Οι προφήτες των παύλειων κοινοτήτων. Ο Παύλος ως προφήτης

(Ο Ιεςρός Ναός των Πρωτοκορυφαίων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου Πελασγίας)

Μέσα στις κοινότητες που ιδρύει ο Παύλος στον ελληνορωμαϊκό κόσμο δρουν προφήτες που φαίνεται να έχουν σημαντικό έργο. Το λειτούργημά τους φαίνεται να απασχολεί ιδιαίτερα τον Παύλο, αν σκεφτεί κανείς, ότι αφιερώνει ένα μέρος της Α΄ προς Κορινθίους επιστολής του σε αυτούς[1]. Εδώ φροντίζει να κάνει υποδείξεις για το πως πρέπει να ασκείται η προφητική ιδιότητα. Έτσι αποδεικνύεται ότι δεν ήταν απόλυτα ξεκαθαρισμένος ο τρόπος με τον οποίο ο προφήτης θα παρουσίαζε το θεϊκό θέλημα, και υπήρχαν διαφωνίες γύρω από το προφητικό αξίωμα.

Στις επιστολές του Παύλου δεν αναφέρονται συγκεκριμένες προφητικές μορφές. Στους χριστιανούς που κατονομάζει[3], δεν απονέμει τον τίτλο του προφήτη. Αυτό μάλλον συμβαίνει γιατί ο Παύλος πίστευε ότι η εκδήλωσή της, γι’ αυτούς, που δεν ήταν ex officio προφήτες, ήταν περιστασιακή, και εκδηλώνονταν κάτω από ειδικές συνθήκες, οπότε δε χρειάζονταν να κάνει ξεχωριστή αναφορά σε αυτή την ιδιότητα. Άλλωστε όλοι οι χριστιανοί λάβαιναν τα χαρίσματα του Πνεύματος, από τη στιγμή που είχαν δεχτεί την καινούρια θρησκεία, πράγμα που μαρτυρείται στις Πράξεις[4]

Η σπουδαιότερη προφητική μορφή, που πρωταγωνιστεί και στις παύλειες κοινότητες και στις επιστολές, είναι ο ίδιος ο Παύλος. Γι’ αυτή του την ιδιότητα κάνει υπαινιγμό στο στ. Α΄ Κορ. 14,37,

Ο Παύλος γίνεται χριστιανός, μετά από μία σπουδαία  εμπειρία, το όραμα, που είχε στο δρόμο για τη Δαμασκό. Κατόπιν παρουσιάζεται να είναι μέλος του προφητικού ομίλου της Αντιόχειας[6] και στη Β΄ προς Κορινθίους επιστολή του περιγράφει μία καταπληκτική προφητική εμπειρία του. Όπως τονίζει ο ίδιος, εννοώντας τον εαυτό του «oda ¥nqrwpon ™n Cristù prÕ ™tîn dekatess£rwn–e‡te ™n sèmati oÙk oda, e‡te ™ktÕj toà sèmatoj oÙk oda, Ð qeÕj oden–¡rpagšnta tÕn toioàton ›wj tr…tou oÙranoà. kaˆ oda tÕn toioàton ¥nqrwpon–e‡te ™n sèmati e‡te cwrˆj toà sèmatoj oÙk oda, Ð qeÕj oden– Óti ¹rp£gh e„j tÕn par£deison kaˆ ½kousen ¥rrhta ·»mata § oÙk ™xÕn ¢nqrèpJ lalÁsai»[7]. Επίσης παραθέτει τη μαρτυρία ότι και σε αυτόν εμφανίστηκε ο Χριστός, μετά την ανάστασή του[8], εννοώντας μία πνευματική εμπειρία, αφού ο ίδιος δε φαίνεται να είχε καμία σχέση με το κίνημα του Ιησού, όσο ο τελευταίος κήρυττε στη Γαλιλαία και την Ιουδαία.

