ΘΕΟΛΟΓΟΙ ΤΟΥ ΜΑΥΡΟΠΙΝΑΚΑ


ΓΙΑΤΙ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΔΙΑΛΟΓΟΣ



Αναζήτηση αυτού του ιστολογίου

Σάββατο, 18 Φεβρουαρίου 2017

Οι θεραπευτικές διαστάσεις των Θρησκευτικών

Δημοσιεύτηκε στο: 2ο Πανελλήνιο Συνέδριο για την προώθηση της εκπαιδευτικής καινοτομίας. Πρακτικά Συνεδρίου Τόμος Α – Εισηγήσεις Βιντεοεισηγήσεις (Μέρος Ι), Λάρισα 2016 σσ. 882-886


Οι θεραπευτικές διαστάσεις των Θρησκευτικών:
 Περιπτώσεις αντιμετώπισης της σχολικής βίας (bullying) μέσω της διδασκαλίας του μαθήματος

Παύλου Νικόλαος

Περίληψη

Η  σχολική βία (bullying) είναι αρνητική και συχνά επιθετική ή επεμβατική πράξη από ένα ή περισσότερα άτομα ενάντια σε άλλο ή άλλα πρόσωπα. Τα πρότυπα που θα βοηθήσουν στην καταπολέμηση της μπορούν να προέλθουν και από τα διδακτικά αντικείμενα και τα μορφωτικά αγαθά που περιέχουν. Κάτω από αυτή την προοπτική το μάθημα των Θρησκευτικών μπορεί να έχει παρεμβάσεις αντιμετώπισης της σχολικής βίας. Με συγκεκριμένα παραδείγματα καταδεικνύεται αυτό στην εισήγηση και το τελικό συμπέρασμα είναι ότι το θρησκευτικό μάθημα μπορεί να έχει- εκτός των άλλων- και θεραπευτική διάσταση, αφού συμβάλλει στην πρόληψη των αντικοινωνικών φαινομένων σχολικής βίας
Λέξεις κλειδιά: Σχολική βία, μορφωτικά αγαθά, Θρησκευτικά, θεραπευτική διάσταση
Εισαγωγή
Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι να αναδείξει τρόπους αξιοποίησης της διδασκαλίας του θρησκευτικού μαθήματος για την αντιμετώπιση του bullying .Η σχολική βία είναι αρνητικό φαινόμενο που πρέπει να εντοπίζεται, να ερμηνεύεται και να εξαλείφεται. Αυτή η διαδικασία συνδέεται και με την προσφορά των διδακτικών αγαθών του κάθε γνωστικού αντικειμένου, αφού έτσι δε θα θεωρούνταν  παράπλευρη εκδήλωση της σχολικής ζωής, αλλά κατεξοχήν μάθηση.
Το θρησκευτικό μάθημα προβάλλει πρότυπα αγάπης, ανοχής και συγκαταβατικότητας. Ο μαθητής, κατά τη διδασκαλία του θα συναντήσει προτάσεις συμβίωσης με το συνάνθρωπο, ανοχής απέναντι στη διαφορετικότητα, αντιμετώπισης της βίας και σεβασμού της προσωπικότητας. Ταυτόχρονα καταδεικνύει ότι αντικοινωνικές συμπεριφορές, όπως το   bullying, είναι καταδικαστέες και ξένες με το νέο άνθρωπο που θέλει να ολοκληρώσει την προσωπικότητά του και να γίνει ο αυριανός υπεύθυνος πολίτης. Τέλος, ο θεολόγος μπορεί να

Δευτέρα, 23 Ιανουαρίου 2017

Παρουσίαση βιβλίου: «Ιουδαίοι και Έλληνες Διαχρονικοί Διάλογοι»



Οι εκδόσεις Καπόν και η Ισραηλιτική Κοινότητα Λάρισας με τη στήριξη της Αντιδημαρχίας Πολιτισμού και Επιστημών και του Γαλλικού Ινστιτούτου Λάρισας διοργανώνουν την παρουσίαση του βιβλίου


«ΙΟΥΔΑΙΟΙ και ΕΛΛΗΝΕΣ Διαχρονικοί Διάλογοι»


την Πέμπτη 16 Φεβρουαρίου 2017 στις 19.00 στο Δημοτικό Θέατρο ΟΥΗΛ .


Για το βιβλίο θα μιλήσουν ο κος Μιλτιάδης Κωνσταντίνου , Καθηγητής Αριστοτελείου Πανεπιστημίου , ο κος Ισαάκ Μιζάν, Ραββίνος – Μεταφραστής-Συγγραφέας και ο κος Ηλίας Σαμπετάι , Ραββίνος και συγγραφέας του βιβλίου . Την εκδήλωση συντονίζει η κα Χρύσα Βουλγαράκη , Διευθύντρια του Γαλλικού Ινστιτούτου Λάρισας

