Σκέψεις για την έννοια του χρόνου στην ψηφιακή εποχή

 

Η αντίστροφη μέτρηση για την αλλαγή του χρόνου είναι μία δυνατή παγκόσμια τελετουργία. 10, 9, 8... Εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον πλανήτη συντονίζονται στο ίδιο δευτερόλεπτο. Για μια στιγμή, κρατάμε όλοι μαζί την ανάσα, περιμένοντας το «μηδέν».

Αλλά τι ακριβώς γιορτάζουμε; Την αλλαγή ενός ψηφίου στο ημερολόγιο ή κάτι βαθύτερο; Η Πρωτοχρονιά είναι η ιδανική αφορμή για να επαναπροσδιορίσουμε τη σχέση μας με μία παρεξηγημένη έννοια της ζωής μας: τον Χρόνο. Σε έναν κόσμο που τρέχει με ταχύτητες οπτικών ινών, η αίσθηση του χρόνου έχει αλλάξει δραματικά. Και ίσως, το μεγαλύτερο resolution να είναι η ανάκτηση του παρόντος μας.

 

Η Ψευδαίσθηση της «Νέας Αρχής»

Η 1η Ιανουαρίου σίγουρα είναι ανθρώπινη εφεύρεση. Το σύμπαν δεν γνωρίζει ημερολόγια, ούτε Δευτέρες, ούτε Πρωτοχρονιές. Ωστόσο, ψυχολογικά, έχουμε απόλυτη ανάγκη αυτό το ορόσημο αφού λειτουργεί ως «κοινωνικό restart». Είναι η συλλογική μας άδεια να αφήσουμε πίσω τα βάρη του παρελθόντος και να πούμε στον εαυτό μας ότι «τώρα όλα μπορούν να γίνουν αλλιώς». Αυτή η ψευδαίσθηση είναι χρήσιμη, αφού πάντα περιμένουμε την «κατάλληλη» στιγμή για να ζήσουμε, ξεχνώντας ότι η ζωή μάλλον συμβαίνει στις άβολες μέρες ενός  Νοέμβρη και όχι μόνο στις γιορτές.

Χρόνος vs Καιρός: Το αρχαίο μάθημα

Οι αρχαίοι Έλληνες είχαν δύο λέξεις για τον χρόνο, μια διάκριση που έχουμε ξεχάσει στη σύγχρονη εποχή των smartwatches:

1. Ο Χρόνος: Η ποσοτική μέτρηση. Το ρολόι που τρέχει, η προθεσμία, το ημερολόγιο. Είναι αμείλικτος και γραμμικός.
2. Ο Καιρός: Η ποιοτική στιγμή. Η κατάλληλη ευκαιρία, η στιγμή που χάνεσαι σε μια συζήτηση, που κοιτάς ένα ηλιοβασίλεμα και ξεχνάς να κοιτάξεις το κινητό σου.

Σήμερα, ζούμε σε «αναζήτηση του χαμένου καιρού» για να θυμηθούμε τον Proust. Είναι αναγκαίο λοιπόν να θυμηθούμε ότι έχει η ποιότητα την αξία της

Η «Φτώχεια του Χρόνου» (Time Poverty)

Χωρίς αμφιβολία οι καιροί είναι «παράδοξοι» (:).  Χρησιμοποιούνται εφαρμογές delivery, AI βοηθοί και ταχύτατο ίντερνετ – όλα σχεδιασμένα για να «γλιτώνουν χρόνο». Κι όμως, η πίεση διαρκώς αυξάνει.

Αυτό το φαινόμενο ονομάζεται Time Poverty. Όσο περισσότερη προσπάθεια γίνεται να «στριμωχτούν»  δραστηριότητες μέσα στη μέρα, τόσο ο χρόνος μοιάζει να συρρικνώνεται. Η Πρωτοχρονιά πρέπει να θυμίζει πως ο χρόνος δεν είναι χρήμα (όπως ακούγεται). Ο χρόνος είναι η ίδια η ζωή. Το χρήμα αποθηκεύεται, ο χρόνος όχι. Ξοδεύεται τη στιγμή που τον λαμβάνεις.

