Πρώιμες χριστιανικές εσχατολογικές αντιλήψεις και το ...τέλος του κόσμου

Γενικές παρατηρήσεις

Εδώ και αρκετό καιρό ακούγονται όλο και περισσότερες φωνές που κάνουν λόγο για το τέλος του κόσμου την αυριανή ημέρα 21-12-12 στηριγμένοι στο λεγόμενο ημερολόγιο των Μάγιας  Δε χρειάζεται να τονιστεί πως είναι μία αρκετά ενδιαφέρουσα ιστορία με την έννοια ότι πολύς κόσμος βρήκε ένα αντικείμενο να ασχολείται και να γίνουν πολλά ενδιαφέροντα events !
Η εσχατολογία όμως, αποτελεί βασικό συστατικό του χριστιανισμού και κατ' επέκταση του Δυτικού πολιτισμού. Οι πρώτοι χριστιανοί, όπως είναι γνωστό, περίμεναν το τέλος του κόσμου και την έλευση του Κυρίου την εποχή τους. Οι αντιλήψεις τους είναι  διάχυτες στα Ευαγγελικά κείμενα, στα πρώτα κεφάλαια του βιβλίου των Πράξεων και σε επιστολές του Παύλου. Είναι μάλιστα αρκετοί οι ιστορικοί της εποχής που υποστηρίζουν πως  η αναβολή του τέλους οδήγησε στη θρησκευτικοποίηση του Χριστιανισμού και στην ανάγκη για δημιουργία ιεραρχίας στους κόλπους του.
Η Αποκάλυψη του Ιωάννη είναι ένα κείμενο που, για πολλούς, μιλάει για το τέλος του κόσμου. Φαίνεται όμως πως ο συγγραφέας της χρησιμοποιεί τις εσχατολογικές παραστάσεις για να μπορέσει να αναδείξει ζητήματα που απασχολούσαν τις χριστιανικές κοινότητες της Μικράς Ασίας. Αυτό βοηθάει να αναδειχτούν πολλές αντιλήψεις της εποχής, από την  άλλη όμως γίνεται αφορμή για την κατασκευή ερμηνειών που μάλλον απέχουν από το αυθεντικό μήνυμα του Ιωάννη.

***

Πρώιμες εσχατολογικές χριστιανικές αντιλήψεις

Η εσχατολογία[1] αποτελούσε βασικό συστατικό του κηρύγματος του πρώιμου χριστιανισμού. Ήδη στα συνοπτικά ευαγγέλια γίνεται λόγος για την αιφνίδια  συντέλεια του κόσμου[2], για τα δεινά που θα έρθουν πριν από το τέλος[3],  και για τα σημάδια που θα πρέπει να λάβουν υπόψη τους οι μαθητές του Ιησού[4]. Ταυτόχρονα ο ερχομός του Υιού του Ανθρώπου[5], του εσχατολογικού κριτή, θα γίνει με μεγάλη λαμπρότητα: Όλοι θα τον δουν πάνω σε σύννεφο να έχει δύναμη και να κρίνει ζώντες και νεκρούς.

Η εσχατολογία είναι δεμένη με την ανάπτυξη του χριστιανικού κινήματος. Η πορεία του, όπως είναι γνωστό, ξεκινάει με ένα κήρυγμα του Πέτρου που έχει εσχατολογικό-αποκαλυπτικό χαρακτήρα.  Χρησιμοποιεί μία προφητεία του Ιωήλ, η οποία αναφέρονταν στις έσχατες ημέρες[6] και προτρέπει τους ακροατές του να πιστέψουν στα λόγια του και να σωθούν από την επερχόμενη καταστροφή[7].

Στη συνέχεια, ο τρόπος ζωής των πρώτων χριστιανών, όπως περιγράφεται στο βιβλίο των Πράξεων, δείχνει ότι βιώνουν το επερχόμενο τέλος του κόσμου και προετοιμάζονται για τη Βασιλεία του Θεού. Έτσι λοιπόν όλοι έμεναν σε ένα  τόπο και τα είχαν όλα κοινά, ενώ πουλούσαν τα κτήματα και τα υπάρχοντά τους[8]. Αυτή η στάση ζωής υπαγορεύονταν από τις εσχατολογικές τους αντιλήψεις. Αφού από στιγμή σε στιγμή ο κόσμος θα καταστρέφονταν, όπως πίστευαν, ήταν μάταιο να σκέπτονται το μέλλον, αφού τέτοιο δε θα υπήρχε. Δε χρειάζονταν λοιπόν να μαζεύουν αγαθά και να τα αποταμιεύουν. Αυτά που είχαν τα μοιράζονταν με τους υπόλοιπους. Ταυτόχρονα έμεναν όλοι μαζί, αφού σύμφωνα με τη χριστιανική αντίληψη, που αντικατοπτρίζεται στην Α΄ επιστολή του Παύλου προς Θεσσαλονικείς[9], όλους τους ζωντανούς, όταν θα γίνονταν η Δευτέρα Παρουσία, θα τους άρπαζαν μέσα σε σύννεφα, ώστε να προϋπαντούσαν τον Ιησού στον αέρα, κατά τον ερχομό του. Ήθελαν λοιπόν να βρίσκονται μαζί, όταν θα βίωναν αυτό το συναρπαστικό γεγονός.

