαγωγών, των δασκάλων δηλαδή των παιδιών, που θα τα συνοδέψουν. Θα πρέπει να τα προετοιμάσουν κατάλληλα, να φροντίσουν να γνωρίζουν πως θα κινηθούν στους χώρους του μουσείου, να έχουν τις στοιχειώδεις γνώσεις για να αντιληφθούν τη δομή που  έχει η έκθεση. Ταυτόχρονα θα επωμιστούν και το ρόλο να ερμηνεύσουν τα εκθέματα, ώστε να γνωρίσουν οι μαθητές τη σημασία τους και τον πολιτιστικό τους ρόλο. Κάτω λοιπόν από αυτό το πρίσμα γίνεται αντιληπτός ο παιδαγωγικός/επιστημονικός ρόλος των συνοδών.
Εννοείται ότι μία μορφωτική επίσκεψη μπορεί να γίνει και σε άλλους χώρους. Για παράδειγμα θα παρουσίαζε μεγάλο ενδιαφέρον η επίσκεψη στους αρχαιολογικούς χώρους στους οποίους βρέθηκαν τα αντικείμενα του μουσείου. Είναι γνωστό άλλωστε ότι οι τόποι που συνδέονται με μεγάλα ιστορικά γεγονότα έχουν μία ειδική φόρτιση που δεν αφήνει κανέναν ασυγκίνητο. Τέλος, σήμερα με την ανάπτυξη της βιομηχανικής αρχαιολογίας (που έχει ως πεδίο έρευνάς της τους βιομηχανικούς χώρους του 19ου και του 20ου αι.), της ενάλιας αρχαιολογίας (που εξετάζει τα υπολείμματα των ναυαγίων του αρχαίου κόσμου) κοκ. θα ήταν πολύ σημαντική και ωφέλιμη η επίσκεψη σε χώρους που φυλάσσονται τα σχετικά ευρήματα.
Οι μορφωτικές επισκέψεις λοιπόν αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της προσπάθειας για καλύτερη μόρφωση της νέας γενιάς. Είναι το μέρος που συμπληρώνει τις θεωρητικές γνώσεις, και δημιουργεί τις προϋποθέσεις για την κατανόηση εποχών και νοοτροπιών. Είναι δηλαδή απαραίτητες και πολλαπλά ωφέλιμες, αρκεί να γίνεται η σωστή αξιοποίησή τους.

ΝΠ



Δευτέρα, 2 Ιανουαρίου 2017

ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΣΥΓΧΡΟΝΟΥ ΛΟΓΟΥ ΓΙΑ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ

Μαζί με τις ευχές για ένα δημιουργικό 2017 δημοσιεύουμε ένα παλαιότερο άρθρο μας, που αποτελεί και  ανασκόπηση θέσεων -μέρες που είναι. Ταυτόχρονα το θεωρούμε και ως ευκαιρία για  σκέψεις σχετικές με το ρόλο των Θρησκευτικών σε ένα σχολείο που αλλάζει.
ΝΠ



Είναι ανεπίτρεπτο να θεωρείται το θρησκευτικό μάθημα απυρόβλητο από τις εξελίξεις ή ξεκομμένο από την υπόλοιπη σημερινή πραγματικότητα . Είναι ενταγμένο οργανικά σε αυτή, αυτή θα πρέπει να αποτελεί το σημείο αναφοράς του, ενώ ο σκοπός του θα πρέπει να συναρτάται από τις ανάγκες του σύγχρονου ανθρώπου. Σε αντίθετη περίπτωση θα δικαιώνει κάποιους που το θέλουν στο χρονοντούλαπο της ιστορίας και όχι στο αναλυτικό πρόγραμμα των σχολείων μας.

