Η ΛΗΘΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ (Ταξιδιωτικές εντυπώσεις από το Περιβόλι της Παναγίας) . Tου Κώστα Μιχαηλίδη Θεολόγου 14ο Γυμνάσιο Λάρισας

 

Υπάρχει ένα δέντρο, όπου πίσω του ξεκουράζεται ο ήλιος. Υπάρχει

ένα δειλινό, όπου στο βάθος βασιλεύει η καρδιά. Υπάρχει ένα

μοναστήρι, όπου σ` αυτό ο χρόνος σταματά. Χάνει η μπαταρία του

ρολογιού, έχει ξεμείνει δεκαετίες πίσω. Χαμένο μέσα στο δάσος,

μακριά από τη θάλασσα, τελευταίο στην κατάταξη, ο μοναδικός πια μη

τουριστικός προορισμός στο Αγιώνυμο. Η «άκρα ταπείνωσις». Καλώς

ήρθατε στην Ι.Μ. Κωνσταμονίτου.

Επέστρεψα εδώ μετά από τέσσερα χρόνια. Ήμασταν δύο, με

βιβλιάριο ενσήμων προσκυνητών. Σε μια πρώτη ματιά έμοιαζε με

κίνηση υψηλού ρίσκου η επιλογή του συνοδοιπόρου μου. Έχοντας

κατά νου τις ισχυρές τάσεις αυτονόμησής του, για πρώτη φορά ήμουν

2

έτοιμος να δοκιμάσω κάτι καινοτόμο. Να βαδίσω μόνος με την

Παναγία στο Περιβόλι της, έχοντας δίπλα μου ένα συνταξιδιώτη.

Γνώριζα πως κι εκείνος ήταν εξοικειωμένος με την ιδέα, επειδή ήταν

μονήρης. Αυτό που δεν είχα φανταστεί ήταν πως θα έφτανα να

σκεφτώ την εκδοχή να μην επιστρέψω μαζί του. Ήταν μια δοκιμή για

τη μεταμόρφωσή μου από έναν κοινωνικό άνθρωπο στον κόσμο σε

ένα μοναχικό προσκυνητή και ήταν καταδικασμένη να πετύχει.

Στον αρσανά μας περίμενε ένα στρατιωτικό REO από τα παλιά

χρόνια. Ανεβήκαμε με τη βοήθεια μιας μικρής σκάλας κι

αποβιβαστήκαμε μπροστά στην πύλη της Μονής. Ο αμαξιτός δρόμος

μου ήταν άγνωστος, επειδή είχαμε αφήσει τη Μονή ακολουθώντας το

μονοπάτι την πρώτη φορά.

Το πρώτο συναίσθημα αντικρύζοντας το χώρο ήταν χαρά. Η

διαμονή μας την αύξησε. Στο αρχονταρίκι και στο φαρδύ διάδρομο,

που οδηγούσε σε άνοιγμα κι από τις δύο μεριές, ήταν παραταγμένα

σαλόνια με τριθέσιους καναπέδες. Έδιναν την εντύπωση πως είχαν

περισσέψει από ανακαίνιση ή μετακόμιση σπιτιών και ήταν το ίδιο

παλιομοδίτικα όσο και το πάτωμα ή τα τραπέζια. Τόσο ξεπερασμένα,

που με τον κύκλο που κάνει η μόδα, ήταν μέσα σε αυτήν. Vintage,

που λένε οι αγγλόφωνοι. Στους τοίχους ήταν κρεμασμένα ρητά ή

οδηγίες για τους προσκυνητές. Σε ένα από αυτά έγραφε στο τέλος

«Ι.Μ. Φιλοθέου 1985». Τότε, ο ηγούμενός της Εφραίμ ο Φιλοθεΐτης και

μετέπειτα Αριζονίτης επάνδρωσε τις μονές Καρακάλλου, Ξηροποτάμου

και Κωνσταμονίτου, που κινδύνευαν από λειψανδρία. Τα μοναστήρια

αυτά από τότε ονομάζονται Φιλοθεΐτικα, καθώς τα συνδέει βαθιά

πνευματική συγγένεια. Τακτοποιηθήκαμε σε δωμάτιο που μου ήταν

γνωστό, σχολιάσαμε τις γκαζόλαμπες που είχαν αντικατασταθεί από

καλώδιο με «ψείρα» στην άκρη, για λίγο φως κι ένα μικρό καθρέπτη

στο μπάνιο. «Πάει, μέχρι και η Κωνσταμονίτου εκσυγχρονίστηκε»