Βέβαια αυτή η σύνδεση εσχατολογίας-κοινοκτημοσύνης δε φαίνεται να κρατάει πολύ. Όσο περνούσε ο καιρός και έβλεπαν ότι το τέλος του υπάρχοντος κόσμου και ο ερχομός του καινούριου δε γίνεται, αλλάζουν οι αρχές και οι στόχοι των πρώτων χριστιανών[10].  Στη συνέχεια λοιπόν των Πράξεων[11], όταν και πάλι γίνεται λόγος για την κοινοκτημοσύνη, προστίθεται η διευκρίνιση ότι κανένας από τα μέλη της κοινότητας δε στερούνταν τα απαραίτητα[12]. Επομένως, η κοινότητα των αγαθών γίνονταν πλέον για λόγους κοινωνικούς, και το επερχόμενο τέλος του κόσμου δείχνει να έχει μετατεθεί γι’ αργότερα: προτεραιότητα τώρα ήταν όλα τα μέλη της ομάδας, άσχετα από την κοινωνική τους προέλευση, να ζουν με έναν αξιοπρεπή τρόπο, χωρίς να στερούνται τα απαραίτητα. Γι’ αυτό φρόντιζαν οι Απόστολοι που διαχειρίζονταν το κοινό ταμείο της κοινότητας. Μάλιστα, στη συνέχεια, με την παράθεση της ιστορίας του Ανανία και της Σαπφείρας[13], με απειλητικό τρόπο[14] προβάλλεται η τιμωρία αυτών που δε συμμετέχουν στο κοινό ταμείο, ανάλογα με τις δυνατότητες που είχαν.

Η σύνδεση των εσχατολογικών αντιλήψεων με την εμφάνιση της χριστιανικής προφητείας είναι εμφανής. Στην πραγματικότητα δε μπορεί να υπάρξουν  αντιλήψεις για το τέλος του κόσμου, αν δεν υπάρξει προφητικός λόγος. Αυτός περιγράφει τα σημάδια που θα προηγηθούν, συμβουλεύει τους πιστούς τι πρέπει να κάνουν για να γλυτώσουν την τιμωρία που ενδέχεται να τους βρει, και με λεπτομέρειες σκιαγραφούν το ίδιο το γεγονός.

Χαρακτηριστική περίπτωση προφητικού λόγου για το τέλος του κόσμου δίνει το βιβλίο των Πράξεων των Αποστόλων περιγράφοντας την εσχατολογική προφητεία του Άγαβου[15].  Από το επεισόδιο συμπεραίνεται ότι ομάδες προφητών τριγυρνούσαν στις χριστιανικές κοινότητες και μιλούσαν για την επερχόμενη συντέλεια[16]. Ο Άγαβος προφήτευε για έναν επερχόμενο λιμό που θα έπεφτε σε όλη την οικουμένη. Η μεγάλη πείνα ήταν ένα σημάδι της καταστροφής που πλησίαζε[17].  Βέβαια, ο συντάκτης των Πράξεων, δίνει στην προφητεία άλλο νόημα, και ενώ αυτή είχε μελλοντολογικό χαρακτήρα που αναφέρονταν στο τέλος του κόσμου, τονίζει πως πραγματοποιήθηκε την εποχή του αυτοκράτορα Κλαύδιου, και τη συνδέει με την παροχή βοήθειας στους χειμαζόμενους χριστιανούς της Ιουδαίας. Το γεγονός αποδεικνύει την μετατόπιση των ενδιαφερόντων των πρώτων χριστιανών από την εσχατολογία στην αντιμετώπιση των τρεχόντων προβλημάτων, που προείχαν πλέον.

Ο Ιππόλυτος στο έργο του «Εις τον Δανιήλ» αναφέρει δύο περιστατικά που αφορούν χριστιανούς εσχατολογικούς προφήτες του 2^ου αιώνα[18].  Ο πρώτος ήταν επίσκοπος ή πρεσβύτερος («προεστώς») σε μία κοινότητα της Συρίας. Πείθει πολλούς χριστιανούς να τον ακολουθήσουν, μαζί με τις γυναίκες τους και τα παιδιά τους,  στην έρημο για να συναντήσουν το Χριστό. Ο ηγεμόνας της περιοχής, που τους θεώρησε ληστές, τους συλλαμβάνει, και θα τους σκότωνε, αν δεν εμποδίζονταν από τη σύζυγό του που ήταν χριστιανή.

Ο δεύτερος προφήτης ήταν και αυτός «προεστώς» στον Πόντο. Άνθρωπος ευσεβής και ταπεινόφρονας, όπως γράφει ο Ιππόλυτος, πίστευε περισσότερο στα οράματα που έβλεπε και όχι στις γραφές. Πείθει λοιπόν τα μέλη της κοινότητάς του πως έρχεται η Δευτέρα Παρουσία. Αυτοί άρχισαν να την περιμένουν με κλαυθμούς και οδυρμούς. Άφησαν τους αγρούς τους ακαλλιέργητους, ενώ οι περισσότεροι πούλησαν τα κτήματά τους. Όταν βέβαια δε συνέβη το εσχατολογικό γεγονός οι χριστιανοί σκανδαλίστηκαν, ενώ όσοι είχαν πουλήσει τις περιουσίες τους βρέθηκαν να ζητιανεύουν.

Φαίνεται λοιπόν ότι και το 2^ο αι. μ.Χ. επιβίωναν οι εσχατολογικές αντιλήψεις που συνδέονταν άμεσα με την προφητεία. Οι χριστιανοί του Πόντου προτίμησαν να εμπιστευθούν τα οράματα του προφήτη, παρά τις νουθεσίες των εκκλησιαστικών ανδρών που είχαν ξεπεράσει την «εσχατολογική αγωνία» της πρώτης κοινότητας και υπογράμμιζαν την αφοσίωση στις γραφές, δηλ. στα επίσημα κείμενα που είχαν εγκριθεί από αυτούς. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο Ιππόλυτος αυτούς που ακολουθούσαν πλέον τις εσχατολογικές προφητείες τους χαρακτηρίζει ως «„diètaij kaˆ ™lafro‹j ¢nqrèpoij»[19], που δεν προσέχουν τις γραφές αλλά τις ανθρώπινες αφηγήσεις, τις πλάνες τους και τα όνειρά τους, ενώ πείθονται από μύθους και γραώδεις λόγους.