Τρίτη, 17 Ιανουαρίου 2017

Μνήμη τοῦ ὁσίου πατρὸς ἡμῶν Ἀντωνίου


Αποτέλεσμα εικόνας για Μέγας Αντώνιος
Μνήμη τοῦ ὁσίου πατρὸς ἡμῶν Ἀντωνίου [15] τοῦ μεγάλου, οὗ ὁ βίος συνεγράφη ὑπὸ Ἀθανασίου [16] τοῦ μεγάλου [τοῦ μεγάλου Ἀθανασίου Sa.] . Οὗτος ὁ ἅγιος πατὴρ ἡμῶν τὸ[17] μὲν γένος ἦν Αἰγύπτιος, ἐκ πατέρων καὶ προγόνων [18] τὴν εἰς Χριστὸν πίστιν δεδιδαγμένος. Ἤκμασε δὲ [19] ἐν τοῖς χρόνοις Διοκλητιανοῦ καὶ Μαξιμιανοῦ καὶ [20] παρέτεινε μέχριτῆς εὐσεβοῦς βασιλείας [μέχρι τοῦ εὐσεβεστάτου βασιλέως Sa.] Κωνσταντίνου. [21] Ἐπιδοὺς δὲ ἑαυτὸν τῇ ἀσκητικῇ [22] ἀγωγῇ [διαγωγῆ Sa.] , τοσοῦτον ὑπερέβαλλε [ὑπερέβαλε Sa.] πάντας, ὡςὑποτύπωσις [23] εἶναι τῶν ἐφεξῆς. Καὶ τὸ παράδοξον, ὅτι [24] καὶ πρῶτος ἢ κομιδῇ μετ᾽ ὀλίγους τῆς ὑπὲρ [25] ἄνθρωπον πολιτείας γέγονεν ἀρχηγός· καὶ μόνος [26] σχεδὸν εἰς τὸν [τῆςἀρετῆς add. Sa.] ἀκρότατον ἤλασεν [f. 134v.] ὅρον. Ἀλλὰ τὰ [27] μὲν διαβεβοημένα περὶ αὐτοῦ πᾶσι περιττὸν ἐπεκδιηγεῖσθαι [ἐκδιηγεῖσθαι Sa.] . [28] Τοσοῦτον δὲ μόνον εἰπεῖν ἀναγκαῖον,[29] ὅτι ἐν θνητῷ σώματι τοῦ σώματος ἀπανίστατο [30] καὶ τὰς τῶν ψυχῶν ἀνόδους ἑώρα καὶ τοὺς ταύτας [31] εὐθύνοντας δαίμονας, ὃ τῆς νοερᾶς καὶ ἀσωμάτου [32] ἦν φύσεως. Ζήσαςδὲ πρὸς τοῖς ἑκατὸν ἔτη πέντε,
[14] πρὸς Κύριον ἐξεδήμησε. Τελεῖται δὲ ἡ αὐτοῦ [15] σύναξις ἐν τῇ ἁγιωτάτῃ [om. Sa.] μεγάλῃ ἐκκλησίᾳ

( Synaxarium Ecclesiae Constantinopolitanae, 397-398)

Τρίτη, 10 Ιανουαρίου 2017

Η ΑΞΙΑ ΤΩΝ ΜΟΡΦΩΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΚΕΨΕΩΝ

Αποτέλεσμα εικόνας για παλιά εκδρομήΟ Βαλέριο Μάσιμο Μανφρέντι είναι σίγουρα από τους πλέον ενδιαφέροντες σύγχρονους συγγραφείς. Καθηγητής αρχαιολογίας, εκτός των άλλων, έχει το άφθαστο ταλέντο να φέρνει το παρελθόν τόσο κοντά στο σήμερα, ώστε ο αναγνώστης των μυθιστορημάτων του να νομίζει ότι καταστάσεις που έχουν συμβεί στον αρχαίο κόσμο αγγίζουν την πραγματικότητα του σύγχρονου ανθρώπου και την επηρεάζουν. Και βέβαια οι πωλήσεις των βιβλίων του φανερώνουν την προσοχή του αναγνωστικού κοινού για τις καταστάσεις που περιγράφει.
Το συμπέρασμα που βγαίνει από την παραπάνω αναφορά στο σπουδαίο συγγραφέα είναι πως το παρελθόν ενδιαφέρει. Άλλωστε η μνεία σε αυτό πολλές φορές χρησιμεύει ως μέσον ερμηνείας της σύγχρονης πραγματικότητας, αλλά και για την εξαγωγή συμπερασμάτων, που μπορεί να θεωρηθούν ακόμη και οδηγίες για την αντιμετώπιση διαχρονικών καταστάσεων.
Οι χώροι όπου κατεξοχήν εκτίθεται το παρελθόν είναι τα μουσεία. Σε αυτά μπορεί να βρει κανείς –όσο κι αν ακούγεται υπερβολικό- τα πάντα: από ταπεινά αντικείμενα καθημερινής χρήσης και σύμβολα κύρους -που μπορεί να είναι περίτεχνα χρυσά στεφάνια και θώρακες με πολύπλοκες διακοσμήσεις- μέχρι υλικά καλλωπισμού που δείχνουν ματαιοδοξία και φιλαρέσκεια, καθώς και μικροί θησαυροί νομισμάτων που μάταια περίμεναν για αιώνες τον ιδιοκτήτη τους για να τα αξιοποιήσει.
Γίνεται λοιπόν εύκολα αντιληπτό ότι μία επίσκεψη σε μουσείο είναι πολλαπλά χρήσιμη. Αυτοί μάλιστα που θα ωφεληθούν περισσότερο είναι οι μαθητές. Θα έχουν την ευκαιρία να περιεργασθούν ιδίοις όμμασιν όλα αυτά που τους γίνονται γνωστά μέσω των εγχειριδίων, και θα κατανοήσουν ότι οι πρωταγωνιστές της ιστορίας δεν έζησαν σε έναν κόσμο που κινούνταν στη σφαίρα του φαντασιακού, αλλά σε μία κοινωνία που είχε ανάγκες και ενδιαφέροντα όπως και η σημερινή.
Βέβαια είναι σημαντικό να τονιστεί ότι μία μορφωτική επίσκεψη απαιτεί και την κατάλληλη προετοιμασία. Εδώ βεβαίως σημαντικός είναι ο ρόλος των παιδαγωγών, των δασκάλων δηλαδή των παιδιών, που θα τα συνοδέψουν. Θα πρέπει να τα προετοιμάσουν κατάλληλα, να φροντίσουν να γνωρίζουν πως θα κινηθούν στους χώρους του μουσείου, να έχουν τις στοιχειώδεις γνώσεις για να αντιληφθούν τη δομή που  έχει η έκθεση. Ταυτόχρονα θα επωμιστούν και το ρόλο να ερμηνεύσουν τα εκθέματα, ώστε να γνωρίσουν οι μαθητές τη σημασία τους και τον πολιτιστικό τους ρόλο. Κάτω λοιπόν από αυτό το πρίσμα γίνεται αντιληπτός ο παιδαγωγικός/επιστημονικός ρόλος των συνοδών.
Εννοείται ότι μία μορφωτική επίσκεψη μπορεί να γίνει και σε άλλους χώρους. Για παράδειγμα θα παρουσίαζε μεγάλο ενδιαφέρον η επίσκεψη στους αρχαιολογικούς χώρους στους οποίους βρέθηκαν τα αντικείμενα του μουσείου. Είναι γνωστό άλλωστε ότι οι τόποι που συνδέονται με μεγάλα ιστορικά γεγονότα έχουν μία ειδική φόρτιση που δεν αφήνει κανέναν ασυγκίνητο. Τέλος, σήμερα με την ανάπτυξη της βιομηχανικής αρχαιολογίας (που έχει ως πεδίο έρευνάς της τους βιομηχανικούς χώρους του 19ου και του 20ου αι.), της ενάλιας αρχαιολογίας (που εξετάζει τα υπολείμματα των ναυαγίων του αρχαίου κόσμου) κοκ. θα ήταν πολύ σημαντική και ωφέλιμη η επίσκεψη σε χώρους που φυλάσσονται τα σχετικά ευρήματα.
Οι μορφωτικές επισκέψεις λοιπόν αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της προσπάθειας για καλύτερη μόρφωση της νέας γενιάς. Είναι το μέρος που συμπληρώνει τις θεωρητικές γνώσεις, και δημιουργεί τις προϋποθέσεις για την κατανόηση εποχών και νοοτροπιών. Είναι δηλαδή απαραίτητες και πολλαπλά ωφέλιμες, αρκεί να γίνεται η σωστή αξιοποίησή τους.