είπαμε και γελάσαμε. Γυρίσαμε στους χώρους της Μονής και

καταλήξαμε στο δωμάτιο για ξεκούραση. Δεν τολμήσαμε να ανάψουμε

τη σόμπα, γιατί όσοι προσπάθησαν, ο χώρος ντουμάνιασε. Πήραμε

μεσημεριάτικα από δυό χοντρές κουβέρτες ο καθένας και κοιμηθήκαμε

μέχρι τον εσπερινό.

Το σήμαντρο ήχησε. Όπως ηχεί και το σήμαντρο του πολέμου.

Κάποιοι αναρωτήθηκαν, αν είναι ένας γενικός πόλεμος, αφού δεν το

έχει ανακοινώσει κανείς από την τηλεόραση. Κάποιοι φοβήθηκαν κι

έκρυψαν τα κεφάλια τους μέσα στην άμμο σαν τη στρουθοκάμηλο.

Κάποιοι ανησύχησαν πως θα χάσουν τα κεκτημένα τους κι όχι γιατί

ο κατακλυσμός με φωτιά μπορεί να κάψει την ανθρωπότητα. Κάποιοι

3

λοιδόρησαν τους αγίους, αντιπαραθέτοντας πως δεν είναι τώρα η

ώρα για εκπλήρωση προφητειών, γιατί δεν τους βολεύει. Κάποιοι

είπαν «δεν μπορεί, θα γίνει ειρήνη». Κάποιοι χάρηκαν, επειδή είδαν

στην αναδιάταξη των αξιών τη λύση των προβλημάτων τους, χωρίς

να αντιληφθούν πόσα προβλήματα θα δημιουργήσει ο ίδιος ο

πόλεμος. Και κάποιοι μπήκαν στην κιβωτό και είπαν «Αμήν ναι,

έρχου, Κύριε Ιησού» (Αποκ Ιω 22, 20).

Μπήκαμε στο καθολικό. Με εξαίρεση τις κρεμασμένες φορητές

εικόνες, την εικονογράφηση του μαρμάρινου τέμπλου, την Πλατυτέρα

στο ιερό και ελάχιστες τοιχογραφίες, οι τοίχοι ήταν απογυμνωμένοι.

Φανέρωναν σε κάποια σημεία εμφανείς ρωγμές από τους

πρόσφατους σεισμούς των τελευταίων δύο χρόνων, σε ένα σημείο με

πεσμένους σοβάδες. Η χορωδία ζέσταινε το χώρο.

Μετά την τράπεζα με πολύ νόστιμες φακές και ποικιλία

πράσινων λαχανικών ο αρχοντάρης π. Αρτέμιος από τον Πλατύκαμπο

Λάρισας μου διηγήθηκε την ιστορία των σημαντικότερων εικόνων του

καθολικού και μετά συνάντησα το γέροντα Χαράλαμπο. Μίλησα μαζί

του για λίγο και με ανάπαυσε. Είχε τόσο κρύο για Απρίλη, που στις

εννέα η ώρα κοιμηθήκαμε.

Το επόμενο πρωί, μετά τη θεία λειτουργία και την τράπεζα μια

έκπληξη μας περίμενε. Ένας πατέρας πήγαινε στις Καρυές με τζιπ για

δουλειές κι έτσι, αντί για REO, πλοίο για τη Δάφνη και λεωφορείο για

τις Καρυές, διασχίσαμε το δάσος. Η ωφέλεια ήταν διπλή. Πέρα από

την ομορφιά της άγνωστης διαδρομής, ήταν μόλις δέκα το πρωί όταν

βρεθήκαμε στις Καρυές. Η Παναγία οικονόμησε με αυτόν τον τρόπο να

βρω ανοιχτό το Πρωτάτο και το καθολικό της Ι.Μ. Κουτλουμουσίου

για να προσκυνήσω την Παναγία Φοβερά Προστασία. Κι όχι μόνο. Η

Παναγούδα ήταν ανοιχτή και στο κελί του Ιωάννη Θεολόγου βρήκα το

γέροντα ξύπνιο. Όταν επέστρεψα στην πλατεία των Καρυών, με το

συνοδοιπόρο μου θελήσαμε να πιούμε ένα τσίπουρο. Σε τρία

εστιατόρια δε βρήκαμε τσίπουρο αλλά για πρώτη φορά είδαμε στο

Άγιον Όρος να σερβίρουν κρέας. Κοιταχτήκαμε οι δυό μας και είπαμε

: «Άντε, προσεχώς και Βουλγάρες».

