Δημήτρης Κυρτάτας "Η Οδός και τα βήματα των πρώτων χριστιανών"

Ο Καθηγητής Δημήτρης Κυρτάτας με τον ηροδότειο χαρισματικό λόγο του καταγράφει ανάγλυφα πτυχές και όψεις του Πρώιμου Χριστιανισμού.

" Η ιστορία του πρώιμου χριστιανισμού είναι, σε μεγάλο βαθμό, υπόθεση αποστόλων, μαρτύρων, αγίων, θεολόγων και επισκόπων. Είναι επίσης υπόθεση διωκτών, κατασταλτικών μηχανισμών, παραδοσιακών θρησκευτικών θεσμών που αντιδρούσαν στις καινοτομίες, εθνικών φιλοσόφων και ευσεβών Ιουδαίων. Στη μελέτη αυτή πρωταγωνιστούν αντιθέτως χριστιανοί που ακολούθησαν παράπλευρες ή δευτερεύουσες διαδρομές. Περισσότερο από τις κεντρικές οδούς ιχνηλατώ αδιέξοδες πορείες και οπισθοδρομήσεις· περισσότερο από τις ηρωικές μορφές αναζητώ ανθρώπους που ακολούθησαν σκολιές ατραπούς. Αντί να επαναλάβω όσα είναι γνωστά για τις μετακινήσεις επιφανών ανδρών, υπογραμμίζω τη συμβολή ευυπόληπτων και ευσεβών γυναικών που παρέμειναν ανώνυμες. Για να αποτιμήσω την αυτοθυσία των διωκομένων, υπενθυμίζω την προθυμία με την οποία προσέρχονταν στο μαρτύριο οικιοθελώς άνθρωποι που δεν είχαν υποστεί διωγμό· μετρώ παρομοίως την αξία της εγκαρτέρησης, αντιπαραβάλλοντάς τη με τη συνήθη παραίτηση και απάρνηση της πίστης. Προσπαθώ να κατανοήσω συμπεριφορές αυτοκρατόρων και στρατηγών με μέτρο τη θρησκευτικότητα απλών στρατιωτών, εξεγερμένων δούλων, πειρατών και ληστών. Οι διαδρομές που εξετάζω μοιάζουν με παρεκκλίσεις, τυχαίες πορείες, ασήμαντες ή άσκοπες περιδιαβάσεις. Υποστηρίζω ωστόσο ότι οι γενικές τάσεις και οι συγκλίσεις που σχημάτισαν κάποια στιγμή μια καθολική εκκλησία, συνδέονται άρρηκτα με πολλαπλές αποκλίσεις και αντίρροπες κατευθύνσεις. Η ιστορία του πρώιμου χριστιανισμού είναι ένα πολύ σύνθετο και πλούσιο φαινόμενο που δεν πρέπει να συρρικνωθεί σε ένα προδιαγεγραμμένο τελικό αποτέλεσμα". (Από την παρουσίαση του βιβλίου).

Η άλωση της Κωνσταντινούπολης (29 Μαΐου 1453) και ο σύγχρονος άνθρωπος

Η άλωση της Κωνσταντινούπολης, στις 29 Μαΐου 1453, ήταν το αποτέλεσμα μιας σειράς διεργασιών που λειτούργησαν καταλυτικά για τη Βυζαντινή αυτοκρατορία και την οδήγησαν στην πτώση της μετά από χίλια περίπου χρόνια συνεχούς ιστορικής παρουσίας. 

Για να τοποθετηθεί όμως στις σωστές του διαστάσεις αυτό το τραγικό γεγονός, απαραίτητη προϋπόθεση είναι η ανάλυση των αιτίων που οδήγησαν το βυζαντινό κόσμο στο μαρασμό, από τον οποίο ποτέ δεν συνήλθε. Έτσι, μετά το Βασίλειο Β' Βουλγαροκτόνο, βαθμιαία η αυτοκρατορία οδηγείται στην παρακμή.