Ο χριστιανισμός κατά το 2^ο αιώνα είχε παραμερίσει την εσχατολογική προφητεία. Αυτό που προείχε πλέον ήταν να ακολουθούν όλοι την επίσημη γραμμή, που εκφράζονταν με τις γραφές που είχαν εγκριθεί[20], και όχι τις προφητείες που δημιουργούσαν προβλήματα, όπως φάνηκε και στις δύο περιπτώσεις που αναφέρθηκαν.

---

[1] Με τον όρο εσχατολογία εννοείται ο λόγος για τα έσχατα, δηλ, για το τέλος του κόσμου. Σύμφωνα με τη χριστιανική αντίληψη αυτό δε σημαίνει ότι σταματούν τα πάντα και ο κόσμος καταστρέφεται, αλλά ότι αρχίζει μία καινούρια εποχή, η Βασιλεία του Θεού, που αποτελούσε και το βασικό στοιχείο της διδασκαλίας του Ιησού. Για την εσχατολογία στον πρώιμο χριστιανισμό βλ. Ellis, E. Earle, II Corinthians V 1-10 in Pauline Eschatology,  New Testament Studies 1960,  6, σ. 211-224, Rowlingston, Donald T., Prophetic and Apocalyptic Eschatology in the Synoptic Gospels,  Religion in Life, 1961, 30, σ. 105-111, Barnard, L. W. , Origen’ s Christology and Eschatology ,  Anglican Theological Review 1964, 46, σ. 314 – 319, Oudersluys, Richard C., Eschatology and the Holy Spirit, Reformed Review, 1965, 19, σ. 3 – 12, Wood, A. Skevington, The Eschatology of Irenaeus, Evangelical Quarterly 1969, 41(1) σ. 30 – 41, Franklin, Eric, The Ascension and the Eschatology of Luke-Acts, Scottish Journal of Theology, 1970, 23(2), σ.191-200, Vawter Bruce, Apocalyptic: Its relation to prophecy, Catholic Biblical Quarterly, 1980 22 σ. 33-46, Dunbar, David G. Hippolytus of Rome and the eschatological exegesis of the early church, Westminster Theological Journal, 1983 45(2), σ. 322 – 339.

[2] Ματθ. 24, 3-35

[3] Μαρκ. 13, 3-23

[4] Λκ. 21, 7-17

[5] Λκ. 21, 27.  Για τον χριστολογικό τίτλο «Υιός του Ανθρώπου» ενδεικτικά βλ. Lohse Eduard, Επίτομη Θεολογία της Καινής Διαθήκης, μετ. Σ. Αγουρίδης, Αθήνα 1980, σ. 66-71

[6] Πρ. 2, 17-21

[7] Πρ. 2, 40

[8] Πρ. 2,44-45

[9] Α΄ Θεσ. 4,17. Βλ. και και Lohr Gebhard, 1 Thess. 4,15-17: Das “Herrenwort”, Z. fur die Neutestamentliche Wissenschaft, 1980, 71(3/4), 269 – 273, όπου το εδάφιο Α΄ Θεσσ. 4,15-17 συγκρίνεται με το αντίστοιχο Α΄ Κορ. 15, 51. Πρβλ. και Merklein, Helmut, Der Theologe als Prophet: zur Funktion prophetischen Reden im, theologischen Diskurs des Paulus, New Testament Studies, 1992,, 38(3),  

[10] Το τέλος της άμεσης εσχατολογίας, σύμφωνα με το Rudolf Bultman, (Πρώιμος Χριστιανισμός, στο Ύπαρξη και Πίστη……σ. 49-95), συνδέεται με τον ελληνιστικό χριστιανισμό. Όπως γράφει «Εν πολλοίς, η βασική διαφορά μεταξύ ελληνιστικού χριστιανισμού και της αρχικής παλαιστινιακής εκδοχής του ήταν ότι ο πρώτος έπαψε να κυριαρχείται από την εσχατολογική προσδοκία και τη φιλοσοφία ζωής που εκείνη συνεπάγετο. Αντίθετα αναπτύχθηκε ένα νέο πρότυπο ευσέβειας επικεντρωμένο στη λατρεία» (σ. 50-51).

[11] Πρ. 4,32-37. Εδώ περιγράφεται και η πώληση του κτήματος του Ιωσή ή Βαρνάβα και η διαχείριση των χρημάτων της αγοραπωλησίας από τους Απόστολους.

[12] Πρ. 4,34

[13] Πρ. 5,1-11. Εξαντλητική αναφορά στο επεισόδιο του Ανανία και της Σαπφείρας βλ. στο Daniel Marguerat, The First Christian Historian, Writing the Acts of thw Apostles, Cambridge 2002,την ενότητα. Ananias and Sapphira(Acts 5,1-11). The original sin, σ. 155-178. Ειδικά στο κεφ. A crime against the spirit (σ. 168-170) τονίζεται πως υπάρχουν παρόμοια σχετικά αφηγήματα στο βιβλικό και στον εξωβιβλικό χώρο.