Αργήσαμε να τακτοποιηθούμε στη Σκήτη Αγίου Ανδρέα και

Αντωνίου. Με δύο κουβέρτες σκεπάστηκε ο καθένας μέχρι την ώρα

της τράπεζας. Λαχανόρυζο με τόνο, μαγειρεμένο με ντομάτα. Οι

προσκυνητές για φαγητό ήταν περίπου διακόσιοι, πρώτη φορά

έβλεπα τόσο κόσμο. Κι όμως το αχανές καθολικό του Αποστόλου

Ανδρέα έμοιαζε άδειο στον εσπερινό.

4

Το άλλο πρωί λειτουργήθηκα για πρώτη φορά στη μεγάλη

εκκλησία. Το ψαροκόκαλο παρκέ με σανίδες από ξύλο καστανιάς έδινε

μια αρχοντιά. Η γλυκιά μελωδική φωνή των ψαλτών αντηχούσε στον

άδειο χώρο. Το πανύψηλο επίχρυσο τέμπλο με τα βημόθυρα έργο

τέχνης, το γαλάζιο γκρι των τοίχων και κάποιες εικόνες, όπως του

Αλεξάνδρου Νιέφσκι ή των τεσσάρων ευαγγελιστών στα σφαιρικά

τρίγωνα του τρούλου, όπου μαζί με τα πρόσωπα ζωγραφίζονταν και

τα σύμβολά τους με επιγραφές στο κυριλλικό αλφάβητο, έπνεαν έναν

κρύο σιβηρικό αέρα. Βγαίνοντας από το ναό χτύπησαν οι καμπάνες

πασχαλιάτικα. Τι χαρά ! «Πάσχα καινόν, άγιον,

Πάσχα μυστικόν, Πάσχα πανσεβάσμιον». Την ίδια εμπειρία ζήσαμε και

στη Μονή Σταυρονικήτα. Μια συναυλία με καμπάνες στη γιορτή της

Ζωοδόχου Πηγής. Ακολούθησε λιτανεία, όμως εμείς ήμασταν στο

δρόμο φορτωμένοι.

Από μονοπάτι βρεθήκαμε μετά από σαρανταπέντε λεπτά στο κελί

της Αναστάσεως του Κυρίου στην Καψάλα. Οι υποτακτικοί μας

κέρασαν και πήραν τα αιτήματά μου γραμμένα σε χαρτί. Δυστυχώς

δεν καταφέραμε να δούμε το γέροντα Ευθύμιο. Συνεχίσαμε από

μονοπάτι και βρεθήκαμε στο καστρομονάστηρο της Σταυρονικήτα.

Μια μινιατούρα Μονής. Ένα μπιμπελό. Το καθολικό σαν μεγάλο

σαλόνι σπιτιού. Η «γκαλερί», όπως το αποκαλώ. Ο Θεοφάνης στην

ωριμότητά του, οι τοιχογραφίες ψηλά πιο καπνισμένες απαιτούν

καθαρισμό. Ο Νικόλαος Στρειδάς, φορητή ψηφιδωτή, ματωμένος στο

μέτωπο. Σαν σε μικρή φωλιά κουρνιάσαμε. Επιτέλους πια εδώ. Την

πρώτη φορά είχαμε λειτουργηθεί στο παρεκκλήσι του κοιμητηρίου και

δυό φορές ήμασταν φευγάτοι με το ξημέρωμα προς επείγοντα ή

μακρινό προορισμό.