ΝΠ



Δευτέρα, 2 Ιανουαρίου 2017

ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΣΥΓΧΡΟΝΟΥ ΛΟΓΟΥ ΓΙΑ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ

Μαζί με τις ευχές για ένα δημιουργικό 2017 δημοσιεύουμε ένα παλαιότερο άρθρο μας, που αποτελεί και  ανασκόπηση θέσεων -μέρες που είναι. Ταυτόχρονα το θεωρούμε και ως ευκαιρία για  σκέψεις σχετικές με το ρόλο των Θρησκευτικών σε ένα σχολείο που αλλάζει.
ΝΠ



Είναι ανεπίτρεπτο να θεωρείται το θρησκευτικό μάθημα απυρόβλητο από τις εξελίξεις ή ξεκομμένο από την υπόλοιπη σημερινή πραγματικότητα . Είναι ενταγμένο οργανικά σε αυτή, αυτή θα πρέπει να αποτελεί το σημείο αναφοράς του, ενώ ο σκοπός του θα πρέπει να συναρτάται από τις ανάγκες του σύγχρονου ανθρώπου. Σε αντίθετη περίπτωση θα δικαιώνει κάποιους που το θέλουν στο χρονοντούλαπο της ιστορίας και όχι στο αναλυτικό πρόγραμμα των σχολείων μας.

Επομένως ο λόγος για τα Θρησκευτικά θα πρέπει να λάβει αρχικά υπόψη του τα χαρακτηριστικά τα οποία διακρίνουν τη σύγχρονη κοινωνία για να μπορέσει να βοηθήσει το μάθημα –και τους εκπαιδευτικούς που το διδάσκουν- και να αναδείξουν την αναγκαιότητά της ύπαρξής του σε ένα σύγχρονο σχολικό πρόγραμμα. Αυτό σημαίνει πως όλοι πρέπει να κατανοήσουν πως η πολυπολιτισμικότητα η εκκοσμίκευση, και η υπεράσπιση των δικαιωμάτων των θρησκευτικών μειονοτήτων, που αποτελούν χαρακτηριστικά της σύγχρονης κοινωνίας, το οδηγούν αναγκαστικά, αν διατηρήσει μία απολογητική-κατηχητική μορφή, στο περιθώριο και στην απομόνωση, μιας και το περιεχόμενο του δε θα συμβαδίζει με αυτά τα τρία μεγέθη. Άρα ο προβληματισμός γύρω από αυτό, για να είναι γόνιμος, θα πρέπει να αφορά μία εκ νέου οριοθέτηση των σκοπών των Θρησκευτικών, για να μπορέσει να είναι σύστοιχο με τη σημερινή πραγματικότητα και να θεωρηθεί έτσι απαραίτητο να διδάσκεται στη νεολαία, που ζει και κινείται σε ρυθμούς του τώρα. Κάτω λοιπόν από αυτή την προοπτική, είναι σημαντικό να γίνει κατανοητό από όλους ότι δεν πρέπει να αντιπαρέλθουν την πραγματικότητα και να εφησυχάσουν ή να χρησιμοποιήσουν ακατάλληλα δεδομένα για την ερμηνεία της. Να τονιστεί πως πλέον ακατάλληλο, είναι η παραδοσιαρχία και οι παρενέργειες που προκύπτουν από αυτή, όταν χρησιμοποιείται ως εργαλείο ερμηνείας, διεκδικώντας μάλιστα και τη θέση της γνήσιας παράδοσης.

Πάντως από τη μελέτη του παρελθόντος

Σάββατο, 24 Δεκεμβρίου 2016

Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης για πάντα!