[14] Στο τέλος του επεισοδίου τονίζεται πως « kaˆ ™gšneto fÒboj mšgaj ™pˆ p£ntaj toÝj ¢koÚontaj». (Πρ. 5,11)

[15] Πρ. 11, 27-28

[16] Βλ. και Δημήτρης Κυρτάτας, Ιερείς και Προφήτες…... σ. 54

[17] Αυτό τονίζεται και στα λόγια του Ιησού όταν περιγράφει τα σημάδια της τελικής κρίσης (Λκ. 21, 11). Εδώ η πείνα, μαζί με τους σεισμούς και τις επιδημίες, που θα παρουσιαστούν κατά τόπους, είναι ενδείξεις του τέλους αυτού του κόσμου.

[18] Εις τον Δανιήλ Δ 18, 19. Βλ. και Κυρτάτας Δημήτρης Ι. Απόκρυφες Ιστορίες. Μύθοι και θρύλοι πό τον κόσμο των πρώτων χριστιανών, Αθήνα 2003, σ. 201-202

[19] Όπ, παρ. Δ 20 1

[20] Για τη συνθήκες συγκρότησης του χριστιανικού κανόνα της Καινής Διαθήκης βλ. Κυρτάτας Δημήτρης Ι., Ιστορικοί παράγοντες στη διαμόρφωση του κανόνα της Κ. Διαθήκης, στο «Αγία Γραφή και σύγχρονος άνθρωπος», Θεσσαλονίκη 2006, σ. 255-270

Νίκος Παύλου

Αλέξανδρος Μωραϊτίδης "ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ" . Ο Αλέξανδρος Μωραϊτίδηςείναι ένας πολύ μεγάλος πεζογράφος. Η έντονη και ζωηρή γραφή του αναδεικνύει έναν σημαντικό εκπρόσωπο μιας μεγάλης γενιάς πνευματικών ανθρώπων.

ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ

Ένα ενδιαφέρον άρθρο του κ. Χρήστου Γκουνέλα για τη σχέση Προφητείας και τέλους του κόσμου

ΠΡΟΦΗΤΕΣ,ΨΕΥΔΟΠΡΟΦΗΤΕΣ ΚΑΙ...ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ

Σημαντικοί προβληματισμοί

Η "Φοιτητική Πρωτοβουλία Διοργάνωσης Συνεδρίων ΑΠΘ" έχει διοργανώσει δύο πολύ ενδιαφέροντα συνέδρια που αφορούν κάθε σκεπτόμενο άνθρωπο. Το πρώτο είχε ως θέμα "Έρωτας και σεξουαλικότητα" και το δεύτερο (που πραγματοποιήθηκε αυτές τις μέρες) "Στοχασμός του θανάτου. Διεπιστημονικές προσεγγίσεις". Για να επισκεφτείτε την τοποθεσία της Πρωτοβουλίας πατήστε εδώ. Για να δείτε τις περιλήψεις του δεύτερου συνεδρίου,  επισκεφτείτε την ιστοσελίδα του κ. Μόσχου Γκουτζιούδη "Θεολογικά δρώμενα" πατώντας εδώ. 

Hans-Georg Beck: "Βυζαντινόν Ερωτικόν"

Ένα "δυνατό" βιβλίο που δίνει πολλές απαντήσεις, γραμμένο με την πένα ενός σπουδαίου βυζαντινολόγου. Επιφυλάσσει πολλές εκπλήξεις, αφού, εκτός των άλλων, ασχολείται με συμπεριφορές της Ύστερης Αρχαιότητας που σημάδεψαν τον ευρωπαϊκό πολιτισμό.

Αντιγράφουμε από το οπισθόφυλλο του βιβλίου:
Το Βυζαντινόν Ερωτικόν αποτελεί το κύκνειο άσμα του μεγάλου βυζαντινολόγου Hans-Georg Beck. Πραγματεύεται τη σύγκρουση ανάμεσα στον ερωτισμό και τη χριστιανική ηθική. Ιδιαίτερα στο Πρώιμο Βυζάντιο οι αυστηροί κανόνες της Ορθόδοξης Εκκλησίας συγκρούσθηκαν με τον ειδωλολατρικό αισθησιασμό και την απόλαυση της ζωής που εξακολουθούσε να επιζεί ως κληρονομιά της κλασικής και ελληνιστικής αρχαιότητας. Ενάντια στις παραδόσεις αυτές οι μεγάλοι εκκλησιαστικοί Πατέρες διακήρυτταν την άσκηση και την αποχή από τις απολαύσεις αυτού του κόσμου. Το χάσμα υπήρξε βαθύ. Ο Hans-Georg Beck περιγράφει με ποιους τρόπους ο ερωτισμός προσπάθησε να υπερβεί τις αντιστάσεις της Ορθόδοξης Εκκλησίας στη λογοτεχνία και την πραγματική ζωή, και πως από τη σύγκρουση αντίρροπων δυνάμεων προέκυψε μια ισόρροπη σύνθεση πολιτισμού. 

"ΤΟ ΡΟΔΟΝ"! Ένα εκλεκτό blog στο ιντερνετικό αρχιπέλαγος!

TO POΔON

Ένα νέο blog , αγαπητοί φίλοι, έχει ανοίξει τα πανιά του στο ιντερνετικό αρχιπέλαγος. Είναι το "ΡΟΔΟΝ" του εκλεκτού φίλου και συναδέλφου κ. Χρήστου Γκουνέλα. Όπως αναφέρει και ο ίδιος θα περιλαμβάνει θέματα Θεολογίας, Πολιτικής, Κοινωνίας, Πολιτισμού, Σάτιρας.  Τα πρώτα δείγματα γραφής είναι αξιολογότατα! Επισκεφτείτε το οπωσδήποτε πατώντας εδώ

Ο ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ - συναξάρια

 Πηγή εικόνας: Βικιπαίδεια


ΣΥΝΑΞΑΡΙΑ  ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ

ΔΕΚ. . 6.