Πεντέμισι. Σκοτάδι και κρύο. Στα αριστερά ροδίζει μέσα από τα

τόξα του υδραγωγείου προς τη μεριά της Θάσου. Φυσάει και τα

κύματα αφρίζουν καθώς σκάνε μανιασμένα στα βράχια. Δεξιά ο

Άθωνας φαίνεται σαν μια μεγάλη μυτερή απειλητική σκιά. Περνώ την

είσοδο του πύργου, που τη φωτίζει λάμπα θυέλλης, προχωρώ κι

ανοίγω την ξύλινη πόρτα. Κεριά. Ψαλμωδίες. Θυμίαμα. Ανατριχιάζω

κατά τη θεία κοινωνία. Η θεία λειτουργία τελειώνει κι ακούγεται:

«Χριστός Ανέστη» - «Αληθώς Ανέστη» ο διάλογος του ιερέα με τους

πιστούς τρεις φορές δυνατά. «Δόξα τη τριημέρω Αυτού εγέρσει» -

«Προσκυνούμεν Αυτού την τριήμερον έγερσιν» απαντά το

εκκλησίασμα.

Το έργο διακόπτεται απότομα. Όχι από διαφημίσεις. Ο

συνοδοιπόρος μου είχε αποφασίσει να φύγει από το Αγιώνυμο πριν

5

τον τελευταίο μας προορισμό. Θα μπορούσα να έχω κρατήσει μέσα

μου την προδοσία και την ασυνέπεια στη συμφωνία αλλά … Η λήθη

του χρόνου έχει ομορφιά. Ξεχνάς τα σκουπίδια του κόσμου, τις έννοιες

του κόσμου, τις αξίες του κόσμου. Η αγκαλιά της Κυρίας του

Περιβολιού σβήνει το χρόνο. «Οι των άνω γευσάμενοι τα των κάτω

καταφρονώσι και οι των άνω άγευστοι επί προσκαίρως χαίρουσι».

Όποιος δεν κυνηγά την χάρη εδώ, κάνει φτηνές διακοπές και γυρνά

φτωχότερος.

Κατεβαίνοντας στη Δάφνη όλα τα πλοία, μεγάλα και ταχύπλοα

ήταν γεμάτα. Πληρώνοντας κάτι παραπάνω σε μισή ώρα με το

οκταθέσιο ταξί βρεθήκαμε στην Ουρανούπολη. Καθώς αυτό διέσχιζε

ταχύτατα τα νερά του Σιγγιτικού κόλπου σκέφτηκα: «Ποτέ κανείς

συνοδοιπόρος μου δεν θα προσπαθήσει να με εμποδίσει να γευστώ

τη χάρη. Γιατί τότε θα πάψει να είναι συνοδοιπόρος μου».

«Σήμερον Κρεμάται». Η Ανατροπή στον Σταυρό

 

Το τροπάριο «Σήμερον κρεμάται επί ξύλου» (ΙΕ' Αντίφωνο της Ακολουθίας των Παθών) με  μια σειρά συγκλονιστικών αντιθέσεων (παραδόξων δεν περιγράφεται απλά ένα ιστορικό γεγονός, αλλά αποκαλύπτει το βαθύ μυστήριο της σωτηρίας.

Θεολογική προσέγγιση:

---

1. Η Θεολογία των Παραδόξων

Το κείμενο δομείται πάνω σε μια συνεχή σύγκρουση μεταξύ της θεϊκής; παντοδυναμίας και της ταπείνωσης.

• «Σήμερον κρεμάται επί ξύλου, ο εν ύδασι την γην κρεμάσας»: Η απόλυτη ανατροπή. Εκείνος που δημιούργησε τους νόμους της φύσης και «κρέμασε» τη γη στο χάος του σύμπαντος, τώρα «κρεμιέται» από το δημιούργημά του. Ο Θεός θυσιάζεται από αγάπη, επιλέγοντας την απόλυτη αδυναμία για να νικήσει τη βία.

2. Η Ανατροπή της Κοσμικής Εξουσίας

Το τροπάριο αναφέρεται στα σύμβολα της επίγειας δύναμης:

• Το ακάνθινο στεφάνι: Ο Βασιλιάς των Αγγέλων δέχεται τον εμπαιγμό.
• Η ψευδής πορφύρα: Ο ντύσας τον ουρανόν εν νεφέλαις ντύνεται με τη ψεύτικο βασιλικό ένδυμα υπενθυμίζοντας ότι η αληθινή εξουσία δεν βρίσκεται στην επιβολή, στον πλούτο ή στην εντύπωση, αλλά στη διακονία και την αυτοθυσία. Ο Χριστός επαναπροσδιορίζει τι σημαίνει «ηγέτης».