"Η θεολογία του σώματος"

Ψηφιακό σεμινάριο

Olivier Roy “Η Ευρώπη είναι χριστιανική;”

Ένα ενδιαφέρον βιβλίο

Από τις εκδόσεις Πόλις κυκλοφορεί το βιβλίο του Olivier Roy “Η Ευρώπη είναι χριστιανική;” (μετάφραση: Βάλια Καϊμάκη, επιμέλεια: Άγγελος Μουταφίδης, σελίδες: 208 • isbn: 978-960-435-685-0 • τιμή: 15 ευρώ).

Από την παρουσίαση του βιβλίου: "Είναι σήμερα η Ευρώπη χριστιανική; Και αν ναι, με ποιον τρόπο; Μπορεί να παραμείνει χριστιανική υιοθετώντας νοσταλγικές, αυταρχικές και ταυτοτικές θέσεις; Στο όνομα ποιου χριστιανισμού μιλούν άραγε εκείνοι που, πολλές φορές με φανατισμό, αντιτάσσουν τις «χριστιανικές αξίες» σε δύο εξίσου απειλητικές και πανίσχυρες, κατά τη γνώμη τους, δυνάμεις: την εκκοσμικευμένη κοινωνία και το κατακτητικό Ισλάμ;

Οι Ευρωπαίοι, υποστηρίζει ο συγγραφέας, νιώθουν πράγματι ορφανεμένοι από το χριστιανικό παρελθόν τους. Η αναβίωσή του ωστόσο δεν θα επιτευχθεί ούτε με την επίκληση μιας ανενεργής πλέον παράδοσης, ούτε με νομοθετικές ρυθμίσεις, όπως απαιτούν η συντηρητική Δεξιά και οι διάφορες φονταμενταλιστικές τάσεις.

Ο χριστιανισμός δεν μπορεί να επιβιώσει ως ένα αυτοαναφορικό και περίκλειστο σύστημα αξιών. Πρέπει να επαναφέρει στο προσκήνιο το πνευματικό του στοιχείο και να καταστεί εκ νέου «προφητικός», αναπτύσσοντας μια θεολογία ανοιχτή στον κόσμο και τις περιπέτειές του".

Padlet. Εργαλείο μάθησης

Ο Ομολογητής Νατάλιος και οι οικονομικές δοσοληψίες στη Ρώμη του 3ου μΧ αι.

   Νατάλιος by Nikos Pavlou on Scribd

Η ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΥΣΤΕΡΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑΣ ΑΠΟ ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ Κ. Π. ΚΑΒΑΦΗ

Αρχίζοντας τη διάλεξή του για τη διαμάχη γύρω από την έννοια του Ιερού (που έχει δημοσιευτεί στον τόμο «Η δημιουργία της ύστερης αρχαιότητας»), ο PeterBrown[1] σημείωνε τα εξής: « Θα ήθελα να ήμουν ένας από τους Επτά Κοιμωμένους της Εφέσου. Οι χριστιανοί αυτοί αδελφοί, κατά τη διάρκεια του διωγμού του αυτοκράτορα Δεκίου (249-251) είχαν φυλακιστεί σε μία σπηλιά, της οποίας εν συνεχεία χτίστηκε το στόμιο. Στις αρχές του 5ου αιώνα, κατά τη βασιλεία ενός εκ των διαδόχων του Δεκίου, του Θεοδοσίου Β΄ (408-450), ξύπνησαν για να διαφωτίσουν τον εν λόγω χριστιανό μονάρχη επί ενός σημείου του δόγματος που αφορούσε την έγερση των νεκρών. Φανταστείτε την έκπληξή τους, όταν, μπαίνοντας στην πόλη, είδαν το Σταυρό τοποθετημένο πάνω από την κύρια πύλη, άκουσαν ανθρώπους να ορκίζονται ελεύθερα στο όνομα του Χριστού, είδαν να έχει χτιστεί μια μεγάλη εκκλησία, τον χριστιανικό κλήρο να ασχολείται με την επισκευή των τειχών της πόλης, και αντιλήφθηκαν ότι τα ασημένια νομίσματα των παγανιστών αυτοκρατόρων εξέπλησσαν τους ανθρώπους στην αγορά» (μετ. Θ. Νικολαΐδης).