[1] [20] Μνήμη τοῦ ὁσίου πατρὸς ἡμῶν [καὶ θαυματουργοῦ add. Sa.] Νικολάου [21] ἀρχιεπισκόπου Μύρων τῶς Λυκίας. Οὗτος ὑπῆρχεν [22] ἐν τοῖς χρόνοις Διοκλητιανοῦ καὶΜαξιμιανοῦ τῶν [23] τυράννων, πρότερον τῇ μοναδικῇ πολιτειᾳ διαπρέψας 

[σ.  282]

[20] καὶ δι᾽ ὑπερβάλλουσαν ἀρετὴν τὴν ἀρχιερωσύνην [21] δεξάμενος. Καὶ ἐπεὶ τὰ χριστιανῶν ἦν [22] πρεσβεύων καὶ τὴν εὐσέβειαν κηρύττων, ἐλευθέρᾳ [23] φωνῇ,συλλαμβάνεται ὑπὸ τῶν τὰ πρῶτα φερόντων 

[σ.  283]

[1] τῆς πόλεως καὶ πληγαῖς καὶ στρεβλώσεσι παρ᾽ [2] αὐτῶν ὑποβληθεὶς τῇ εἱρκτῇ ἐναπορρίπτεται μετὰ [3] τῶν [τινων καὶ Sa.] ἄλλων χριστιανῶν. Μετὰ δὲ τοῦτο τοῦ μεγάλου[4] Κωνσταντίνου τὴν βασιλείαν τῶν [om. Sa.] Ῥωμαίων [5] ψήφῳ Θεοῦ ὑποζωσαμένου, ἀφίενται οἱ κατάκλειστοι [6] τῶν δεσμῶν. Μεθ᾽ ὧν καὶ ὁ μέγας Νικόλαος [7] ἀφεθεὶς τάΜύρα κατέλαβεν. Οὐ πολὺ τὸ ἐν [8] μέσῳ καὶ ἡ ἐν Νικαίᾳ σύνοδος συναθροίζεται ὑπὸ 

[σ.  284]

[1] τοῦ μεγάλου Κωνσταντίνου, ἧς μέρος καὶ ὁ θαυμάσιος [θαυμαστὸς Sa.] [2] Νικόλαος γίνεται. Οὗτος πολλὰ ἐποίησε [supra lin. Sa.] [3] θαύματα ὡς ἡ κατ᾽ αὐτὸν ἱστορία δηλοῖ.Εἰς βαθὺ [4] δὲ γῆρας ἐληλακὼς πρὸς Κύριον ἐξεδήμησε, τὸ [5] σῶμα αὐτοῦ [τὸ τίμιον αὐτοῦ σῶμα Sa.] τοῖς πιστοῖς καταλιπών, μῦρα βλύζων [βλύζον Sa.] [6] μετὰ τῶν ἰαμάτων,ζῶν τε καὶ μετὰ θάνατον [7] χάριν λαβὼν θαυματουργιῶν. Τελεῖται δὲ ἡ αὐτοῦ [8] σύναξις ἐν τῇ ἁγιωτάτῃ [om. Sa.] μεγάλῃ ἐκκλησίᾳ.

46] SYNAXRIA SELECTA.

Dec. 6.

Sa: 1. — Sb: 1. — H: — P: 1. — Da: 2 (= Ba). — Db: 1. — F: [47] 1 (= Ba). — Fa: 1. — B: 1. — Ba: 1: Νικολάου ἐπισκόπου Μύρων τῆς Λυκίας. Οὗτος ὑπῆρχεν [48] ἐν τοῖςχρόνοις Διοκλητιανοῦ καὶ Μαξιμιανοῦ τῶν τυράννων, πρότερον τῇ μοναδικῇ πολιτείᾳ διαπρέψας [49] καὶ δι᾽ ὑπερβάλλουσαν ἀρετὴν τὴν ἀρχιερωσύνην δεξάμενος. Ἐπεὶ δὲ τὰχριστιανῶν ἦν πρεσβεύων καὶ [50] τὴν εὐσέβειαν κηρύττων ἐλευθέπᾳ φωνῇ, συλλαμβάνεται ὑπὸ τῶν τὰ πρῶτα φερόντων τῆς πόλεως· καὶ [51] πληγαῖς καὶ στρεβλώσεσι παρ᾽αὐτῶν ὑποβληθείς, τῇ εἱρκτῇ ἐναπορρίπτεται μετὰ τῶν ἄλλων χριστιανῶν. [52] Τοῦ δὲ μεγάλου καὶ εὐσεβοῦς Κωνσταντίνου τὴν βασιλείαν τῶν Ῥωμαίων ψήφῳ Θεοῦὑποζωσαμένου, [53] ἀφίενται οἱ κατάκλειστοι τῶν δεσμῶν· μεθ᾽ ὧν καὶ ὁ μέγας Νικόλαος ἀφεθεὶς τὰ Μύρα κατέλαβεν. [54] Οὐ πολὺ τὸ ἐν μέσῳ καὶ ἡ ἐν Νικαίᾳ σύνοδοςσυναθροίζεται ὑπὸ τοῦ μεγάλου Κωνσταντίνου· ἧς μέρος

[σ.  283]