 

Σκέψεις για τη Νέα Χρονιά

Αντί για μεγαλόπνοους στόχους που θα ξεχαστούν μέχρι τον Φεβρουάριο, νομίζω ότι μπορούμε να  υιοθετήσουμε τρεις αλλαγές νοοτροπίας:

• Αντί για τον Φόβο Μήπως Χάσουμε Κάτι (Fear Of Missing Out), ας αγκαλιάσουμε τη Χαρά Του Να Χάνουμε Κάτι (Joy Of Missing Out). Δεν χρειάζεται να είμαστε παντού, ούτε να έχουμε άποψη για όλα. Η ηρεμία απαιτεί επιλεκτικότητα.
• Monotasking: Η πολυδιάσπαση είναι ο κλέφτης του χρόνου. Όταν τρώμε, τρώμε. Όταν μιλάμε με φίλους, ακούμε. Η παρουσία είναι το καλύτερο δώρο.
• Συγχώρεση του εαυτού μας: Ο χρόνος είναι αδυσώπητος μόνο όταν κοιτάμε πίσω με τύψεις. Η Πρωτοχρονιά είναι μια υπενθύμιση ότι το μέλλον είναι ακόμη άγραφο.

Το δώρο του Τώρα

Καθώς τα πυροτεχνήματα θα φωτίζουν τον ουρανό, ας θυμηθούμε ότι δεν περνάει ο χρόνος. Εμείς περνάμε μέσα από τον χρόνο.

Ας μην ευχηθούμε λοιπόν απλώς «χρόνια πολλά». Ας ευχηθούμε «χρόνια γεμάτα». Ας υποσχεθούμε στον εαυτό μας λιγότερες οθόνες και περισσότερα βλέμματα. Λιγότερο άγχος για το αύριο και περισσότερη εκτίμηση για το σήμερα.

Γιατί τελικά, η μόνη στιγμή που μας ανήκει πραγματικά, είναι αυτή που διαβάζεις τώρα.

Καλή Χρονιά!

 

Κατανοώντας το ιστορικό πλαίσιο της Γέννησης

 

Στις ευαγγελικές  αφηγήσεις για τη Γέννηση του Μεσσία η θεολογία συναντά την αρχαιολογία, η αστρονομία τη γραμματολογία, η ρωμαϊκή κυριαρχία στην Παλαιστίνη την εσχατολογία. Η ιστορική έρευνα (Quest for the Historical Jesus) αποκαλύπτει ένα σύνθετο και ενδιαφέρον υπόβαθρο που, εκτός των άλλων,  επικεντρώνεται και στα εξής

Το Πρόβλημα της Χρονολόγησης: Πότε γεννήθηκε πραγματικά ο Ιησούς;

Είναι γνωστό ότι ο Ιησούς Χριστός δεν γεννήθηκε το έτος "0" ή το "1" μ.Χ. Το τρέχον ημερολογιακό  σύστημα βασίστηκε στους υπολογισμούς του μοναχού Διονυσίου του Μικρού (6ος αιώνας), ο οποίος μεταχρονολόγησε τουλάχιστον 4 έως 7 έτη.

Οι πηγές συμφωνούν ότι ο Ιησούς γεννήθηκε όταν στην Παλαιστίνη βασίλευε ο socius et amicus Populi Romani (: «σύμμαχος και φίλος του Ρωμαϊκού λαού» . Ο τίτλος του είχε δοθεί από την αυτοκρατορία).  Ηρώδης. Ωστόσο, όπως είναι γνωστό, πέθανε το 4 π.Χ. (σύμφωνα με τον ιστορικό Ιώσηπο). Οπότε η Γέννηση  προφανώς πρέπει να τοποθετηθεί πριν από το έτος 4 πΧ, μάλλον μεταξύ 7 και 4 π.Χ.

Η ημερομηνία της Γέννησης 25 Δεκεμβρίου δεν αναφέρεται στην Καινή Διαθήκη. Καθιερώθηκε τον 4ο αιώνα, πιθανότατα για να υποκαταστήσει την ειδωλολατρική γιορτή του "Αήττητου Ήλιου" (Sol Invictus) και τα Σατουρνάλια που εορτάζονταν όταν  η διάρκεια της ημέρας άρχιζε να μεγαλώνει.