Η κλήση του Παύλου στο αποστολικό αξίωμα ακολουθεί την πορεία των προφητών της Παλαιάς Διαθήκης. Όπως γράφει ο ίδιος στην προς Γαλάτας επιστολή του[9], προτού γίνει χριστιανός κυνηγούσε με πάθος της εκκλησία του Θεού και προσπαθούσε να την εξαφανίσει. Ο Θεός όμως τον είχε ξεχωρίσει από την κοιλιά της μάνας του, και η χάρη του τον είχε καλέσει για να τον υπηρετήσει. Άρα πίστευε ότι είχε εκλεγεί για την αποστολή του προτού ακόμη γεννηθεί. Τα ίδια ακριβώς έλεγε και ο προφήτης Ησαΐας, όταν τόνιζε πως ο «Κύριος απ’ την κοιλιά της μάνας μου με κάλεσε∙ πριν γεννηθώ πρόφερε τα’ όνομά μου»[10]. Επομένως ο Παύλος θεωρεί τον εαυτό του εκλεκτό, που τον έχει επιλέξει ο Θεός για τη μεγάλη του αποστολή, όπως ακριβώς έκανε και με τους προφήτες της Παλαιάς Διαθήκης.

Όλα τα παραπάνω ανεβάζουν το κύρος του Παύλου μέσα στις κοινότητές του. Εκτός από ιδρυτής τους ήταν και κατεξοχήν χαρισματική προφητική μορφή, που έχει επιλεγεί από τον ίδιο το Θεό. Άρα μπορεί να ασκεί εξουσία, και ο λόγος του πρέπει να ακούγεται από όλους. Αυτό το τονίζει σε πολλά σημεία των επιστολών του. Έτσι, ακόμη και ο άγγελος από τον ουρανό δε μπορεί να κηρύξει ευαγγέλιο διαφορετικό από αυτό που κήρυξε ο Παύλος[11], γιατί αυτό αποκαλύφθηκε στον ίδιο από τον Ιησού Χριστό[12]. Ταυτόχρονα, όπως τονίζεται στην επιστολή προς Φιλήμονα, οι πιστοί χρωστούσαν στον Παύλο περισσότερα από τις οποιεσδήποτε χάρες που τους ζητούσε, αφού τους είχε κάνει χριστιανούς, και έτσι του όφειλαν τον ίδιο τους τον εαυτό[13]

Τα πνευματικά χαρίσματα που έχει επιτρέπουν στον Παύλο να «lale‹ o„kodom¾n kaˆ par£klhsin kaˆ paramuq…an»[14]. Είναι λοιπόν, εκτός από ιδρυτής των κοινοτήτων, και ο προφήτης που φροντίζει για την οικοδόμηση των πιστών.

Ο Παύλος, χρησιμοποιώντας και την προφητική του ιδιότητα, με την οποία νουθετεί τους χριστιανούς, γίνεται ένα είδος pater-familias των χριστιανών-μελών των κοινοτήτων του[15]. Αυτό τονίζει και στην Α΄ προς Θεσσαλονικείς επιστολή του στην οποία υπενθυμίζει ότι φρόντιζε τα μέλη της κοινότητας, όπως ο πατέρας τα παιδιά του «parakaloàntej Øm©j kaˆ paramuqoÚmenoi kaˆ marturÒmenoi»[16], έχοντας δηλ. ίδιο έργο με αυτό των υπόλοιπων προφητών.

Η προφητική ιδιότητα του Παύλου εξυπηρετούσε πολλαπλές ανάγκες των κοινοτήτων. Όπως είναι γνωστό αυτές χρειάζονταν καθοδήγηση. Μετά την ίδρυσή τους είχαν ανάγκες και απορίες, που έπρεπε να λυθούν. Γι’ αυτό το έργο ο πλέον κατάλληλος ήταν ο Παύλος, ο οποίος σαν χαρισματική προσωπικότητα ήξερε να επιβάλλεται και να κερδίζει το σεβασμό.