[29] καὶ ὁ θαυμαστὸς Νικόλαος γίνεται. Οὗτος μὲν πολλὰ καὶ ἄλλα ἐποίησε θαύματα, ὡς ἡ κατ᾽ αὐτὸν [30] ἱστορὶα δηλοῖ. Διέσωσε δὲ καὶ συκοφαντηθέντας ἄνδρας τρεῖς καὶἀδίκως μέλλοντας ἐξελθεῖν τῆς [31] ζωῆς. Ὡς γὰρ τὸν ἐνστάντα καιρὸν 〈καθ᾽ ὃν [om. Ba.] 〉 ἔμελλον [ἔμβαλλον Ba.] ἀποτέμνεσθαι ἐν φυλακῇ ὄντες ἔμαθον, τὸν [32] ἅγιον εἰςβοήθειαν ἐπεκαλέσαντο, ὑπομνήσαντες αὐτὸν τοιαύτας εὐεργεσίας, ἅς ἐποίησε τρεῖς ἄνδρας ἐν [33] τῇ Λυκίᾳ ἀναιρεῖσθαι μέλλοντας διασώσας [διασώσαντα Ba.] . Ὀπτάνεταιοὖν ὁ ἅγιος ὄναρ τῷ βασιλεῖ καὶ τῷ ὑπάρχῳ, [34] τῷ μὲν ὑπάρχῳ ἐπιτιμῶν διὰ τὴν εἰς τοὺς ἄνδρας πρὸς τὸν βασιλέα διαβολήν, τὸν δὲ βασιλέα διδάσκων [35] ὡς ἀνεύθυνοίεἰσιν καὶ διὰ φθόνον αὐτῷ τῆς καθοσώσεως ἐγκλήματι ὑπεβλήθησαν. Ὅθεν αὐτοὺς [36] λυτροῦται τῆς ἐπικειμένης ἀνάγκης· καὶ ἕτερα πλεῖστα τεράστια ἐκτελέσας καὶ ἱερῶςτὸν ὀρθόδοξον [37] ποιμάνας λαὸν καὶ εἰς βαθὺ γῆρας ἐληλακὼς πρὸς Κύριον ἐξεδήμησεν, οὐδὲ μετά τέλος τοῦ ποιμνίου [38] ἐπιλαθόμενος ἀλλὰ καὶ καθ ἑκάστην, ὡς εἰπεῖν,ἡμέραν καὶ ὥραν τὰς εὐργεσίας αὐτοῦ τοῖς δεομένοις [39] ἐπιδαψιλευόμενος. — Bb: 1. — T: 1. — L: 1. — Q: 1. — Τοῦ ἁγίου Νίσερ. Οὗτος ὑπῆρχεν ἐπὶ τῆς [40] βασιλείαςΜαξιμιανοῦ καὶ ἤχθη πρὸς Ἰούλιον καὶ Αἰλιανόν. Ὑπὸ τούτων ἐρωτώμενος ὁ ἄγιος καὶ μὴ [41] πειθόμενος, γυμνοῦται τῶν ἱματίων καὶ ὀβελίσκοις πεπυρακτωμένοις τὰσπλάγχνα διαπερονᾶται καὶ [42] κατακαίεται· εἶτα φρουρεῖται καὶ διὰ δευτέρας προόδου πάλιν γυμνοῦται καὶ τάς σάρκας ξέεται σφοδρῶς· [43] πυρᾶς τε ἐξαφθείσης μεγίστηςκαὶ εἰς ὕψος ἀρθείσης πολύ, ἀκοντίζεται μέσον· καὶ εὐχὴν [44] τελέσας ἐκεῖσε τὸ πνεῦμα τῷ Θεῷ παρατίθεται, ὁλοκαύτωμα θεῖον διὰ πυρὸς γενόμενος. — C: 1. — [45] Cb: 1. — Cc: 1. — Cd: 1. — M: deest. — Mv: 1. Sequitur Βίος τοῦ ὁσίου πατρὸς ἡμῶν Νικολάου. [46] Σοφόν τι χρῆμα ζωγράφων χείρ κτλ. — Mb: 1. — Mr: 1.

 

 ΠΗΓΗ: Nov. Propylaeum

Γεώργιος Γρατσέας, ένας μεγάλος δάσκαλος

Η Θεολογική Αθήνας την εποχή που ήμασταν φοιτητές, αρχές της δεκαετίας του '80, είχε πολύ μεγάλους δάσκαλους, που μας έκαναν υπερήφανους που σπουδάζαμε Θεολογία (αυτό αφορούσε ειδικά εμάς που θεωρούσαμε τη σχολή μας όπως τις υπόλοιπες του Πανεπιστημίου, και τίποτα περισσότερο ή λιγότερο -ο νοών νοείτω ). Να θυμηθώ ονόματα αγαπημένων δάσκαλων, Αγουρίδης, Νησιώτης, Παπαπέτρου  -μία μεγάλη μορφή που έβλεπε εκατό χρόνια μπροστά-. Μεταξύ αυτών ήταν και ο Γεώργιος Γρατσέας. Τον θυμάμαι στο κυλικείο της σχολής, αγαπητός πάντα να συζητάει με εμάς τους φοιτητές, να ακούει τις ανησυχίες μας, και να τον αισθανόμαστε έναν από εμάς. Γελαστός πάντα με έναν καλό λόγο για όλους!  Όταν μετέφρασε στην ελληνική την έκδοση του Robinson για τα χειρόγραφα του Nag Hammadi είδα και το σπουδαίο βιβλικό επιστήμονα. Βρήκα στη συνέχεια τα βιβλία του. Η σκέψη του επιστημονική, συγκροτημένη, μεστή. Σπουδαίος δάσκαλος και υπέροχος άνθρωπος!

Αντιγράφω στη συνέχεια από το blog του αγαπημένου φίλου και συμφοιτητή Ανδρέα Αργυρόπουλου την ανάρτηση για τον καθηγητή καθηγητή μας Γεώργιο Γρατσέα. Ας είναι αιωνία η μνήμη του!  

Γεώργιος Στεφ. Γρατσέας: Μνήμη δικαίου δασκάλου . . .