Στον προσδιορισμό της εποχής της Γέννησης  μπορεί να βοηθήσει η αναφορά του Λουκά στους  "βοσκούς που αγρυπνούσαν στην ύπαιθρο". Προφανώς  υποδηλώνει εποχή με ηπιότερο καιρό (ίσως άνοιξη ή φθινόπωρο), καθώς το Δεκέμβριο στην περιοχή  οι θερμοκρασίες είναι απαγορευτικές για διανυκτέρευση σε ανοιχτούς χώρους[1]

.

Η Απογραφή του Κυρήνιου.

 

Το κατά Λουκάν Ευαγγέλιο συνδέει τη Γέννηση με τη γενική απογραφή του πληθυσμού της Συροπαλαιστίνης που διέταξε ο Κυρήνιος, έπαρχος της Συρίας[2].

Όμως ο  Πόπλιος Σουλπίκιος Κυρήνιος έγινε ηγεμόνας και διεξήγαγε απογραφή, σύμφωνα με τις πηγές,  το 6 μ.Χ., δηλαδή δέκα χρόνια μετά το θάνατο του  Ηρώδη.

 Κάποιοι ιστορικοί προτείνουν ότι ο Κυρήνιος είχε υπηρετήσει σε παρόμοια θέση νωρίτερα, ή ότι ο Λουκάς αναφέρεται σε μια προγενέστερη διοικητική διαδικασία που κατέληξε στην απογραφή. Παρά την ασάφεια, η αναφορά αυτή δείχνει την προσπάθεια των ευαγγελιστών να εντάξουν το γεγονός στο αυστηρό πλαίσιο της ρωμαϊκής γραφειοκρατίας.

Πιο αναλυτικά ο Κυρήνιος καταγόταν από το Lanuvium και, παρόλο που δεν ανήκε σε αριστοκρατική οικογένεια, ανήλθε στα παρακάτω αξιώματα της Ρώμης χάρη στις ικανότητές του.

Εκλέχθηκε ύπατος (Consul) το 12 π.Χ., διοικητής (Legatus) της Συρίας διορίστηκε από τον Αύγουστο το 6 μ.Χ., μετά την καθαίρεση του Αρχέλαου (γιου του Ηρώδη του Μεγάλου).

Σύμφωνα με τον ιστορικό Φλάβιο Ιώσηπο (Ιουδαϊκή Αρχαιολογία), ο Κυρήνιος στάλθηκε στη Συρία και την Ιουδαία το 6 μ.Χ. για να καταγράψει την περιουσία των κατοίκων, ώστε να επιβληθεί φορολογία. Η απογραφή προκάλεσε τη σφοδρή αντίδραση των Ιουδαίων και οδήγησε στην επανάσταση του Ιούδα του Γαλιλαίου.

Ο Ευαγγελιστής Λουκάς (2:1-2) αναφέρει: «Αὕτη ἡ ἀπογραφὴ πρώτη ἐγένετο ἡγεμονεύοντος τῆς Συρίας Κυρηνίου. Ο Ιησούς όμως γεννήθηκε την εποχή του  Ηρώδη του Μεγάλου, ο οποίος πέθανε το 4 π.Χ. ενώ η απογραφή του Κυρήνιου έγινε το 6 μ.Χ., δηλαδή περίπου 10 χρόνια μετά τον θάνατο του Ηρώδη.

Κάποιοι ερευνητές (όπως ο Sir William Ramsay) υποστήριξαν ότι ο Κυρήνιος υπηρέτησε δύο φορές ως διοικητής στη Συρία ή είχε ειδική εξουσία στην περιοχή μεταξύ 3-2 π.Χ. ενώ άλλοι ερμηνεύουν τη λέξη "πρώτη" ως "πριν από", δηλαδή η απογραφή έγινε πριν αναλάβει ο Κυρήνιος τη διοίκηση

 

Βηθλεέμ

Όπως είναι γνωστό η ευαγγελική  παράδοση αναφέρει τη Βηθλεέμ ως τον τόπο γέννησης του Χριστού (και έτσι εκπληρώνεται και η προφητεία του Μιχαία σχετικά με τη δαβιδική καταγωγή του Μεσσία).