Ο Παύλος λοιπόν φρόντιζε, ως προφήτης, να νουθετεί τα μέλη των κοινοτήτων του, μεριμνώντας έτσι να μένουν στέρεοι στην πίστη τους. Ταυτόχρονα, η κλήση του, που ήταν παρόμοια με αυτή των μεγάλων προφητικών μορφών της Παλαιάς Διαθήκης και οι πνευματικές εμπειρίες που είχε, τις οποίες τις έκανε γνωστές με τις επιστολές του, τον αναδείκνυαν ως ανεπανάληπτη προσωπικότητα, αφού κανένας άλλος δεν είχε γευτεί κάτι παρόμοιο Συγκέντρωνε λοιπόν πνευματικές ιδιότητες, που του έκαναν να ξεχωρίζει από τους άλλους. Αυτό του έδινε το δικαίωμα να είναι ο καθοδηγητής των χριστιανών, ο pater-familias των κοινοτήτων της ρωμαϊκής οικουμένης.












[1] Το κεφ. 14


[2] Γνήσιες επιστολές του Παύλου θεωρούνται οι Προς Ρωμαίους, Α΄και Β΄ προς Κορινθίους, Α΄ προς Θεσσαλονικείς, η προς Γαλάτας, η προς Φιλιππησίους και η προς Φιλήμονα.Αντλούνται πληροφορίες, κατά πρώτο λόγο από τις επιστολές που θεωρούνται γνήσιες του Παύλου. Βλ. και υποσημείωση 32.


[3] Όπως, για παράδειγμα την Φοίβη που ήταν διάκονος της κοινότητας των Κεγχρεών της Κορίνθου (Ρωμ. 16,1),


[4] Βλ. για παράδειγμα Πρ. 10, 45-46


[5] Πρ. 9,3-4. Πρβλ. την ίδια τη μαρτυρία του Παύλου στην επιστολή προς Γαλάτας 1,17.


[6] Πρ. 13,1


[7] Β΄ προς Κορινθίους 12,2-4. Η μετάφραση της Βιβλικής Εταιρείας ( Η Καινή Διαθήκη. Το πρωτότυπο κείμενο με νεοελληνική μετάφραση των Σ. Αγουρίδη, Π. Βασιλειάδη, Ι. Γαλάνη, Γ. Γαλίτη, Ι. Καραβιδόπουλου, Β. Στογιάννου, Βιβλική Εταιρία, Αθήνα 1985) είναι η εξής: «Ξέρω έναν άνθρωπο πιστό, ο οποίος πριν από δεκατέσσερα χρόνια ανυψώθηκε μέχρι και τον τρίτο ουρανό – δεν ξέρω αν ήταν με τω σώμα του ή χωρίς το σώμα, αυτό ο Θεός το ξέρει. Ξέρω ότι αυτός ο άνθρωπος – ή ήταν με το σώμα ή χωρίς το σώμα δεν το ξέρω, ο Θεός το ξέρει- μεταφέρθηκε ξαφνικά στον παράδεισο κι άκουσε λόγια που δεν μπορεί ούτε επιτρέπεται να τα πει άνθρωπος».


[8] Α΄Κορ. 15,8


[9] Γαλ. 1,13 κ.ε.


[10] Ησ. 49,1. Βλ. και Παναγόπουλος Ιωάν., Η εκκλησία των προφητών…, σ. 187-188


[11] Γαλ. 1,3


[12] Γαλ. 1,12. Προφανώς εδώ ο Παύλος εννοεί μία κατεξοχήν πνευματική-προφητική εμπειρία.


[13] Φιλ. 18


[14] Α΄Κορ. 14,3


[15] Για το θέμα, όπως παρουσιάζεται κυρίως στην προς Φιλήμονα επιστολή βλ. Chris Frilingos, “For my child Onesimus”, Paul and domestic power in Philemon, Journal Biblical Literature 119/1(2000), 91-104.