3. Ο «Νυμφίος» της Εκκλησίας

Η αναφορά στον «Νυμφίο της Εκκλησίας» που προσηλώνεται (καρφώνεται) στον Σταυρό που δεν θεωρείται πλέον σύμβολο εκτέλεσης, αλλά ο τόπος που ο Χριστός ενώθηκε με την ανθρωπότητα. Η λόγχη που κεντά την πλευρά Του θυμίζει την πλευρά του Αδάμ, από την  οποία βγήκε η Εύα. Από την πλευρά του Χριστού «γεννιέται» η νέα ανθρωπότητα, η Εκκλησία.

4. Το «Σήμερον»: Η Κατάργηση του Χρόνου

Στη λειτουργική ζωή, ο χρόνος σταματά να είναι γραμμικός (παρελθόν-παρόν-μέλλον). Η Σταύρωση δεν είναι λοιπόν ένα μακρινό γεγονός του 33 μ.Χ. Συμβαίνει «σήμερα» σε κάθε πράξη αδικίας, σε κάθε «κρέμασμα» του αδύναμου, αλλά και σε κάθε πράξη αγάπης. Συμμετέχουμε στο γεγονός όχι ως θεατές, αλλά ως παρόντες.

5. Το Αίτημα της Ανάστασης

Το τροπάριο κλείνει με μια στροφή προς την ελπίδα: «Δείξον ημίν και την ένδοξόν σου Ανάστασιν».

Η Ορθόδοξη θεολογία δεν σταματά στον πόνο. Ο Σταυρός είναι ήδη «ζωηφόρος». Δεν υπάρχει Σταυρός χωρίς Ανάσταση, ούτε Ανάσταση χωρίς την εμπειρία του Σταυρού.

---

Το «Σήμερον κρεμάται επί ξύλου» είναι ένας ύμνος στην ελευθερία του Θεού να αγαπά μέχρι θανάτου. Μας καλεί να δούμε τον Θεό όχι στους θρόνους της ισχύος, αλλά στα πρόσωπα των αδικημένων, των πονεμένων και των «σταυρωμένων» της σύγχρονης εποχής, προσμένοντας το φως της προσωπικής και συλλογικής μας Ανάστασης.

 

Η Θριαμβευτική Είσοδος του Ιησού στην Ιερουσαλήμ: Ιστορία, Προσδοκίες και Θεολογία

 

Σύμφωνα με το κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο (21,1-11), η είσοδος του Ιησού στην Ιερουσαλήμ αποτελεί ένα γεγονός υψίστης σημασίας, το οποίο συνδυάζει τον μεσσιανικό ενθουσιασμό του πλήθους με μια βαθιά χριστολογική ανατροπή. Πρόκειται για την κορύφωση της δημόσιας δράσης του Ιησού, λίγο πριν από το Πάθος του, στην πόλη του Δαβίδ.

Το Ιστορικό Γεγονός και η Υποδοχή του Πλήθους

Η αφήγηση του Ματθαίου ξεκινά με την άφιξη του Ιησού και των μαθητών του κοντά στην ιερή πόλη. Ο Ιησούς δίνει εντολή σε δύο μαθητές του να του φέρουν ένα γαϊδούρι και το πουλάρι του, μια πράξη που εκπληρώνει την παλαιοδιαθηκική προφητεία του Ζαχαρία (9,9).

Καθώς ο Ιησούς εισέρχεται στην πόλη καθισμένος στο υποζύγιο, η υποδοχή είναι μεγαλειώδης. Το πλήθος, το οποίο αποτελούνταν πιθανότατα από ανθρώπους που τον ακολουθούσαν από τη Γαλιλαία αλλά και όσους προστέθηκαν στη διαδρομή, τον επευφημεί κραυγάζοντας: «Δόξα στον Υιό του Δαβίδ! Ευλογημένος αυτός που έρχεται σταλμένος από τον Κύριο! Δόξα στο Ύψιστο Θεό!». Ολόκληρη η Ιερουσαλήμ αναστατώνεται, αναγνωρίζοντάς τον ως τον «προφήτη Ιησού από τη Ναζαρέτ». Το γεγονός αυτό διαθέτει έναν ισχυρό ιστορικό πυρήνα και εντάσσεται οργανικά στο κοινωνικό γίγνεσθαι της εποχής.