Η Βηθλεέμ το πρώτο μισό του 1^ου αι μΧ ήταν ένα μικρό χωριό, ενώ το κατάλυμα που αναφέρει ο Λουκάς δεν σημαίνει απαραίτητα "πανδοχείο", αλλά το "πάνω δωμάτιο" ενός σπιτιού. Η "φάτνη" πιθανότατα βρισκόταν στο ισόγειο ενός τυπικού ιουδαϊκού σπιτιού, όπου τα ζώα φυλάσσονταν τη νύχτα για λόγους ασφαλείας και θέρμανσης.

 

Το Κοινωνικοπολιτικό Πλαίσιο

Η Παλαιστίνη την εποχή που γεννήθηκε ο Κύριος βρίσκονταν υπό ρωμαϊκή Κατοχή.  Η παρουσία των Ρωμαίων ήταν βαριά και η φορολογία εξοντωτική.

 

Σε αυτές τις δύσκολες στιγμές γνωρίζει άνθιση ο Μεσσιανισμός που επικεντρώνονταν στην ιδέα του  ηγέτη που θα απελευθέρωνε το λαό.

 

Η Σφαγή των Νηπίων

 Αν και δεν αναφέρεται από τον ιστορικό  Ιώσηπο (ο οποίος καταγράφει αναρίθμητες άλλες αγριότητες του Ηρώδη), η κίνηση αυτή ταιριάζει απόλυτα με την παρανοϊκή προσωπικότητά του, αφού είχε δολοφονήσει τη γυναίκα του και τρεις από τους γιους του για να προστατεύσει, όπως πίστευε,  το θρόνο του.

 

Επίλογος: Η Ιστορική Σημασία

Η γέννηση του Χριστού άλλαξε την ιστορία, αφού ο Θεός έγινε άνθρωπος και εισήλθε σε αυτή. Η ιστορική έρευνα βοηθάει να γίνει κατανοητό γιατί ο Ιησούς ήταν πρόκληση για τα στερεότυπα της εποχής του.

 

Επιλεγμένη Βιβλιογραφία (Για περαιτέρω μελέτη)

Brown, R. E. (1993). The Birth of the Messiah: A Commentary on the Infancy Narratives in the Gospels of Matthew and Luke. Yale University Press. (Το πληρέστερο έργο για το θέμα ).

 

Sanders, E. P. (1993). The Historical Figure of Jesus. Penguin Books. (Μια αυστηρά ιστορική προσέγγιση).

 

Meier, J. P. (1991). A Marginal Jew: Rethinking the Historical Jesus. Doubleday. (Κλασικό έργο για τη ζωή και τη  δράση του Ιησού).

 

Vermes, G. (2006). The Nativity: History and Legend. Penguin. (Ανάλυση από έναν από τους σημαντικότερους μελετητές των Χειρογράφων της Νεκράς Θάλασσας).

 

Finegan, J. (1998). Handbook of Biblical Chronology. Hendrickson Publishers. (Για τις λεπτομέρειες των ημερομηνιών και των απογραφών).

---

[1] Για το θέμα 7πάρχει πλούσια βιβλιογραφία. Ενδεικτικά βλ Αγουρίδης, Σάββας, Ιστορία των Χρόνων της Καινής Διαθήκης, Εκδόσεις Πουρναράς, Θεσσαλονίκη, Καραβιδόπουλος, Ιωάννης, Εισαγωγή στην Καινή Διαθήκη, Εκδόσεις Πουρναράς, Θεσσαλονίκη, Brown, Raymond E., The Birth of the Messiah, Yale University Press, Vermes, Geza, The Nativity: History and Legend, Penguin Books

[2] Εξαντλητική ανάλυση βλ Brown, R. E. (1993). The Birth of the Messiah: A Commentary on the Infancy Narratives in Matthew and Luke (Updated ed.). New York: Doubleday

 

 

ΧΡΟΝΙΑ ΠΟΛΛΑ!