[16] Α΄ Θεσ. 2,12

Οι προφήτες των Πράξεων των Αποστόλων

Στο βιβλίο των Πράξεων των Αποστόλων[1] πρωταγωνιστούν αρκετές προφητικές μορφές. Με το έργο τους και τη διδασκαλία τους κάνουν γνωστή την παρουσία τους. Το ζήτημα είναι αν έχουν μόνο προφητική δράση, ή αν αυτή αποτελεί μέρος μιας γενικότερης δραστηριότητας που αποβλέπει να κάνει αισθητή την παρουσία τους. Συνήθως συμβαίνει το δεύτερο: σημαντικές προσωπικότητες των χριστιανικών κοινοτήτων των Πράξεων, έχουν  το προφητικό χάρισμα και το χρησιμοποιούν ανάλογα με τις περιστάσεις, και όταν χρειάζεται.

Οι προφητικές μορφές που αναφέρονται στις Πράξεις είναι ο Πέτρος, ο Στέφανος, ο Φίλιππος, ο Ανανίας, ο Κορνήλιος, ο Άγαβος, ο Βαρνάβας, ο Συμεών Νίγερ, ο Λούκιος Κυρηναίος, ο Μαναήν, ο Παύλος (ή Σαύλος), ο Ιούδας Βαρσαββάς, ο Σίλας, καθώς και οι κόρες του Φίλιππου. Να τονιστεί εδώ ότι ο Άγαβος ήταν μέλος προφητικού ομίλου των Ιεροσολύμων. Μαζί με τους παραπάνω, την προφητική ιδιότητα κατέχουν ή επιζητούν να την αποκτήσουν, και άτομα που δεν ανήκουν στο χριστιανικό στρατόπεδο ή έχουν συγκρουστεί με τους μαθητές. Αυτοί είναι ο Βαριησούς ή Ελύμας, η παιδίσκη των Φιλίππων, που είχε «πνεύμα πύθωνος» και ο Σίμων ο μάγος.

Η προφητική  ιδιότητα όλων των παραπάνω αποκαλύπτεται με οπτασίες και οράματα, και έχει ως απαραίτητη προϋπόθεση τη δωρεά του Αγίου Πνεύματος[2]. Αυτή προσπαθεί να αποκτήσει, δίνοντας χρήματα, ο Σίμων ο μάγος[3]. Να τονιστεί εδώ ότι ο ρόλος του Πνεύματος θεωρείται καταλυτικός. Για παράδειγμα, επειδή είπαν ψέματα στους εκπροσώπους του ο Ανανίας και η Σαπφείρα για τα χρήματα που πήραν από την πώληση του χωραφιού τους, βρήκαν ξαφνικό θάνατο [4].

Ο Πέτρος[5], ως προφητική μορφή, παρουσιάζεται αμέσως μετά την Πεντηκοστή. Αρχίζει να κηρύττει, χρησιμοποιώντας αποσπάσματα από λόγους των αρχαίων προφητών του βιβλικού Ισραήλ[6]. Αυτό γίνεται, αφού πλημμύρισε και αυτός με Άγιο Πνεύμα, όπως οι υπόλοιποι μαθητές. Μαζί με το χάρισμα της γλωσσολαλίας, αποκτά και το χάρισμα του προφητικού λόγου. Μάλιστα, πριν το κήρυγμά του, πολλοί από αυτούς που έβλεπαν την δική του αλλόκοτη εκστατική κατάσταση, καθώς και των άλλων μαθητών, έλεγαν ότι είναι μεθυσμένοι[7].

Ο Πέτρος φαίνεται να είναι ο πρώτος, που αποκτάει, μαζί με τη γλωσσολαλία, και την προφητικό ικανότητα. Αυτός ιδρύει ουσιαστικά τη χριστιανική κοινότητα των Ιεροσολύμων, μιλώντας για την ανάσταση του Ιησού, στην οποία πιστεύουν αρκετοί.

Η προφητική ιδιότητα του Πέτρου αναδεικνύεται και πάλι κατά την προσαγωγή του με τον Ιωάννη στο Μεγάλο Συνέδριο[8]. Δε δείχνει να αισθάνεται μειονεκτικά, αν και είναι ένας Γαλιλαίος ψαράς που είναι κατηγορούμενος, μπροστά στους άρχοντες του ιουδαϊσμού[9].