     Αποτέλεσμα εικόνας για καλικάντζαρος    Χριστούγεννα χωρίς αφήγημα του κυρ Αλέξανδρου δε γίνεται. Το έργο του«Της Κοκκώνας το σπίτι»  μας φέρνει στο νου αρώματα νοσταλγίας και παιδικών χρόνων.
 "Στο διήγημα «Της Κοκκώνας το σπίτι» ο Γιάννης ο Παλούκας, γραφικός ακαμάτης και καφενόβιος, στήνει καρτέρι στο ερειπωμένο σπίτι της Κοκκώνας, που όλη η πιτσιρικαρία θεωρούσε στοιχειωμένο, και παριστάνοντας το φάντασμα βουτάει από τα παιδιά τα λεφτά από τα κάλαντα: «… είχεν αποφασίσει πλέον ν’ αποσυρθή αφού είχε κάμει αρκετήν λείαν, όση θα ήρκει δια να μεθύση την ημέραν των Χριστουγέννων, ως και την ημέραν των Επιλοχίων, και την του Αγίου Στεφάνου ακόμη. Ενώ δε ήτο έτοιμος να φύγη και πάλιν έμενεν, επήλθεν η πρώτη πυκνή χάλαζα των λίθων». Η συνέχεια, με τον Παλούκα να καταστρώνει σχέδιο μάχης και να βολιδοσκοπεί το χώρο προς εξασφάλιση διαφυγής, εξελίσσεται με όρους φαρσοκωμωδίας: «Απεφάσισε ν’ αρπάξη μιαν σανίδα, και μεταχειριζόμενος αυτήν ως σπάθην άμα και ως ασπίδα, να εκτελέση έξοδον διασχίζων τας τάξεις του εχθρού. Αλλά δευτέρα, ραγδαιοτέρα χάλαζα λίθων τον έκαμε να οπισθοδρομήση με δύο πληγάς εις την κνήμην και εις τον βραχίονα». Κι όταν αναγκάστηκε να πηδήξει τη μάντρα, για να ξεφύγει από την πίσω αυλή «… έπεσε βαρύς, εκτύπησεν εις το γόνυ, ανετράπη, ανωρθώθη, έψαυσε τα μέλη του, και βεβαιωθείς ότι δεν του είχε σπάσει κανέν κόκκαλον, ετράπη εις φυγήν». Η ολοκληρωτική ήττα, με την άτακτη φυγή, τις γρατζουνιές, τις μελανιές και τα λεφτά που του πέφτουν από την τσέπη είναι το πάθημα του τεμπέλη, που τελικά κερδίζει τη συμπάθεια" (Πηγή: Ερανιστής )
Η εικόνα των καλικάντζαρων από το υπέροχο και ανεπανάληπτο ΑΝΑΓΝΩΣΤΙΚΟ της Β΄Δημοτικού,

ΤΗΣ ΚΟΚΚΩΝΑΣ ΤΟ ΣΠΙΤΙ

Κυριακή, 11 Δεκεμβρίου 2016

Ένα μοναδικό εύρημα (H τράπεζα των πέντε μαρτύρων)


Γράφει ο Σταύρος Γουλούλης .
Διδάκτωρ βυζαντινής τέχνης

Tύχη αγαθή. Είχα σκοπό να παρουσιάσω περίληψη υπό έκδοση μελέτης μου για τους πέντε αγίους Μάρτυρες Ιωάννη, Λουκά, Ανδρέα, Λεωνίδη, και έναν ανώνυμο που καταγράφονται στην τράπεζα προσφορών του Βυζαντινού Μουσείου Αθηνών, αλλά έδωσε περαιτέρω ώθηση το πολύ ωραίο άρθρο άρθρο στην [Ε] της 4 Δεκ. 2016 του κ. Κων. Νούλα από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Πιερίας, προϊστορικού-κλασικού αρχαιολόγου, όπως έμαθα. Τέτοια μνημεία είναι πραγματική εύνοια της αρχαιολογικής σκαπάνης και ευτυχείς οι πόλεις που τα κατέχουν. Ζωντανεύει με απόλυτα τεκμηριωμένες, αδιαμφισβήτητες πληροφορίες, ένα χαμένο κομμάτι της ιστορία τους. Καταθέτω μερικές ακόμη πληροφορίες ή διευκρινήσεις λόγω ειδικότητας. Ουσιαστικά θα εξηγήσω γιατί η τράπεζα των πέντε μαρτύρων είναι μοναδικό εύρημα.



Κατ’ αρχήν αντίγραφο της τράπεζας βλέπει ο επισκέπτης του Διαχρονικού Μουσείου Λάρισας, τόσο τέλειο που δεν διακρίνει κανείς αν είναι αντίγραφο, μια και έτυχε να δω το πρωτότυπο. Προς στιγμήν μάλιστα νόμισα ότι μεταφέρθηκε εδώ το ίδιο το έκθεμα από το Βυζαντινό Μουσείο Αθηνών...

Ολοκληρωμένη απόδοση της επιγραφής της τράπεζας παρέχει η δημοσίευση των Άννας Αβραμέα και Denis Feissel, Inventaires en vue d’ un recueil des inscriptions historiques de Byzance. IV. Inscriptions de Thessalie (a l’ exception de Météores), Travaux et Memoires 10, Paris 1987, 357- 398, 366-367 (no. 4), όπου βιβλιογραφία. Χρονολογείται τον 4ο-5ο αιώνα: «Μαρτύρ[ων] / [Ι]ωάννου, Λουκά, Ανδρέου, Λεωνίδο[υ] […..]. / [Ετελειώ]θη τ[ὸ] Mαρτύριον [τ]η πρό ιε΄ καλ(ανδων) Ιαν[ουαρίων]. [εποί]ησεν η δούλη αυτών Σωτ[ηρία]». [Αποδίδεται σε μονοτονικό]

Είναι δηλαδή μεταγενέστερη από το μαρτύριο (εκτέλεση) των πέντε αγίων, αφού κατατέθηκε σε ναό-Μαρτύριο που έκτισε η «δούλη» τους Σωτηρία (ίσως όχι Σωτηρίς για μετρικούς λόγους). Τα Μαρτύρια, κατά κανόνα περίκεντρα κτήρια, κτίζονταν ως επί το πλείστον μετά την απελευθέρωση της Εκκλησίας το 313 (Διάταγμα Μεδιολάνων), και εγκαινιάζονταν συνήθως σε μία μεγάλη επέτειο του μαρτυρίου των αγίων, ακόμη και έναν-δύο αιώνες μετά.