Την 1^η Δεκεμβρίου 1997, δηλαδή πριν από 15 χρόνια, έφυγε από τον κόσμο μας ο Ομότιμος καθηγητής της Θεολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών,Γεώργιος Στεφ. Γρατσέας.

Γεννήθηκε το Νοέμβριο του 1920 στο Ηράκλειο της Κρήτης. Η οικογένειά του ήταν πολύτεκνη. Το 1938 άφησε το νησί του για να σπουδάσει θεολογία στην Αθήνα. Ο πόλεμος τον βρήκε στη μέση των σπουδών του, τις οποίες διέκοψε. Τις ολοκλήρωσε με πολλές δυσκολίες μετά τον πόλεμο, καθώς εργαζόταν χειρωνακτικά για να ζήσει. Για ένα διάστημα, μάλιστα, κοιμόταν στα θρανία του σπουδαστηρίου Θεολογίας, στο παλαιό κτήριο Πανεπιστημίου, στον ομώνυμο δρόμο. Αμέσως μετά τη λήψη του πτυχίου στρατεύθηκε και υπηρέτησε σε μία πολύ δύσκολη περίοδο της ιστορίας της πατρίδας μας (1946-1949).

Μετά τη θητεία του επέστρεψε στο νησί του, όπου ξεκίνησε να εργάζεται ως θεολόγος καθηγητής στο Ηράκλειο, μη παραλείποντας ταυτόχρονα να γυρίζει με ένα παλιό μηχανάκι, έχοντας την ευλογία του Αρχιεπισκόπου Κρήτης, τα χωριά για να μεταφέρει το λόγο του Θεού.

Σε ένα επίσημο γεύμα στην Αρχιεπισκοπή Κρήτης, που παρακάθισε ως συνεργάτης της Αρχιεπισκοπής, τον συνάντησε ο παλαιός καθηγητής του Βασίλειος Βέλλας, ο οποίος πριν από τον πόλεμο είχε εκτιμήσει τις πολλές ικανότητές του και τον αναζητούσε για να τον βοηθήσει να συνεχίσει τις σπουδές του. Πράγματι, του εξασφάλισε υποτροφία για τη Γαλλία, όπου υπέβαλε την πρώτη διδακτορική διατριβή του με τίτλο «Η ταπεινοφροσύνη στις επιστολές του απ. Παύλου» (το πρωτότυπο έργο στα γαλλικά).

Επιστρέφοντας στην Ελλάδα παντρεύτηκε, εγκαταστάθηκε στην Αθήνα, σε σχολεία της οποίας δίδασκε και υπέβαλε στη Θεολογική Σχολή Αθηνών τη δεύτερη διδακτορική διατριβή του με τίτλο «Η περί πτωχείας διδασκαλία της Αγίας Γραφής» (1962). Κατά την περίοδο της δικτατορίας, επαύθη από τα καθήκοντά του στο Πανεπιστήμιο, όπου δίδασκε, ενώ με τη μεταπολίτευση έγινε σύμβουλος του ΚΕΜΕ και στη συνέχεια τακτικός καθηγητής της Θεολογικής Σχολής στην Αθήνα.

Τα έργα του πολλά, όπως η υφηγεσία του με τίτλο «Ο Άγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος βάσει των πηγών» ή το «Προχώρα λαέ μου» που περιέχει στιγμιότυπα από το κοινωνικό κήρυγμα της Παλαιάς Διαθήκης και το «Φως για το Λαό» με παρόμοια θέματα από την Καινή Διαθήκη. Ήδη όμως τον είχε κερδίσει ο χώρος της ιστορίας της εποχής της Καινής Διαθήκης και ιδιαίτερα ο χώρος των Χειρογράφων της Νεκράς Θάλασσας. Το σχετικό έργο του, τε τίτλο «Στοιχεία Εισαγωγής εις τα χειρόγραφα της Νεκράς Θαλάσσης» παραμένει το μοναδικό εγχειρίδιο εισαγωγής σε αυτά ακόμη και σήμερα. Οι δημοσιεύσεις του σε αυτό το χώρο πολλές και διακεκριμένες.

Σημαντικότατο το τελευταίο έργο του, το ογκώδες υπόμνημα στην προς Εβραίους Επιστολή («Η προς Εβραίους Επιστολή» εκδόθηκε από τις εκδ. Πουρναρά), για το οποίο εργάσθηκε σκληρά μία δεκαετία.

Παράλληλα με την πλούσια επιστημονική δράση του είχε βαθύ κατηχητικό ενδιαφέρον για τους νέους και δεν σταματούσε να επισκέπτεται ενορίες, ομάδες, μητροπόλεις που τον καλούσαν για μία ομιλία ή μία φιλική συζήτηση. Ιδιαίτερα φιλομόναχος με πολλές σχέσεις με διάφορα μοναστήρια, αλλά και το Άγιο Όρος όπου εξάλλου μόναζε ο ανιψιός του π. Βασίλειος (Γοντικάκης).

Απίστευτα φιλόξενος και ευχάριστος στην παρέα, είτε αυτή αποτελούνταν από φοιτητές είτε από συναδέλφους του είτε από επισκόπους και κληρικούς ή απλούς φίλους του (π.χ. τα κατηχητόπουλα της ενορίας του αγ. Δημητρίου Νέου Φαλήρου, όπου διέμενε τα τελευταία χρόνια).

Επέμενε να μαγειρεύει ο ίδιος στους προσκεκλημένους τους, παρά την αξιωσύνη της συζύγου του Σταυριανής, και καμάρωνε για κάποιο φαγητό του που άρεσε ή κάποιο γλυκό που φαγώθηκε μέχρι τέλους. Η απλότητά του μοναδική, όπως και η «κακή» συνήθειά του να μοιράζει τα πράγματά του από βιβλία μέχρι τα αντικείμενα των συλλογών του.