Η προφητική ιδιότητα του Πέτρου, τον κάνει να αντιληφθεί τα ψέματα του Ανανία και της Σαπφείρας[10]. Αυτοί οι δύο, όπως τονίστηκε,  είχαν πουλήσει το χωράφι τους, κράτησαν ένα μέρος των χρημάτων, και τα υπόλοιπα τα έθεσαν στη διάθεση των Αποστόλων. Προφανώς το λάθος τους  ήταν ότι προσπάθησαν να κοροϊδέψουν τους μαθητές, λέγοντας ότι τους έδωσαν όλα τα χρήματα. Στην ουσία όμως θεωρήθηκε ότι κορόιδεψαν το Άγιο Πνεύμα, αφού οι Απόστολοι ήταν εκρπόσωποί του. Εδώ ο Πέτρος είναι πολύ αυστηρός. Η προφητική ιδιότητα του δίνει το δικαίωμα της ζωής και του θανάτου, πάνω σε αυτούς που δεν υπολογίζουν τη δύναμή του Πνεύματος: ο Ανανίας πέφτει νεκρός και το ίδιο παθαίνει αργότερα και η γυναίκα του η Σαπφείρα[11].

Στη συνέχεια ο Πέτρος αντιλαμβάνεται ότι το ευαγγελικό μήνυμα δεν αφορά μόνον τους Ιουδαίους, αλλά και τους ειδωλολάτρες. Ενώ βρισκόταν στην Ιόππη είδε το όραμα των ακάθαρτων τροφών[12]. Δεν μπορεί να το ερμηνεύσει αμέσως, στη συνέχεια όμως επεμβαίνει το Άγιο Πνεύμα, και ακολουθεί τους άντρες του εκατόνταρχου Κορνήλιου. Στο σπίτι του, στην Καισάρεια, και οι εθνικοί παίρνουν τη δωρεά του Πνεύματος και αρχίζουν να μιλάνε γλώσσες και να δοξάζουν το Θεό[13].

Ο Στέφανος είναι προφητική  μορφή του πρώιμου χριστιανισμού με πλούσιο έργο. Αν και έχει εκλεγεί ως διάκονος, δηλαδή διοικητικό στέλεχος της κοινότητας, εντούτοις έχει πολύπλευρη δράση, και έρχεται σε αντιπαράθεση με Ιουδαίους. Οδηγείται λοιπόν στο συνέδριο[14], εκεί φανερώνεται η προφητική του δύναμη, αφού το πρόσωπό του περιγράφεται σαν πρόσωπο αγγέλου, γεγονός που δήλωνε  ότι ήταν ήδη σε εγρήγορση και προφητική έκσταση.

Με το λόγο του κάνει μία ανακεφαλαίωση της ιστορίας του Ισραήλ, όπως οι προφήτες της Παλαιάς Διαθήκης. Οι συμπατριώτες του εξοργίζονται, γιατί τους κατηγορεί ότι είναι δολοφόνοι των προφητών. Τον οδηγούν έξω για να τον λιθοβολήσουν. Αυτός, σε έκσταση, λέει ότι βλέπει στον ουρανό τη δόξα του Θεού και τον Ιησού να κάθεται στα δεξιά του. Αρχίζουν να του ρίχνουν πέτρες, και έτσι βρίσκει το θάνατο[15].

Ο Φιλιππος είναι και αυτός διάκονος, που αναφέρει το βιβλίο των Πράξεων. Το Άγιο Πνεύμα του λέει να πάει στο αμάξι του Αιθίοπα ευνούχου. Πηγαίνει, του ερμηνεύει το απόσπασμα από τον προφήτη Ησαΐα, που αυτός διάβαζε, τον βαπτίζει, και μετά το Πνεύμα τον άρπαζει και τον οδήγεί στην Άζωτο[16].