Είναι φανερό ότι υπήρχε διατηρημένη η εορτή της μνήμης των πέντε Μαρτύρων στις 18 Δεκεμβρίου, όταν πιθανώτατα εγκαινιάσθηκε και ο νέος ναός-μαρτύριο της Σωτηρίας. Η γιορτή αυτή εξέλιπε στους επόμενους αιώνες, όταν δεν κατέστη δυνατόν να καταγραφεί στα μεγάλα αγιολόγια της Εκκλησίας που οργανώθηκαν τον 10ο αιώνα. Η τοπική Εκκλησία, η Μητρόπολη Λαρίσης, ίσως δεν την τιμούσε πλέον, οπότε δεν εξέπεμπε στοιχεία για αυτούς. Κι ο λόγος δεν μπορεί να είναι άλλος από το γεγονός ότι είχε καταστραφεί το Μαρτύριο, ο ναός των αγίων.

Που όμως βρισκόταν αυτό; Στο Συκούριο βρέθηκε η μαρμάρινη πλάκα, όχι όμως in situ, όπως λέμε, στη θέση του, στον Μαρτύριο. Δεν υπάρχει κανένας λόγος να θεωρηθεί ότι προέρχεται από ένα χωριό της εποχής εκείνης στην αγροτική περιοχή στους πρόποδες του Κισσάβου κι όχι στη Λάρισα, τη μεγάλη πόλη της Θεσσαλίας, παλιά έδρα του ρωμαϊκού Κοινού των Θεσσαλών και πρωτεύουσα της τοπικής διοικήσεως μετά το 297. Είναι εις γνώσιν των αρχαιολόγων, κοινό μυστικό τους θα έλεγα, ότι τα μάρμαρα της Λάρισας, αυτά που συσσωρεύονταν στους αιώνες ζωής ενός μεγάλου αστικού κέντρου, μεταφέρονταν προς νέα χρήση στα πέριξ, σαν σε πραγματικό εμπόριο. Κι αυτό μέχρι και μετά τον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο! Η αόριστη ένδειξη της ανευρέσεως της τράπεζας στο Συκούριο, εκατόν είκοσι χρόνια πριν, δεν λέει τίποτα για έναν σημερινό αρχαιολόγο ή ιστορικό. Το πιο πιθανό ήταν μάλλον μία πληροφορία ότι εντοπίσθηκε στα όρια του πάλαι ποτέ Δήμου Συκουρίου που περιελάμβανε μέχρι και τη Νέχαλη (Ομορφοχώρι). Άλλωστε δεν είναι η μόνη ενεπίγραφη πλάκα από τη Λάρισα που βρέθηκε χιλιόμετρα μακράν της. Εδώ μια επιγραφή από τα μεσαιωνικά Τρίκαλα βρέθηκε στην Κων/πολη…!

Πέραν αυτού για τους έχοντες γνώση της διαδικασίας εκτελέσεως των τότε πολιτικών-θρησκευτικών αντιφρονούντων Χριστιανών, αυτών που δεν θυσίαζαν στην Τύχη του καίσαρα, είναι δεδομένο ότι άσχετα από πού κατάγονταν, μεταφέρονταν για μεγάλο διάστημα στην πρωτεύουσα μιας επαρχίας, έως ότου εξαναγκαστούν να θυσιάσουν έστω και με σπονδές υγρών. Αρμόδιος για την καταδίκη τους ήταν ο στρατηγός της Λάρισας ή praeses - άρχων (μετά το 297). Επομένως οι πέντε άγιοι είναι Μάρτυρες της Λάρισας. Ομοίως Λαρισαία θα ήταν η εύπορη αστή Σωτηρία που έκτισε το Μαρτύριό τους κι όχι κάποια αγρότισσα. Αυτά είναι κάτι παραπάνω από σίγουρα. Αστικά είναι και τα εβραϊκής προελεύσεως και δη λόγια ονόματα των Μαρτύρων, και ξέρουμε ότι υπήρχε εβραϊκή κοινότητα στη Λάρισα, μάλλον στελέχη της τοπικής Εκκλησίας (π.χ. υποδιάκονοι, αναγνώστες, φύλακες, ψάλτες, κοκ). Αν ήταν όμως κάποιος επίσκοπος Λαρίσης, δηλαδή ο πρώτος Ιωάννης, αυτό θα δηλωνόταν. Έτσι γινόταν τότε.

Τώρα, που βρισκόταν το Μαρτύριο των πέντε Μαρτύρων; Συνήθως όπως συνέβαινε στη Ρώμη (όπου υπαγόταν τότε η Λάρισα εκκλησιαστικώς) ή στην Κων/πολη (όπου υπαγόταν διοικητικώς), τα Μαρτύρια ήταν κτισμένα στις παρυφές των πόλεων, δίπλα στους δρόμους εξόδου, τονίζοντας την αποτροπαϊκή προστασία από το Κακό, όπως λέγεται, σταύρωμα του οικισμού. Επομένως το κτήριο, μικρό ως συνήθως, θα βρισκόταν εκτός της πόλεως, ατείχιστης έως την εποχή του Ιουστινιανού, και ακόμη πιο μακριά μετά τα οικοδομημένα τείχη της συρρικνωμένης πλέον πόλεως-κάστρου. Αυτό το γεγονός, με δεδομένο ότι ακολούθησαν επιδρομές αλλοφύλων θα σήμαινε και την καταστροφή όλου του κτηρίου. Ανάλογες πληροφορίες υπάρχουν για μαρτύρια και ναούς εκτός Θεσσαλονίκης από επιδρομές Βορείων…