Επομένως ο λόγος για τα Θρησκευτικά θα πρέπει να λάβει αρχικά υπόψη του τα χαρακτηριστικά τα οποία διακρίνουν τη σύγχρονη κοινωνία για να μπορέσει να βοηθήσει το μάθημα –και τους εκπαιδευτικούς που το διδάσκουν- και να αναδείξουν την αναγκαιότητά της ύπαρξής του σε ένα σύγχρονο σχολικό πρόγραμμα. Αυτό σημαίνει πως όλοι πρέπει να κατανοήσουν πως η πολυπολιτισμικότητα η εκκοσμίκευση, και η υπεράσπιση των δικαιωμάτων των θρησκευτικών μειονοτήτων, που αποτελούν χαρακτηριστικά της σύγχρονης κοινωνίας, το οδηγούν αναγκαστικά, αν διατηρήσει μία απολογητική-κατηχητική μορφή, στο περιθώριο και στην απομόνωση, μιας και το περιεχόμενο του δε θα συμβαδίζει με αυτά τα τρία μεγέθη. Άρα ο προβληματισμός γύρω από αυτό, για να είναι γόνιμος, θα πρέπει να αφορά μία εκ νέου οριοθέτηση των σκοπών των Θρησκευτικών, για να μπορέσει να είναι σύστοιχο με τη σημερινή πραγματικότητα και να θεωρηθεί έτσι απαραίτητο να διδάσκεται στη νεολαία, που ζει και κινείται σε ρυθμούς του τώρα. Κάτω λοιπόν από αυτή την προοπτική, είναι σημαντικό να γίνει κατανοητό από όλους ότι δεν πρέπει να αντιπαρέλθουν την πραγματικότητα και να εφησυχάσουν ή να χρησιμοποιήσουν ακατάλληλα δεδομένα για την ερμηνεία της. Να τονιστεί πως πλέον ακατάλληλο, είναι η παραδοσιαρχία και οι παρενέργειες που προκύπτουν από αυτή, όταν χρησιμοποιείται ως εργαλείο ερμηνείας, διεκδικώντας μάλιστα και τη θέση της γνήσιας παράδοσης.

Πάντως από τη μελέτη του παρελθόντος

Σάββατο, 24 Δεκεμβρίου 2016

Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης για πάντα!

     Αποτέλεσμα εικόνας για καλικάντζαρος    Χριστούγεννα χωρίς αφήγημα του κυρ Αλέξανδρου δε γίνεται. Το έργο του«Της Κοκκώνας το σπίτι»  μας φέρνει στο νου αρώματα νοσταλγίας και παιδικών χρόνων.
 "Στο διήγημα «Της Κοκκώνας το σπίτι» ο Γιάννης ο Παλούκας, γραφικός ακαμάτης και καφενόβιος, στήνει καρτέρι στο ερειπωμένο σπίτι της Κοκκώνας, που όλη η πιτσιρικαρία θεωρούσε στοιχειωμένο, και παριστάνοντας το φάντασμα βουτάει από τα παιδιά τα λεφτά από τα κάλαντα: «… είχεν αποφασίσει πλέον ν’ αποσυρθή αφού είχε κάμει αρκετήν λείαν, όση θα ήρκει δια να μεθύση την ημέραν των Χριστουγέννων, ως και την ημέραν των Επιλοχίων, και την του Αγίου Στεφάνου ακόμη. Ενώ δε ήτο έτοιμος να φύγη και πάλιν έμενεν, επήλθεν η πρώτη πυκνή χάλαζα των λίθων». Η συνέχεια, με τον Παλούκα να καταστρώνει σχέδιο μάχης και να βολιδοσκοπεί το χώρο προς εξασφάλιση διαφυγής, εξελίσσεται με όρους φαρσοκωμωδίας: «Απεφάσισε ν’ αρπάξη μιαν σανίδα, και μεταχειριζόμενος αυτήν ως σπάθην άμα και ως ασπίδα, να εκτελέση έξοδον διασχίζων τας τάξεις του εχθρού. Αλλά δευτέρα, ραγδαιοτέρα χάλαζα λίθων τον έκαμε να οπισθοδρομήση με δύο πληγάς εις την κνήμην και εις τον βραχίονα». Κι όταν αναγκάστηκε να πηδήξει τη μάντρα, για να ξεφύγει από την πίσω αυλή «… έπεσε βαρύς, εκτύπησεν εις το γόνυ, ανετράπη, ανωρθώθη, έψαυσε τα μέλη του, και βεβαιωθείς ότι δεν του είχε σπάσει κανέν κόκκαλον, ετράπη εις φυγήν». Η ολοκληρωτική ήττα, με την άτακτη φυγή, τις γρατζουνιές, τις μελανιές και τα λεφτά που του πέφτουν από την τσέπη είναι το πάθημα του τεμπέλη, που τελικά κερδίζει τη συμπάθεια" (Πηγή: Ερανιστής )
Η εικόνα των καλικάντζαρων από το υπέροχο και ανεπανάληπτο ΑΝΑΓΝΩΣΤΙΚΟ της Β΄Δημοτικού,