Προφήτης είναι και ο Άγαβος, ο οποίος, όπως τονίστηκε, ανήκε στο χριστιανικό προφητικό όμιλο των Ιεροσολύμων, τα μέλη του οποίου είχαν κατεβεί στην Αντιόχεια. Φαίνεται να είναι ο επικεφαλής του. Μάλιστα είχε προφητεύσει ότι θα πέσει σε όλη την οικουμένη μεγάλη πείνα, πράγμα που πραγματοποιήθηκε, όπως τονίζουν οι «Πράξεις» την εποχή του Κλαύδιου. Τότε οι χριστιανοί της Αντιόχειας έστειλαν βοήθεια στους αδελφούς που κατοικούσαν στην Ιουδαία[17]. Ο ίδιος, αργότερα, συνάντησε τον Παύλο και την ομάδα του, του έδεσε τα χέρια και τα πόδια με τη ζώνη του, και προφήτευσε ότι στα Ιεροσόλυμα έτσι θα τον δέσουν οι Ιουδαίοι και θα τον παραδώσουν στα χέρια των εθνικών[18].

Ο Ιούδας, που αποκαλούνταν και Βαρσαββάς, με το Σίλα είναι προφήτες που στέλνονται από τη σύνοδο των Ιεροσολύμων στην Αντιόχεια, μαζί με τον Παύλο και το Βαρνάβα, για να μεταφέρουν την επιστολή με τις αποφάσεις των αποστόλων. Ήταν άνθρωποι με εξέχουσα θέση ανάμεσα στους χριστιανούς, και φαίνεται να απολαμβάνουν της εμπιστοσύνης όλων. Συμβουλεύουν τους χριστιανούς και τους ενισχύουν[19].

Προφητικές μορφές όμως δε δρουν μόνο στην Παλαιστίνη αλλά και έξω από αυτή. Ο Ανανίας λοιπόν κατοικούσε στη Δαμασκό. Σε όραμα βλέπει τον Ιησού, που του λέει να πάει, να βρει τον Σαύλο, να τον βαπτίσει για να γεμίσει και αυτός με Πνεύμα[20].

Στην Αντιόχεια επίσης υπήρχαν προφήτες και δάσκαλοι, που είχαν σημαντική θέση στην κοινότητα. Ήταν ο Βαρνάβας, ο Συμεών Νίγερ, ο Λούκιος ο Κυρηναίος, ο Μαναήν που ήταν παιδικός σύντροφος του Ηρώδη Αντίπα και ο Σαύλος[21].

Ακόμη και ο Ρωμαίος εκατόνταρχος Κορνήλιος είχε το προφητικό χάρισμα, προτού μάλιστα γίνει χριστιανός. Βλέπει λοιπόν σε όραμα έναν άγγελο, που τον συμβουλεύει τι πρέπει να κάνει, ώστε να βαπτιστεί από τον Πέτρο[22].

Οι «Πράξεις» αναφέρουν και γυναίκες προφήτισσες. Είναι οι τέσσερις κόρες του διάκονου Φίλιππου. Κατοικούσαν στην Καισάρεια, ήταν παρθένες και είχαν το χάρισμα της προφητείας[23].Γι’ αυτές ο Ευσέβιος παραθέτει την μαρτυρία του Πολυκράτη[24] . Σύμφωνα με αυτή οι δύο δεν παντρεύτηκαν και είχαν ταφεί μαζί με τον πατέρα τους στην Ιεράπολη. Για την τρίτη η πληροφορία ήταν πως τάφηκε στην Έφεσο «™n ¡g…J pneÚmati politeusamšnh»[25]. Πιθανότατα κάποια στιγμή να είχε παντρευτεί, κατόπιν όμως εγκατέλειψε το σύζυγό της, για να συνεχίσει το προφητικό έργο.