Τέλος πρέπει να αναφερθεί ότι κατά πάσα πιθανότητα πέθαναν και οι πέντε όλοι μαζί, όπως αναφέρονται τέτοιες πεντάδες Μαρτύρων (πχ. στο μαρτύριο της αγίας Περπέτουας, το 203 στην Καρχηδόνα) ειδικά στον τελευταίο μεγάλο διωγμό του Διοκλητιανού (303 κ.ε.). Κανένα άλλο μέρος δεν θα ήταν υποψήφιος τόπος μαρτυρίου πέρα από το αρχαίο θέατρο της Λάρισας, τη στιγμή που από τον 2ο αιώνα είχε μετατραπεί σε αρένα για μονομαχίες και συναφή ‘ευγενή’ αθλήματα, όπως εκτελέσεις κακούργων, ποινικών αλλά και πολιτικών όπως ήταν οι Μάρτυρες. Ο Α. Αρβανιτόπουλος, παλαιός αρχαιολόγος, αναφέρει ότι εντόπισε ίχνη χριστιανικού ναού στη σκηνή του θεάτρου, όπου θα τιμώνταν οι θανόντες στον τόπο Χριστιανοί. Ανάλογος ναός βρέθηκε στο θέατρο του Διονύσου στην Ακρόπολη των Αθηνών. Πλην όμως δεν έγινε τίποτα επίσημα γνωστό κατά την αποκάλυψη του αρχαίου θεάτρου, ανεπίσημα εκφράσθηκαν διάφορα που δεν θέλω να μεταφέρω εδώ, ούτε η Εφορεία Αρχαιοτήτων κατέχει κάποιο ημερολόγιο ή φωτογραφία. Ίσως μπορούμε να ελπίζουμε σε κάποια δήλωση, αν ποτέ δημοσιευτεί η ανασκαφή…

Συνελόντι ειπείν. Προτείνω την καθιέρωση από την Μητρόπολη Λαρίσης της εορτής των πέντε Μαρτύρων στις 18 Δεκεμβρίου, ημέρα της εορτής των, αλλά και τη διακριτική τοποθέτηση αναμνηστικού σταυρού στο αρχαίο θέατρο.

(Πρώτη δημοσίευση Ελευθερία, Παρασκευή 09-12-2016, σελ. 6)

Παρασκευή, 9 Δεκεμβρίου 2016

Από τον πολυθεϊσμό στο μονοθεϊσμό¨Ελ και ο "Θεός των Πατέρων"



Ένα ενδιαφέρον απόσπασμα από το έργο του William Dever ""Did God Have A Wife?". Εξετάζει τη σχέση του χαναανιτικού-ουγαριτικού θεού Ελ μα τα ονόματα του Θεού που καταγράφονται στο βιβλίο της Γένεσης (El-Shadday, Ύψιστος κ.α.). Για να το διαβάσετε επισκεφτείτε τη σελίδα
Sciences of Religion and Myth, πατώντας εδώ

Τετάρτη, 30 Νοεμβρίου 2016

ΜΙΛΤΙΑΔΗΣ Δ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ "ΜΙΚΡΕΣ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΕΣ ΜΕΛΕΤΕΣ ΣΕ ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΤΗΣ ΠΑΛΑΙΑΣ ΔΙΑΘΗΚΗΣ"



Το νέο βιβλίο του κοσμήτορα της Θεολογικής Σχολής του ΑΠΘ κ. Μιλτιάδη Κωνσταντίνου. Είναι μία σύγχρονη προσέγγιση του κειμένου της Παλαιάς Διαθήκης, βασισμένη τόσο στην ερμηνευτική παράδοση της Εκκλησίας όσο και στα πορίσματα της νεότερης βιβλικής επιστήμης.



ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ:
Στον τελευταίο από τους τρεις λόγους που σύμφωνα με την παράδοση του Δευτερονομίου εκφώνησε λίγο πριν από τον θάνατό του ο Μωυσής, προτρέπει τους Ισραηλίτες να παραμείνουν πιστοί στη Διαθήκη τους με τον Θεό, διαβεβαιώνοντάς τους: «Ὅτι ἡ ἐντολὴ αὕτη, ἣν ἐγὼ ἐντέλλομαί σοι σήμερον, οὐχ ὑπέρογκός ἐστιν οὐδὲ μακρὰν ἀπὸ σοῦ. οὐκ ἐν τῷ οὐρανῷ ἄνω ἐστὶν λέγων· Τίς ἀναβήσεται ἡμῖν εἰς τὸν οὐρανὸν καὶ λήμψεται αὐτὴν ἡμῖν; καὶ ἀκούσαντες αὐτὴν ποιήσομεν.οὐδὲ πέραν τῆς θαλάσσης ἐστὶν λέγων· Τίς διαπεράσει ἡμῖν εἰς τὸ πέραν τῆς θαλάσσης καὶ λήμψεται ἡμῖν αὐτήν; καὶ ἀκουστὴν ἡμῖν ποιήσει αὐτήν, καὶ ποιήσομεν. ἔστιν σου ἐγγὺς τὸ ῥῆμα σφόδρα ἐν τῷ στόματί σου καὶ ἐν τῇ καρδίᾳ σου καὶ ἐν ταῖς χερσίν σου αὐτὸ ποιεῖν» (Δευ λ΄ 11-14). Όμως, παρά τη ρητή αυτή διαβεβαίωση, δεν είναι λίγοι σήμερα οι άνθρωποι εκείνοι που στην προσπάθεια τους να προσεγγίσουν τον λόγο του Θεού συναντούν δυσκολίες συχνά ανυπέρβλητες. Το βιβλίο αυτό φιλοδοξεί να παρουσιάσει στον αρχάριο ερμηνευτή, προς τον οποίο κατά κύριο λόγο απευθύνεται, ορισμένα παραδείγματα σύγχρονης προσέγγισης του κειμένου της Παλαιάς Διαθήκης, βασισμένης τόσο στην ερμηνευτική παράδοση της Εκκλησίας όσο και στα πορίσματα της νεότερης βιβλικής επιστήμης.
(Πηγή: http://www.ropipublications.com/mikres-meletes/ )