Οι Εθνικές Προσδοκίες του 1ου Αιώνα

Για να κατανοηθεί η αντίδραση του πλήθους, πρέπει να ληφθεί υπόψη το έντονο αποκαλυπτικό κλίμα του 1ου αιώνα μ.Χ. Εκείνη την περίοδο, εμφανίζονταν συχνά άτομα που διεκδικούσαν μεσσιανικό ρόλο, οδηγώντας  τον λαό σε κινήματα με ξεκάθαρο αντιρωμαϊκό και εθνικοαπελευθερωτικό στόχο.

Το πλήθος, γνωρίζοντας τις θεραπείες και τους εξορκισμούς του Ιησού, του αποδίδει εύκολα τα χαρακτηριστικά ενός τέτοιου ηγέτη. Οι τίτλοι που του αποδίδονται λειτουργούν ως ταυτόσημοι στο μυαλό των Ιουδαίων της εποχής:

• Υιός Δαβίδ / Βασιλεύς: Ο νόμιμος απόγονος του Δαβίδ που έρχεται να αναλάβει την εξουσία και να επανασυστήσει την ένδοξη βασιλεία του περιούσιου λαού.

• Προφήτης: Όχι απλώς ένας διδάσκαλος, αλλά ο αναμενόμενος εσχατολογικός προφήτης, μια καθαρά μεσσιανική επαγγελία.

• Ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου: Ο απεσταλμένος του Θεού που θα φέρει την πολυπόθητη  αποκατάσταση.

Για τον λαό, ο Ιησούς ήταν εκείνη τη στριγμή ο επίγειος βασιλιάς που θα τους λύτρωνε από τη ρωμαϊκή κυριαρχία.

Η Χριστολογική Μετατόπιση: Ο Πάσχων Δούλος του Θεού

Παρά τον αρχικό μεσσιανικό θρίαμβο που κυριαρχεί κατά την είσοδο, το Ευαγγέλιο και οι πρώτες χριστιανικές κοινότητες διαφοροποιούνται ριζικά από τις  προσδοκίες του πλήθους. Η χριστολογία αλλάζει άμεσα.

Ο Ιησούς δεν παρουσιάζεται πλέον ως ένας εθνικοαπελευθερωτής ηγέτης, αλλά ως ο Πάσχων Δούλος του Θεού. Η πραγματική λύτρωση που φέρνει δεν αφορά την αποκατάσταση του βιβλικού λαού, αλλά τη σωτηρία ολόκληρης της ανθρωπότητας. Και αυτή η σωτηρία δεν θα επιτευχθεί μέσω μιας στρατιωτικής νίκης, αλλά μέσα από το επερχόμενο Πάθος και τη σταυρική θυσία.

Η Ερμηνεία των Πατέρων της Εκκλησίας

Ο τρόπος με τον οποίο επέλεξε ο Ιησούς να μπει στην Ιερουσαλήμ αποτέλεσε αντικείμενο βαθιάς μελέτης από τους Πατέρες της Εκκλησίας, οι οποίοι είδαν σε αυτόν την απόλυτη φανέρωση της θεϊκής ταπεινότητας:

• Κύριλλος Ιεροσολύμων: Υπογραμμίζει τη μοναδικότητα αυτής της βασιλικής εισόδου. Ο Ιησούς είναι ο μόνος βασιλιάς που εισέρχεται στην πόλη του δίκαιος και πράος, καθισμένος πάνω σε ένα νεαρό πουλάρι, μακριά από τη μεγαλοπρέπεια των αρμάτων και της στρατιωτικής ισχύος.

• Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος: Προσφέρει μια αλληγορική και εκκλησιολογική διάσταση στο γεγονός. Σύμφωνα με την ερμηνεία του, το νεαρό πουλάρι συμβολίζει τον νέο λαό (την Εκκλησία). Αυτός ο λαός, που προηγουμένως ήταν «ακάθαρτος» ή αδάμαστος, καθαρίζεται, εξημερώνεται και αγιάζεται τη στιγμή που ο Ιησούς «κάθεται» πάνω του και αναλαμβάνει την καθοδήγησή του.

Συνοψίζοντας, η είσοδος στην Ιερουσαλήμ είναι μια ιστορική στιγμή γεμάτη αντιθέσεις. Ξεκινά ως μια γιορτή εθνικών προσδοκιών από την πλευρά του λαού, για να μεταμορφωθεί από τον ίδιο τον Χριστό και την Εκκλησία σε ένα αιώνιο σύμβολο ταπεινότητας, ειρήνης και  λύτρωσης.

Νίκος Παύλου