Τέλος, στις «Πράξεις» δρουν και προφήτες που δεν ήταν χριστιανοί ή έρχονται σε ρήξη με τους απόστολους. Είναι ο ιουδαίος Ελύμας, που ήταν φίλος του ανθύπατου της Κύπρου, Σέργιου Παύλου. Φαίνεται ότι κατάλαβε πως έχανε την επιρροή του στο Ρωμαίο αξιωματούχο, και γι’ αυτό προσπάθησε να εμποδίσει να κηρύττουν ο Παύλος και ο Βαρνάβας[26].  Στους Φιλίππους δρούσε η δούλη με το μαντικό πνεύμα[27] και στη Σαμάρεια ο Σίμων ο μάγος[28] που προσπαθεί να αγοράσει την ικανότητα να δημιουργεί προφήτες[29]. Αυτός είχε βαπτιστεί χριστιανός από το Φίλιππο, βλέποντας τα μεγάλα θαύματα που έκανε ο διάκονος. Ωστόσο οι προθέσεις του δεν ήταν αγαθές, όπως των υπόλοιπων. Αυτό που τον ενδιέφερε ήταν να του δοθεί η εξουσία, ώστε να μπορεί να παρέχειτα δώρα του Πνεύματος, σε όποιον έβαζε τα χέρια του. Μάλιστα έφερε και χρήματα, για να επιτύχει το σκοπό του. Ήρθε όμως σε ρήξη με τον Πέτρο, ο οποίος τον απέπεμψε, λέγοντάς του ότι η δωρεά του Θεού δεν αποκτιέται με χρήματα.

---

[1] Για την προφητεία και τους προφήτες στις «Πράξεις των Αποστόλων» βλ. τις πληροφορίες του Ι. Παναγόπουλου στο Η Εκκλησία των προφητών…σ. 118-133. Πρβλ. τις πληροφορίες και τις απόψεις του E. Earle Ellis, Prophecy and Hermeneutic…στο κεφ. The role of the Christian prophet in Acts. σ. 129-144 .

[2] Για τη δωρεά του Αγίου Πνεύματος στο βιβλίο των Πράξεων βλ. Bruce F.F., The Holy Spirit in the Acts of the Apostles, στο Interpretation  27(2)1973, σ. 166-183.

[3] Πρ. 8,18-19

[4] Πρ. 5,1-11

[5] Για τον Πέτρο και τη δράση του βλ. το κλασικό έργο του Oscar Culmann,Peter Disciple-Apostle-Martyr, A historical and Theology Study, tr. Floyd V. Filson, Philadelphia 1953. Ειδικά για τη δράση του, όπως παρουσιάζεται στο βιβλίο των Πράξεων βλ. το κεφάλαιο 2, Peter the Apostle, σ. 33-69

[6] Πρ. 2,14-36

[7] Πρ. 2,12

[8] Το Μεγάλο Συνέδριο ήταν αριστοκρατικό σώμα. Εκτός της ιδιότητας του εκκλησιαστικού δικαστηρίου, είχε νομοθετική, διοικητική και δικαστική εξουσία. Για το θέμα βλ. Σ. Αγουρίδης, Ιστορία των χρόνων της Καινής Διαθήκης ….σ. 297-299.

[9] Πρ. 4,1-22

[10] Εξαντλητική αναφορά στο επεισόδιο του Ανανία και της Σαπφείρας βλ. στο Daniel Marguerat, The First Christian Historian, Writing the Acts of thw Apostles, Cambridge 2002,την ενότητα. Ananias and Sapphira(Acts 5,1-11). The original sin, σ. 155-178. Ειδικά στο κεφ. A crime against the spirit (σ. 168-170) τονίζεται πως υπάρχουν παρόμοια σχετικά αφηγήματα στο βιβλικό και στον εξωβιβλικό χώρο, ενώ παραθέτει και την άποψη του Gerd Theissen, που τονίζει ότι το επεισόδιο ανήκει στην κατηγορία των σωφρονιστικών θαυμάτων.

[11] Πρ. 5,1-11

[12] Πρ. 10,10 κ.ε.

[13] Πρ. 10,44-48

[14] Βλ. την περιεκτική αναφορά του υπερασπιστικού λόγου του Στέφανου, ενώπιον του Συνεδρίου στο βιβλίο του William Barclay, The Acts of the Apostles, Louisville 1976, σ. 53-54

[15] Πρ. 7,1-60

[16] Πρ. 8,20-40

[17] Πρ. 11,27-30

[18] Πρ. 21,10-11. Ο Παύλος δεν υπάκουσε στη συμβουλή του Άγαβου. Ένας προφήτης δεν υπακούει σε άλλον! Βλ. και Δ. Κυρτάτας, Ιερείς και προφήτες, όπ. παρ. σ.61.