Τρίτη, 29 Νοεμβρίου 2016

SEAFORD RICHARD "ΔΙΟΝΥΣΟΣ"



Ο Διόνυσος είναι το παλαιότερο εν ζωή σύμβολό μας. Αναφέρεται για πρώτη φορά σε κείμενα του 13ου αιώνα π.Χ. και για τους αρχαίους Έλληνες ήταν η θεϊκή ενσάρκωση του κρασιού, της μυστηριακής λατρείας και του θεάτρου, ενώ ακόμη και σήμερα λογίζεται ως κάτι το θεμελιώδες για την ανθρώπινη ύπαρξη. Με τη δύναμη της επιφάνειάς του, ο Διόνυσος καταλύει τα όρια της ατομικής συνείδησης και συμφύρει το άτομο στην ομάδα, όχι μόνο μέσω του κρασιού, αλλά επίσης με τη μεταμόρφωση των ατόμων στο θέατρο και με την πρόβα του θανάτου στη μυστηριακή λατρεία. Με αυτόν τον τρόπο μπορεί να ενσαρκώνει την κοινότητα ως όλον, αλλά μπορεί επίσης να είναι και ένα εκλεπτυσμένο φιλοσοφικό σύμβολο, το οποίο αποτέλεσε τον σοβαρότερο αντίπαλο στην εξάπλωση του Χριστιανισμού.
Το βιβλίο του Richard Seaford, μια ρηξικέλευθη ανάλυση για έναν από τους πλέον ανθεκτικούς θεούς, προσφέρει ένα έξοχο σημείο αναφοράς για την έρευνα, προκαλώντας παράλληλα το ενδιαφέρον των αναγνωστών οι οποίοι προέρχονται από επιστημονικά πεδία σχετιζόμενα με τις κλασικές σπουδές. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)



Περιεχόμενα

Προλεγόμενα στη σειρά 
Κατάλογος εικόνων
ΓΙΑΤΙ Ο ΔΙΟΝΥΣΟΣ;
- Εισαγωγή στον Διόνυσο
Εισαγωγή: το ενιαίο του Διονύσου
Γιατί ο Διόνυσος αφορά τον σύγχρονο κόσμο;
Προηγούμενες εκδοχές του Διονύσου
Επισκόπηση
ΒΑΣΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ
- Φύση
Εισαγωγή
Κρασί
Τα Ανθεστήρια
Βλάστηση
Ζώα
Επισκόπηση
- Κοινοτικότητα
Εισαγωγή
Ο Διόνυσος στον Όμηρο
Ο Διόνυσος και η πόλις
Η επιστροφή του Ηφαίστου
Ο θίασος
Η ένταση μεταξύ διαφορετικών κοινοτικοτήτων
Κοινοτικότητα και απολυταρχία
Επισκόπηση
- Επιφάνεια
Εισαγωγή
Τελετουργία και κρίση
Οι επιφάνειες στις Βάκχες του Ευριπίδη
Επιφάνεια και κοινωνία
Επιφάνεια, δημόσια και ιδιωτική
Επισκόπηση
- Μυστηριακή λατρεία
Εισαγωγή: Τι είναι η μυστηριακή λατρεία;
Οι πρώτοι τέσσερις αιώνες
Ρωμαϊκή Ιταλία
Η ρωμαϊκή αυτοκρατορία
Εορτές και μυστήρια
Η τελετουργία, ο μύθος και ο άλλος κόσμος
Επισκόπηση
- Θάνατος
Εισαγωγή: μυστηριακή λατρεία και θάνατος
Πρώιμες μαρτυρίες
Ο Διόνυσος στον κάτω κόσμο
Οι διονυσιακοί μύστες στον κάτω κόσμο
Ενώνοντας τούτο τον κόσμο με τον άλλο
Ο θάνατος του Διονύσου
Επισκόπηση
- Θέατρο
Εισαγωγή
Η γέννηση του δράματος 
Δράματα σχετικά με τον Διόνυσο 
Είναι το αθηναϊκό δράμα διονυσιακό; 
Διόνυσος και δράμα μετά τον πέμπτο αιώνα π.Χ. 
Επισκόπηση
- Ψυχολογία και Φιλοσοφία
Εισαγωγή
Ψυχολογική κατοχή
Φιλοσοφία
Ο διασπαραγμός και η ψυχή
Επισκόπηση
- Χριστιανισμός
Εισαγωγή
Ο Διόνυσος και οι Εβραίοι
Η Καινή Διαθήκη
Ο Διόνυσος στον Χριστιανισμό
Επισκόπηση
Ο ΜΕΤΕΠΕΙΤΑ ΔΙΟΝΥΣΟΣ
- Μετά την Αρχαιότητα
Εισαγωγή
Αναγεννησιακή Ιταλία 
Γερμανία του 19ου αιώνα 
Επισκόπηση
- Διόνυσος και χρήμα, τότε και τώρα
Βιβλιογραφική επισκόπηση για περαιτέρω μελέτη 
Μελέτες στις οποίες γίνεται αναφορά 
Ευρετήριο

Πηγή: www.politeianet.gr/books/9789602199947-seaford-richard-kalentis-dionusos-251297 