Άνοιξη

Στιγμιότυπα από το Αναγνωστικό Α΄ Δημοτικού (έκδοση 1954)

Θεολογικές αναζητήσεις της γενιάς του ‘60

Το βιβλίο του Χρήστου Γκουνέλα «Μεταξύ ιστορίας και εσχάτων. Η θεολογία του ενανθρωπισμού και των επιγείων πραγματικοτήτων στον Παναγιώτη Νέλλα»

Γράφει ο Νίκος Παύλου

Πρωτογνώρισα το έργο του θεολόγου της γενιάς του ‘60 Παναγιώτη Νέλλα όταν έπεσε στα χέρια μου το πνευματικό του παιδί, το περιοδικό ΣΥΝΑΞΗ, που ήταν μία σπουδή στην Ορθοδοξία και αποτελεί σταθμό στην ανταλλαγή ιδεών που σχετίζονταν με θεολογικές αναζητήσεις και ζυμώσεις.

Ξανασυνάντησα τον Παναγιώτη Νέλλα στο βιβλίο του Λαρισαίου Θεολόγου Χρήστου Γκουνέλα, καθηγητή στο Μουσικό Σχολείο Λάρισας. Ένα εξαιρετικό κείμενο που αναλύει το έργο του Παναγιώτη Νέλλα, που προσπάθησε να αναδείξει τον ορθόδοξο ανθρωπισμό, έχοντας ως βάση το έργο ενός διαπρεπούς διανοούμενου της μεταβυζαντινής περιόδου και Αγίου της εκκλησίας μας , του Νικολάου Καβάσιλα.

Ο Χρήστος Γκουνέλας είναι ένας φέρελπις θεολόγος με εξαιρετικές σπουδές στη θεολογία και τη μουσική. Κάτοχος μεταπτυχιακών τίτλων, με πολλά ενδιαφέροντα και αγάπη για το σχολείο και την παιδεία.

Το βιβλίο του «Μεταξύ ιστορίας και εσχάτων. Η θεολογία του ενανθρωπισμού και των επιγείων πραγματικοτήτων στον Παναγιώτη Νέλλα» (Εκδόσεις Επέκταση) προσπαθεί να ερμηνεύσει το αίτημα της θεολογίας της δεκαετίας του 60 για επανασύνδεση με την πατερική θεολογία, και αναδεικνύει ως πρότυπο τον Ιησού Χριστό .Με αισιόδοξο λόγο υπογραμμίζει τη θεολογία του ενανθρωπισμού που αγγίζει όλη την κτίση.


Βασική θέση του Παναγιώτη Νέλλα είναι η «θεολογία των δερμάτινων χιτώνων». Εκκινώντας από το γνωστό παλαιοδιαθηκικό χωρίο της Γενέσεως που αναφέρει με συμβολικό τρόπο πως οι πρωτόπλαστοι, όταν εκδιώχτηκαν από τον παράδεισο, τους δόθηκαν δερμάτινοι χιτώνες για να προστατευθούν, τονίζει ότι τελικά η ύλη αποτελεί μία πρόκληση ελευθερίας για τον άνθρωπο και όχι μία αρνητική κατάσταση. Χαρακτηριστικό είναι το απόσπασμα από το βιβλίο του Χρήστου Γκουνέλα «Αν το σώμα ήταν εξ ορισμού κακό δεν θα σαρκωνόταν ο Χριστός… ο οποίος έλαβε όλη την ανθρώπινη φύση χωρίς όμως την αμαρτία» (σ. 97 του βιβλίου).