ΤΗΣ ΚΟΚΚΩΝΑΣ ΤΟ ΣΠΙΤΙ

Κυριακή, 11 Δεκεμβρίου 2016

Ένα μοναδικό εύρημα (H τράπεζα των πέντε μαρτύρων)


Γράφει ο Σταύρος Γουλούλης .
Διδάκτωρ βυζαντινής τέχνης

Tύχη αγαθή. Είχα σκοπό να παρουσιάσω περίληψη υπό έκδοση μελέτης μου για τους πέντε αγίους Μάρτυρες Ιωάννη, Λουκά, Ανδρέα, Λεωνίδη, και έναν ανώνυμο που καταγράφονται στην τράπεζα προσφορών του Βυζαντινού Μουσείου Αθηνών, αλλά έδωσε περαιτέρω ώθηση το πολύ ωραίο άρθρο άρθρο στην [Ε] της 4 Δεκ. 2016 του κ. Κων. Νούλα από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Πιερίας, προϊστορικού-κλασικού αρχαιολόγου, όπως έμαθα. Τέτοια μνημεία είναι πραγματική εύνοια της αρχαιολογικής σκαπάνης και ευτυχείς οι πόλεις που τα κατέχουν. Ζωντανεύει με απόλυτα τεκμηριωμένες, αδιαμφισβήτητες πληροφορίες, ένα χαμένο κομμάτι της ιστορία τους. Καταθέτω μερικές ακόμη πληροφορίες ή διευκρινήσεις λόγω ειδικότητας. Ουσιαστικά θα εξηγήσω γιατί η τράπεζα των πέντε μαρτύρων είναι μοναδικό εύρημα.



Κατ’ αρχήν αντίγραφο της τράπεζας βλέπει ο επισκέπτης του Διαχρονικού Μουσείου Λάρισας, τόσο τέλειο που δεν διακρίνει κανείς αν είναι αντίγραφο, μια και έτυχε να δω το πρωτότυπο. Προς στιγμήν μάλιστα νόμισα ότι μεταφέρθηκε εδώ το ίδιο το έκθεμα από το Βυζαντινό Μουσείο Αθηνών...

Ολοκληρωμένη απόδοση της επιγραφής της τράπεζας παρέχει η δημοσίευση των Άννας Αβραμέα και Denis Feissel, Inventaires en vue d’ un recueil des inscriptions historiques de Byzance. IV. Inscriptions de Thessalie (a l’ exception de Météores), Travaux et Memoires 10, Paris 1987, 357- 398, 366-367 (no. 4), όπου βιβλιογραφία. Χρονολογείται τον 4ο-5ο αιώνα: «Μαρτύρ[ων] / [Ι]ωάννου, Λουκά, Ανδρέου, Λεωνίδο[υ] […..]. / [Ετελειώ]θη τ[ὸ] Mαρτύριον [τ]η πρό ιε΄ καλ(ανδων) Ιαν[ουαρίων]. [εποί]ησεν η δούλη αυτών Σωτ[ηρία]». [Αποδίδεται σε μονοτονικό]

Είναι δηλαδή μεταγενέστερη από το μαρτύριο (εκτέλεση) των πέντε αγίων, αφού κατατέθηκε σε ναό-Μαρτύριο που έκτισε η «δούλη» τους Σωτηρία (ίσως όχι Σωτηρίς για μετρικούς λόγους). Τα Μαρτύρια, κατά κανόνα περίκεντρα κτήρια, κτίζονταν ως επί το πλείστον μετά την απελευθέρωση της Εκκλησίας το 313 (Διάταγμα Μεδιολάνων), και εγκαινιάζονταν συνήθως σε μία μεγάλη επέτειο του μαρτυρίου των αγίων, ακόμη και έναν-δύο αιώνες μετά.