 

Ερμηνεύοντας και κατανοώντας στη μετανεωτερική πραγματικότητα τις «καταγραφές βίας» της Παλαιάς Διαθήκης

 

Πολλές φορές οι μαθητές μας στο μάθημα των Θρησκευτικών ρωτάνε για την εικόνα που παρουσιάζουν τα κείμενα της Παλαιάς Διαθήκης για το Θεό. Ακούγοντας τις αφηγήσεις που καταγράφονται στα βιβλία της  -χωρίς απαραίτητα να γίνεται κάποιες φορές θεολογική ανάλυσή τους-,  θεωρούν ότι σε αυτά παρουσιάζονται φαινόμενα καταστροφών που οφείλονται σε θεϊκές ενέργειες, καταστάσεις ακραίας βίας, φαινόμενα αντικοινωνικών πρακτικών, φαινόμενα ζηλοτυπίας και μνησικακίας κοκ. Μάλιστα πιστεύεται ότι ο αίτιος όλων  αυτών είναι ο Κύριος, ο Θεός, που θεωρείται ότι ευνοεί τον βιβλικό λαό εις βάρος των υπόλοιπων φυλετικών μορφωμάτων  και χρησιμοποιείται η δύναμή Του με βίαιο τρόπο για να ταπεινώνονται και να κατατροπώνονται λαοί και συγκεκριμένοι άνθρωποι. Δυστυχώς αυτές οι αντιλήψεις συνεχίζονται και μετά την αποφοίτηση από τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, όταν οι νέοι γίνουν ολοκληρωμένοι πολίτες, και έτσι, σε μεγάλη μερίδα συμπολιτών, διαιωνίζεται μία στρεβλή εικόνα για το πρώτο βιβλίο της Αγίας Γραφής.

Βέβαια οι παραπάνω αντιλήψεις σίγουρα δεν αληθεύουν, και δεν έχουν καμία σχέση με την αλήθεια της Παλαιάς Διαθήκης. Είναι σημαντικό λοιπόν να γίνει λόγος για το πραγματικό περιεχόμενό της και τους λόγους για τους οποίους περιέχει αναφορές που είναι «παρεξηγήσιμες» στη μετανεωτερικότητα[1]. Και καταρχήν, για να αρθούν οι παρανοήσεις,  να τονιστεί ότι η συλλογή βιβλίων που απαρτίζουν τον κανόνα της Παλαιάς Διαθήκη έχει αποκλειστικά θρησκευτικό χαρακτήρα και θέλει να παρουσιάσει τις Ενέργειες του Θεού για το καλό και τη σωτηρία του ανθρώπου, χρησιμοποιώντας απόψεις, εικόνες, ιδέες, κοσμοείδωλο και νοοτροπίες των συντακτών των κειμένων. Παράλληλα η γλώσσα της είναι συμβολική και ποιητική, χωρίς να αναπτύσσει αφηρημένες έννοιες, αλλά χρησιμοποιεί  συγκεκριμένα σχήματα καταγραφής για να περιγράψει ένα γεγονός[2].

Σεμινάριο ΠΕ01

 

Με επιτυχία ολοκληρώθηκε το χτεσινό διαδικτυακό σεμινάριο των εκπαιδευτικών ΠΕ01 Λάρισας, Μαγνησίας, Τρικάλων με κεντρικό θέμα "«1700 χρόνια από την Α΄Οικουμενική Σύνοδο. Βιωματικές και Διερευνητικές προσεγγίσεις» . Προηγήθηκε ενημέρωση και συζήτηση για τα εναλλακτικό μάθημα της ¨Ηθικής".


Στο σεμινάριο παρουσιάστηκαν μαθησιακά εργαλεία ( και εξηγήθηκε η δημιουργία τους):
• Ψηφιακές «καρφίτσες» σε διαδραστικό χάρτη
• Χρονογραμμή με text boxes
• Λογισμικό padlet για βιωματική κατανόηση του Όρου της Συνόδου
• Connecting to teens με θέμα « Το θαύμα της κεράμου του Αγίου Σπυρίδωνος»
• Υλικό από «Φωτόδεντρο»
• Ψηφιακά "post-it" με ιδέες
_ Δραστηριότητες με την εφαρμογή genially .
Πολλές ευχαριστίες στις και στους σναδέλφους που, παρά τις αντίξοες συνθήκες και το βαρύ πρόγραμμα που είχαν, συμμετείχαν στο σεμινάριο και με τις παρεμβάσεις τους. Σε όλους δόθηκε βεβαίωση παρακολούθησης και το υλικό των παρουσιάσεων.