Ο Παναγιώτης Νέλλας, ως ολοκληρωμένη προσωπικότητα είχε άποψη για τα ζητήματα που απασχολούσαν τον άνθρωπο της δεκαετίας του 60. Όπως φαίνεται στο βιβλίο του Χρήστου Γκουνέλα οι προβληματισμοί του για την Επιστήμη, την Πολιτική, την Παιδεία είχαν περίοπτη θέση στα κείμενά του. Χαρακτηριστικός είναι ο σχολιασμός που κάνει στο τραγούδι των Pink Floyd «The Wall»). Όπως γράφει ο Χρήστος Γκουνέλας «Ο Νέλλας σε αυτό βλέπει τη δυνατότητα άρθρωσης “ενός πραγματικού θεολογικού λόγου, μια γνήσια αφετηρία για το αληθινό ευαγγελικό μήνυμα”» (σ. 128).

Το βιβλίο χωρίζεται σε τρία κεφάλαια που επιγράφονται αντίστοιχα «Η θεολογία του εσχατολογισμού, του ενανθρωπισμού και των επίγειων πραγματικοτήτων», Η θεολογία του ενανθρωπισμού του Παναγιώτη Νέλλα» και «Η θεολογία των επίγειων πραγματικοτήτων στον Παναγιώτη Νέλλα». Ακολουθεί ο επίλογος και η βιβλιογραφία.

Πρόκειται για μία ολοκληρωμένη παρουσίαση, η οποία εκτός των άλλων είναι και μία σπουδή στο πνευματικό ρεύμα της θεολογίας του 60. Ταυτόχρονα αναδεικνύει το έργο του Παναγιώτη Νέλλα με τρόπο εξαντλητικό. Αποτελεί έτσι πολύτιμο εργαλείο για αυτόν που θέλει να κατανοήσει θεολογικά σχήματα και τάσεις που αποτέλεσαν μέρος γενικότερων αναζητήσεων της ελληνικής κοινωνίας.

Δημήτρης Καϊμάκης, "Ιεζεκιήλ. Μετάφραση- Υπόμνημα"

Ένα πολύ ενδιαφέρον βιβλίο του Καθηγητή Δημήτρη Καϊμάκη από τον "Άρτο Ζωής"




"Η βαβυλώνιος αιχμαλωσία υπήρξε σημαντικός σταθμός στην ιστορία του Ισραήλ. Η περίοδος που προηγήθηκε της πτώσης της Ιερουσαλήμ συνδέεται με τον βασιλιά Ιωσία και τη θρησκευτική του μεταρρύθμιση. Με το έργο του Δευτερονομιστή και τις θρησκευτικές τάσεις και ιδέες που εμφανίζονται λίγο πριν από την καταστροφή, αναδημιουργείται ουσιαστικά η εικόνα της σχέσης του Γιαχβέ με τον λαό του.
Σε αυτήν ακριβώς την εποχή ζει και δραστηριοποιείται ο προφήτης Ιεζεκιήλ, μια σημαντική προσωπικότητα, που είχε υποστεί διώξεις από τους κατακτητές. Εμφανίζεται στο προσκήνιο ανάμεσα στους συναιχμαλώτους του στη Βαβυλώνα και μεταφέρει στον λαό του Θεού το μήνυμα του Γιαχβέ. Η αγάπη του για τον Ναό, τον Νόμο, το δίκαιο και την ηθική τονίζεται διαρκώς στο έργο του. Η χάρη του Θεού θα αντικαταστήσει την παλαιά με μία νέα, αιώνια διαθήκη. Κάθε άτομο είναι υπεύθυνο για τις πράξεις του. Η εσωτερική ανακαίνιση του ανθρώπου προϋποθέτει και συνεπάγεται νέα καρδιά και καινούργιο πνεύμα. Με το μήνυμά του ο προφήτης Ιεζεκιήλ βρίσκεται στην απαρχή του πνευματικού ρεύματος που, μέσα από τον ιουδαϊσμό, έφτασε στην Καινή Διαθήκη. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)"



Μετά τον Πρόλογο και την Εισαγωγή τα κεφάλαια του βιβλίου είναι:

• Ο προφήτης και το βιβλίο του
• Ιστορικό πλαίσιο
• Θεολογικές έννοιες στο βιβλίο του Ιεζεκιήλ
• Το ιερό και το βέβηλο
• Ο Ιεζεκιήλ και η ιστορία
• Η ομάδα και το άτομο
• Η νέα διαθήκη
• Μεσσιανισμός
• Η αγιότητα του Θεού
• Μετάφραση / Υπόμνημα