Είναι φανερό ότι υπήρχε διατηρημένη η εορτή της μνήμης των πέντε Μαρτύρων στις 18 Δεκεμβρίου, όταν πιθανώτατα εγκαινιάσθηκε και ο νέος ναός-μαρτύριο της Σωτηρίας. Η γιορτή αυτή εξέλιπε στους επόμενους αιώνες, όταν δεν κατέστη δυνατόν να καταγραφεί στα μεγάλα αγιολόγια της Εκκλησίας που οργανώθηκαν τον 10ο αιώνα. Η τοπική Εκκλησία, η Μητρόπολη Λαρίσης, ίσως δεν την τιμούσε πλέον, οπότε δεν εξέπεμπε στοιχεία για αυτούς. Κι ο λόγος δεν μπορεί να είναι άλλος από το γεγονός ότι είχε καταστραφεί το Μαρτύριο, ο ναός των αγίων.

Που όμως βρισκόταν αυτό; Στο Συκούριο βρέθηκε η μαρμάρινη πλάκα, όχι όμως in situ, όπως λέμε, στη θέση του, στον Μαρτύριο. Δεν υπάρχει κανένας λόγος να θεωρηθεί ότι προέρχεται από ένα χωριό της εποχής εκείνης στην αγροτική περιοχή στους πρόποδες του Κισσάβου κι όχι στη Λάρισα, τη μεγάλη πόλη της Θεσσαλίας, παλιά έδρα του ρωμαϊκού Κοινού των Θεσσαλών και πρωτεύουσα της τοπικής διοικήσεως μετά το 297. Είναι εις γνώσιν των αρχαιολόγων, κοινό μυστικό τους θα έλεγα, ότι τα μάρμαρα της Λάρισας, αυτά που συσσωρεύονταν στους αιώνες ζωής ενός μεγάλου αστικού κέντρου, μεταφέρονταν προς νέα χρήση στα πέριξ, σαν σε πραγματικό εμπόριο. Κι αυτό μέχρι και μετά τον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο! Η αόριστη ένδειξη της ανευρέσεως της τράπεζας στο Συκούριο, εκατόν είκοσι χρόνια πριν, δεν λέει τίποτα για έναν σημερινό αρχαιολόγο ή ιστορικό. Το πιο πιθανό ήταν μάλλον μία πληροφορία ότι εντοπίσθηκε στα όρια του πάλαι ποτέ Δήμου Συκουρίου που περιελάμβανε μέχρι και τη Νέχαλη (Ομορφοχώρι). Άλλωστε δεν είναι η μόνη ενεπίγραφη πλάκα από τη Λάρισα που βρέθηκε χιλιόμετρα μακράν της. Εδώ μια επιγραφή από τα μεσαιωνικά Τρίκαλα βρέθηκε στην Κων/πολη…!

Πέραν αυτού για τους έχοντες γνώση της διαδικασίας εκτελέσεως των τότε πολιτικών-θρησκευτικών αντιφρονούντων Χριστιανών, αυτών που δεν θυσίαζαν στην Τύχη του καίσαρα, είναι δεδομένο ότι άσχετα από πού κατάγονταν, μεταφέρονταν για μεγάλο διάστημα στην πρωτεύουσα μιας επαρχίας, έως ότου εξαναγκαστούν να θυσιάσουν έστω και με σπονδές υγρών. Αρμόδιος για την καταδίκη τους ήταν ο στρατηγός της Λάρισας ή praeses - άρχων (μετά το 297). Επομένως οι πέντε άγιοι είναι Μάρτυρες της Λάρισας. Ομοίως Λαρισαία θα ήταν η εύπορη αστή Σωτηρία που έκτισε το Μαρτύριό τους κι όχι κάποια αγρότισσα. Αυτά είναι κάτι παραπάνω από σίγουρα. Αστικά είναι και τα εβραϊκής προελεύσεως και δη λόγια ονόματα των Μαρτύρων, και ξέρουμε ότι υπήρχε εβραϊκή κοινότητα στη Λάρισα, μάλλον στελέχη της τοπικής Εκκλησίας (π.χ. υποδιάκονοι, αναγνώστες, φύλακες, ψάλτες, κοκ). Αν ήταν όμως κάποιος επίσκοπος Λαρίσης, δηλαδή ο πρώτος Ιωάννης, αυτό θα δηλωνόταν. Έτσι γινόταν τότε.