Πέμπτη, 17 Νοεμβρίου 2016

ΑΠΟ ΤΟΝ ΓΟΓΓΥΣΜΟ ΣΤΗΝ ΔΟΞΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΘΕΟΥ Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΘΕΟΥ ΜΕ ΤΟΝ ΛΑΟ ΙΣΡΑΗΛ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ

ΤΟ ΝΈΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΙΩΑΝΝΗ ΜΟΥΡΤΖΙΟΥ

Η παράδοση της εξόδου μέσα από τα θαυμαστά γεγονότα ("πληγές" του Φαραώ, διάβαση της Ερυθράς θάλασσας, "σημεία" στην έρημο, καιόμενη βάτος), τη διαρκή επέμβαση του Θεού, την αποκάλυψη του ονόματός του, τη νομοδοσία, τη Διαθήκη Σινά, αποτελεί τη βάση για την κατανόηση θεμελιακών παραμέτρων της Θεολογίας της Π. Διαθήκης. Η Διαθήκη Σινά αποκαλύπτει μια ουσιώδη πτυχή του θείου σχεδίου, που αφορά στην επιθυμία του Θεού να δημιουργήσει μια κοινωνία ανθρώπων αφιερωμένη στην υπηρεσία του, μια λατρευτική κοινότητα πιστή στο Νόμο, η οποία θα βρει την πληρότητά της στην εκκλησία της Κ. Διαθήκης.
Σε σχέση με το μοτίβο του γογγυσμού, αυτό δεν αναφέρεται για να εκφράσει απλά μια δυσαρέσκεια. Αντιθέτως περιγράφει μια ανοιχτή εξέγερση. Η πράξη του γογγυσμού είναι μια ανοιχτή πρόκληση, η οποία αν δεν αντιμετωπισθεί καταλήγει προφανώς σε απώλεια εξουσίας, τιμωρία και ίσως και θάνατο. Ο Ισραήλ προφανώς αισθανόταν την ανάγκη να περιγράψει και να ομολογήσει την ιστορία του ως μια ιστορία αμαρτίας, αποστασίας εναντίον του Γιαχβέ και απομάκρυνσης από αυτόν. Ο Ισραήλ ως λαός με συναίσθηση της σημασίας της ιστορίας και της ταυτότητάς του, ήταν απαραίτητο γι' αυτόν να ανακαλεί στη μνήμη του, ξανά και ξανά, με έναν έντονο τρόπο, τις ανατρεπτικές καταστάσεις του παρελθόντος, εφόσον θα έπρεπε να καθιερωθεί ως ο λαός του Θεού. Η παράδοση του γογγυσμού εξυπηρέτησε ακριβώς αυτόν το σκοπό.
Παρά την αμαρτωλή συμπεριφορά, τη διαμαρτυρία και το γογγυσμό του λαού Ισραήλ, ο Γιαχβέ εμφανίζεται με καρτερικότητα, υπομονή και αγάπη δίπλα στο λαό του σε όλη την ιστορική του πορεία. Αυτό ακριβώς επιβεβαιώνουν οι ύμνοι, που εγκωμιάζουν τη δόξα και το μεγαλείο του Θεού, όπως αποκαλύπτονται στη φύση και την ιστορία του βιβλικού Ισραήλ. Εκφράζουν την ευγνωμοσύνη και την ευχαριστία προς το Θεό για τη σωτηρία του Ισραήλ. Η δοξολόγηση μέσω των ύμνων αντικατοπτρίζει ό,τι είπε και έδειξε στον άνθρωπο ο Γιαχβέ με όλες τις πράξεις του στη φύση και την ιστορία. Ο ύμνος απηχεί τα βιώματα και τις προσωπικές εμπειρίες όλων των πιστών. Έχει χαρακτήρα διδακτικό, κατηχητικό, μορφωτικό και τελικά συντελεί στην αφομοίωση και την εμπέδωση της αλήθειας της Βίβλου. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
ΒΡΑΧΥΓΡΑΦΙΕΣ
ΠΡΟΛΟΓΟΣ
ΕΙΣΑΓΩΓΗ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α' Η παράδοση της εξόδου - τα γεγονότα
1. Το βιβλίο της Εξόδου
2. Η παράδοση της εξόδου
3. Ο Ισραήλ στην Αίγυπτο
4. Η κλήση του προφήτη Μωυσή
5. Οι "πληγές του φαραώ
6. Η έννοια της σκληροκαρδίας
7. Η διάβαση της Ερυθρά Θάλασσας
8. Η σημασία της ερήμου στην παράδοση της εξόδου - η "νέα έξοδος"
9. Η παράδοση της εξόδου στην Καινή Διαθήκη
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β' Το μοτίβο του γογγυσμού
1. Τα γεγονότα στην έρημο
2. Το μοτίβο του γογγυσμού σύμφωνα με τα φιλολογικά στρώματα
3. Η θεολογική σημασία του γογγυσμού και της διαμαρτυρίας
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ' Η δοξολόγηση του Θεού - οι ύμνοι
Εισαγωγικά
1. Μωυσής - Μαριάμ (Έξ. 15,1-21)
2. Δεββώρα (Κρ. 5,1-31)
Ο ύμνος της Άννας (Α' Βασ. 2,1-10)
Ο ύμνος του Δαβίδ (Β' Βασ. 22,1-51)
ΚΡΙΣΕΙΣ ΚΑΙ ΤΕΛΙΚΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ
SUMMARY
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
ΠΙΝΑΚΑΣ ΒΙΒΛΙΚΩΝ ΧΩΡΙΩΝ
ΠΙΝΑΚΑΣ ΟΝΟΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΘΕΜΑΤΩΝ

(Πηγή: www.politeianet.gr/books/9786185146376-mourtzios-ch-ioannis-ostracon-publishing-apo-ton-goggusmo-stin-doxologisi-tou-theou-263993 )