Σενάριο μαθήματος Β΄ Λυκείου

ΜΑΘΗΜΑ: ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ

ΤΑΞΗ Β΄ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΑΣΙΚΗ ΕΝΝΟΙΑ: ΘΕΟΣ

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ (ΘΕ) 1.3: ΒΙΩΜΑ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΩΡΕΣ ΠΟΥ ΔΙΑΤΙΘΕΝΤΑΙ: ΕΝΑ ΔΙΩΡΟ (ΤΟ 3^Ο )

Τα Προσδοκώμενα Μαθησιακά Αποτελέσματα (ΠΜΑ) είναι:

Οι μαθητές/μαθήτριες να:

-              αναγνωρίζουν την έκφραση του βιώματος στη λατρεία και στη ζωή  της Εκκλησίας,

-              διερευνούν εκφράσεις  θρησκευτικού βιώματος, συλλογικού και ατομικού, στις θρησκείες. 

Επομένως: Ανά μία ώρα θα διατεθεί για την ανάλυση κάθε ΠΜΑ

Σενάριο διδασκαλίας

1^η ώρα: Το βίωμα στην Ορθόδοξη Εκκλησία

Ø  Περιγραφικός ορισμός από τους μαθητές « Τι είναι βίωμα, και ειδικότερα θρησκευτικό βίωμα»

Διαβάζεται ατομικά από κάθε μέλος της τάξης το κείμενο  «Η Παναγιά του Βάλτου» (σσ. 25-26 του φακέλου).  Στη συνέχεια καλούνται οι μαθητές να περιγράψουν πως κατανοούν το βίωμα και πως το βλέπουν να εκδηλώνεται στη θρησκευτική ζωή του Ορθόδοξου Χριστιανού.

Ø  Εφημερίδα τοίχου, που καλούνται να τη συμπληρώσουν οι μαθητές σταδιακά, κατά τη διάρκεια της επεξεργασίας στην τάξη. Υπάρχει μόνο ένας απλός ορισμός του θρησκευτικού βιώματος (: θρησκευτικό βίωμα είναι η θρησκευτική εμπειρία που αποκτάει κάποιος, όταν έχει ζήσει ένα καθοριστικό γεγονός που έχει «σημαδέψει» τη ζωή του. Για τον ορισμό πρβλ και Βικιλεξικό https://el.wiktionary.org/wiki/%CE%B2%CE%AF%CF%89%CE%BC%CE%B1 ).

Ø  Θεατροποίηση του κειμένου «Όταν του μοιάσουμε…»  (σσ. 31-32 του φακέλου ). Δύο μαθητές, αφού διαβάσουν το κείμενο, υποδύονται το «Γέροντα» και τον «Πάτερ». Αν χρειαστεί διαβάζεται από το φάκελο. Οι μαθητές καλούνται να κρατήσουν σημειώσεις. Στη συνέχεια συζήτηση με θέμα: «Χρειάζεται να υπάρχουν προϋποθέσεις, ώστε να αναπτυχθεί το θρησκευτικό βίωμα στους ανθρώπους της Εκκλησίας;».

Ø  Το βίωμα εκδηλώνεται με τη δημιουργία. Χρησιμοποιείται η εικόνα της σ. 27 του φακέλου (τηλεφωνικός θάλαμος – εικόνισμα) και το ποίημα «Η Ορθοδοξία»  (σ. 27). Συζήτηση: Βίωμα και εμπειρίες που προέρχονται από αυτό.

Ø  Λατρεία και βίωμα. Επεξεργασία κειμένου «Η Θεοσκέπαστη» (σσ. 26-27). Δραστηριότητα «Ανακριτική καρέκλα». Ένας προσκυνητής απαντάει σε ρωτήσεις για την εμπειρία που έζησε στο προσκύνημα στη Θεοσκέπαστη.