Τώρα, που βρισκόταν το Μαρτύριο των πέντε Μαρτύρων; Συνήθως όπως συνέβαινε στη Ρώμη (όπου υπαγόταν τότε η Λάρισα εκκλησιαστικώς) ή στην Κων/πολη (όπου υπαγόταν διοικητικώς), τα Μαρτύρια ήταν κτισμένα στις παρυφές των πόλεων, δίπλα στους δρόμους εξόδου, τονίζοντας την αποτροπαϊκή προστασία από το Κακό, όπως λέγεται, σταύρωμα του οικισμού. Επομένως το κτήριο, μικρό ως συνήθως, θα βρισκόταν εκτός της πόλεως, ατείχιστης έως την εποχή του Ιουστινιανού, και ακόμη πιο μακριά μετά τα οικοδομημένα τείχη της συρρικνωμένης πλέον πόλεως-κάστρου. Αυτό το γεγονός, με δεδομένο ότι ακολούθησαν επιδρομές αλλοφύλων θα σήμαινε και την καταστροφή όλου του κτηρίου. Ανάλογες πληροφορίες υπάρχουν για μαρτύρια και ναούς εκτός Θεσσαλονίκης από επιδρομές Βορείων…

Τέλος πρέπει να αναφερθεί ότι κατά πάσα πιθανότητα πέθαναν και οι πέντε όλοι μαζί, όπως αναφέρονται τέτοιες πεντάδες Μαρτύρων (πχ. στο μαρτύριο της αγίας Περπέτουας, το 203 στην Καρχηδόνα) ειδικά στον τελευταίο μεγάλο διωγμό του Διοκλητιανού (303 κ.ε.). Κανένα άλλο μέρος δεν θα ήταν υποψήφιος τόπος μαρτυρίου πέρα από το αρχαίο θέατρο της Λάρισας, τη στιγμή που από τον 2ο αιώνα είχε μετατραπεί σε αρένα για μονομαχίες και συναφή ‘ευγενή’ αθλήματα, όπως εκτελέσεις κακούργων, ποινικών αλλά και πολιτικών όπως ήταν οι Μάρτυρες. Ο Α. Αρβανιτόπουλος, παλαιός αρχαιολόγος, αναφέρει ότι εντόπισε ίχνη χριστιανικού ναού στη σκηνή του θεάτρου, όπου θα τιμώνταν οι θανόντες στον τόπο Χριστιανοί. Ανάλογος ναός βρέθηκε στο θέατρο του Διονύσου στην Ακρόπολη των Αθηνών. Πλην όμως δεν έγινε τίποτα επίσημα γνωστό κατά την αποκάλυψη του αρχαίου θεάτρου, ανεπίσημα εκφράσθηκαν διάφορα που δεν θέλω να μεταφέρω εδώ, ούτε η Εφορεία Αρχαιοτήτων κατέχει κάποιο ημερολόγιο ή φωτογραφία. Ίσως μπορούμε να ελπίζουμε σε κάποια δήλωση, αν ποτέ δημοσιευτεί η ανασκαφή…

Συνελόντι ειπείν. Προτείνω την καθιέρωση από την Μητρόπολη Λαρίσης της εορτής των πέντε Μαρτύρων στις 18 Δεκεμβρίου, ημέρα της εορτής των, αλλά και τη διακριτική τοποθέτηση αναμνηστικού σταυρού στο αρχαίο θέατρο.

(Πρώτη δημοσίευση Ελευθερία, Παρασκευή 09-12-2016, σελ. 6)

Παρασκευή, 9 Δεκεμβρίου 2016

Από τον πολυθεϊσμό στο μονοθεϊσμό¨Ελ και ο "Θεός των Πατέρων"



Ένα ενδιαφέρον απόσπασμα από το έργο του William Dever ""Did God Have A Wife?". Εξετάζει τη σχέση του χαναανιτικού-ουγαριτικού θεού Ελ μα τα ονόματα του Θεού που καταγράφονται στο βιβλίο της Γένεσης (El-Shadday, Ύψιστος κ.α.). Για να το διαβάσετε επισκεφτείτε τη σελίδα
Sciences of Religion and Myth, πατώντας εδώ