Ήταν μανιώδης συλλέκτης βιβλίων, χαρτών και πολλών άλλων αντικειμένων. Το σπίτι του έμοιαζε με μουσείο, το οποίο διαρκώς άδειαζε και πάλι γέμιζε. Τα βιβλία, μεταξύ των οποίων υπήρχαν και παλαίτυπα τα δώρισε σε μοναστήρι, τους χάρτες με έμφαση στην Κρήτη στη Βικελαία Βιβλιοθήκη του Δήμου Ηρακλείου, τις εικόνες του σε μοναστήρια, τα περισσότερα ήδη ενώ ζούσε.

Βαθύτατα δημοκρατικός και φιλελεύθερος, πάντα ήταν αθόρυβος συνοδοιπόρος στον αγώνα για την ελευθερία και τη δικαιοσύνη. Φιλακόλουθος, ασκητικός στη ζωή του και ακριβής στις απόψεις του. Συνήθισε να λέει ότι «προσπαθώ να είμαι αυστηρός με τους προϊσταμένους μου και επιεικής με τους υφισταμένους μου». Ιδιαίτερα αγαπητός στους αλλοδαπούς φοιτητές, τους οποίους είχε κατά κυριολεξία υπό την προστασία του, ενώ ένας τουλάχιστον φοιτητής σπούδασε με δικά του χρήματα, χωρίς ποτέ να μάθει ποιος, σαν πατέρας, κατέβαλε κάθε μήνα το αναγκαίο ποσό, καθώς το έκανε μέσῳ τρίτου, ο οποίος είχε αναλάβει την υποχρέωση να μην αποκαλύψει τον δωρεοδότη.

Με αγάπη και λεπτότητα προσέγγιζε τους φοιτητές της Θεολογικής και αργότερα νέους θεολόγους μυώντας τους στα μυστήρια της επιστημονικής έρευνας, αλλά και της πνευματικής ζωής, προσφέροντας πάντα υλική και πνευματική τροφή, χωρίς να υποτιμά το ένα ή το άλλο.

Αλύγιστος, λεβέντης μέχρι τη στιγμή του θανάτου του. Κρητική μορφή βγαλμένη από τα έργα του Καζαντζάκη, του άρεσε να τραγουδά με τη βαθειά φωνή του το «Πότε θα κάνει ξαστεριά» ως ύμνο στην Κρήτη και την ελευθερία.

Αγωνιστής για τις ιδέες του υπέστη αρκετές διώξεις και αδικίες όχι μόνο από τους ξένους, αλλά και από τους συναδέλφους του ή ακόμη και τους καθηγητές του στο Πανεπιστήμιο.

Τα περιστατικά που τον θυμίζουν είναι πολλά. Φαντάζομαι ότι τα περισσότερα είναι καταγεγραμμένα στις συνειδήσεις και στις καρδιές των χιλιάδων μαθητών και φοιτητών του. Με τη ζωή του έκανε πραγματικότητα όχι μόνο το ιδανικό της γνώσης, αλλά κυρίως του αγιοπνευματικού ανθρώπου, του ανθρώπου της ταπείνωσης, της προσφοράς, του ανθρώπου που είναι πάνω και πέρα από αυτούς που τον έθλιψαν, τον αδίκησαν ή τον μείωσαν. Αγέρωχη, αλλά συνάμα ταπεινή μορφή που έδειξε σε όσους τον γνώρισαν τι σημαίνει ΔΑΣΚΑΛΟΣ και ποια πρέπει να είναι η σχέση με τους μαθητές/φοιτητές του.

Με θλίψη διαπίστωσα ότι στο διαδίκτυο δεν υπάρχει ούτε μία φωτογραφία του. Να είναι αυτό άραγε μία επιβεβαίωση της αξίας του; Να δείχνει την ιδιότυπη σχέση του με τον κόσμο; Το βέβαιο είναι ότι όσοι τον γνωρίσαμε ωφεληθήκαμε και αυτή την ωφέλεια δεν έχουμε δικαίωμα να την κρατήσουμε για τον εαυτό μας, το οφείλουμε στους μαθητές μας!

http://amoustakis.wordpress.com/2012/12/01/gratseas/

Καθηγητές, Γραφεία,Σχολεία

  Δείτε στο enikos.gr τι ειπώθηκε και για τους καθηγητές που στελεχώνουν διοικητικές θέσεις σε γραφεία, προσέχοντας το βίντεο που υπάρχει στην τοποθεσία, από το 2.40 και εξής. Πάντως, όπως γνωρίζουμε όλοι,  υπάρχουν ειδικότητες που έχουν αρκετούς έως πολλούς υπεράριθμους. Αυτοί οι συνάδελφοι, πολλοί από τους οποίους μάλιστα είναι στη διάθεση του ΠΥΣΔΕ, αφού δεν υπάρχουν κενές  θέσεις,  τι θα κάνουν; Ποια σχολεία θα επανδρώσουν; Χώρια από αυτό, οι καθηγητές για τους οποίους γίνεται λόγος, έχουν ήδη  προγραμματίσει τις ζωές τους με βάση τις αποσπάσεις τους σε Διευθύνσεις Εκπαίδευσης.  Δε νομίζουμε πως θα είναι και το καλύτερο γι' αυτούς να ανατραπεί η καθημερινότητά τους, και ξαφνικά να γυρίσουν σε μία οργανική που ενδεχομένως να είναι εκατοντάδεςς χιλιόμετρα μακριά από τον τόπο που βρίσκονται σήμερα!