2^η ώρα.: Το βίωμα στις θρησκείες

Ø  Δύο κείμενα και μία πρόταση για το βίωμα στο Ισλάμ. Κείμενα για την αγάπη του Θεού και την αληθινή πίστη. Ποίημα Τζαλαλαντίν Ρουμί (σσ. 28-29). Κείμενο του Τζοναΐντ που μοιράζεται σε φωτοτυπία.  Όλοι οι μαθητές γράφουν σε χαρτάκι που τους έχει μοιραστεί μόνο μία πρόταση για την αγάπη του Θεού στο Ισλάμ. Επικόλληση στον πίνακα. Συζήτηση

Κείμενο (ΣΥΝΑΞΗ 27/1988, εσωτερική σελίδα εξώφυλλου)

Ø     Μελέτη του κειμένου «Γιόγκα και ησυχαστική παράδοση» (σσ. 29-30 του φακέλου) από όλη την τάξη. Ένας μαθητής κάνει μία πρώτη ανάγνωση και κρατούνται σημειώσεις . Στη συνέχεια διάβασμα και πάλι του κειμένου. Όποιος μαθητής έχει να κάνει σχετική παρατήρηση διακόπτει τον αναγνώστη και γίνεται συζήτηση. Συμπεράσματα.

Ø  Τελικό συμπέρασμα. Σπουδή στην εικόνα «Ο Χριστός σήμερα- ανάμεσά μας». Δραστηριότητα «Παγωμένη εικόνα» με το ίδιο θέμα.

Πνευματικά δικαιώματα © Νικόλαος Παύλου

Η σχολική διδασκαλία για την έννοια "ΜΥΘΟΣ"

ΤΑΞΗ Β΄ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ: ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ

ΣΕΝΑΡΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

4. ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

4.2 ΜΥΘΟΣ (2ο δίωρο)

Σύμφωνα με το ΑΠ τα προσδοκώμενα μαθησιακά αποτελέσματα είναι να μπορούν οι μαθητές να:

- αποκωδικοποιούν τη σχέση μύθου και  λόγου στην Ορθόδοξη χριστιανική παράδοση και ιδιαίτερα στη συμβολική γλώσσα της Αγίας Γραφής,

- διακρίνουν τη χρήση του μύθου στις διδασκαλίες και στα κείμενα θρησκευτικών παραδόσεων,

- αναπτύσσουν τις διαστάσεις που έχει ο μύθος για τη θρησκευτική αλήθεια και την πίστη.

Επομένως:

Επειδή είναι σημαντικό να κατανοήσουν οι μαθητές ότι ο μύθος δεν είναι corpus φανταστικών περιγραφών, αλλά μέσον μεταφοράς αληθειών από τον άνθρωπο που δε ζει στο πλαίσιο του κριτικού λόγου. Αποτελεί δηλαδή περιγραφικό υλικό, το οποίο καταγράφει τρόπους σκέψεις, εμπειρίες και βιώματα με έναν «διαφορετικό» αφηγηματικό τρόπο.

Το κύριο βάρος της ενότητας πρέπει να δοθεί λοιπόν στην ανάλυση της έννοιας του μύθου, γιατί έτσι θα λυθούν παρανοήσεις και θα τοποθετηθούν στη σωστή τους διάσταση αφηγήσεις- ιδίως βιβλικές – για τις οποίες έχουν δημιουργηθεί παρεξηγήσεις.

Προτείνεται λοιπόν μία διδακτική ώρα να αφιερωθεί στην ανάλυση της χρήσης του μύθου, και η δεύτερη στη σχέση μύθου και λόγου στην Ορθόδοξη χριστιανική παράδοση και στη σχέση μύθου και θρησκευτικών κειμένων. Βέβαια, σε κάθε περίπτωση, δεν πρέπει να λησμονεί κάποιος ότι το ζήτημα είναι περίπλοκο, και σίγουρα δε μπορεί να λυθεί σε δύο διδακτικές ώρες. Αποτελεί όμως βασικό συστατικό του θρησκευτικού γραμματισμού για το οποίο πρέπει να γίνει λόγος.