[19] Πρ. 15,22∙ 32

[20] Πρ. 9,11∙ 17

[21] Πρ. 13,1

[22] Πρ. 103,7

[23] Πρ. 21,8-9

[24] Ο Πολυκράτης ήταν επίσκοπος της παροικίας της Εφέσου. Βλ. Ευσέβιος, Εκκλησιαστική Ιστορία 3,31,3. Πρβλ. και 5, 24,2.

[25] Όπ. παρ.

[26] Πρ. 13,4-12

[27] Πρ. 16,16 κ.ε.

[28] Στο απόκρυφο κείμενο «Πράξεις Πέτρου»(κεφ. 23-29), περιγράφεται η σύγκρουση του Πέτρου με το Σίμωνα το μάγο στη Ρώμη. Βλ. και «Πράξεις Πέτρου», εισαγωγή-μετάφραση-σχόλια Ιωάννη Καραβιδόπουλου, στο Ιωάννης Καραβιδόπουλος, Απόκρυφα χριστιανικά κείμενα Β΄ Απόκρυφες Πράξεις-Επιστολές-Αποκαλύψεις, Θεσσαλονίκη 2004, σ. 89-145.

[29] Πρ. 8,19

ΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΤΩΝ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΩΝ

ΣΚΕΠΤΟΝΤΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΟΥΝ ΤΑ ΔΥΣΚΟΛΑ ΘΕΜΑΤΑ!!!!!

1. Τι γνωρίζετε για τη θρησκευτική παράταξη των Φαρισαίων;

2. Ποια ευαγγέλια ονομάζονται συνοπτικά και γιατί;

3. Με ποια λόγια και πράξεις του ο Ιωάννης αποδείχτηκε πρόδρομος, προφήτης και βαπτιστής;

4. Συμπληρώστε τα κενά στις παρακάτω προτάσεις:



Στον κύκλο των …………(1)……………. (αριθμός) μαθητών υπήρχαν και γυναίκες. Οι δώδεκα ήταν όλοι τους ……………(2)……………(καταγωγή) εκτός από τον Ιούδα. Οι περισσότεροι ήταν επαγγελματίες ………(3)………… (επάγγελμα) και χωρίς ιδιαίτερη μόρφωση. Στα ευαγγέλια αναφέρονται με διπλά ονόματα, όπως ο Ναθαναήλ, που είναι γνωστός και ως ………(4)……………… Ο Ιησούς κάλεσε πρώτα τον ……(5)………… , που ονομάζεται και ………(6)…………… μαζί με τον αδελφό του ………(7)……………. , γνωστότερο ως Πέτρο.


5. Γιατί ο Ιησούς μιλούσε με παραβολές;

6. Με ποιες ομάδες ανθρώπων μοιάζουν ο μεγάλος και ο μικρός γιος της παραβολής του σπλαχνικού πατέρα και με ποιον μοιάζει ο πατέρας της παραβολής; Δικαιολογήστε την απάντησή σας.

7. Τι σήμαινε πλησίον για τους Ιουδαίους και ποια σημασία στη λέξη δίνει ο Ιησούς μέσα από την παραβολή του σπλαχνικού Σαμαρείτη;

8. Στη Μεταμόρφωση του Χριστού:

α. Ποια είναι τα πρόσωπα που εμφανίζονται δίπλα στον Ιησού και τι εκπροσωπούν;

β. Πώς μεταβάλλεται η συναισθηματική αντίδραση των μαθητών και γιατί;

γ. Γιατί ο Ιησούς διάλεξε εκείνη τη χρονική στιγμή πριν το πάθος του για να τους δείξει τη θεϊκή του δόξα;

9. α. Με ποια έννοια η είσοδος του Ιησού στα Ιεροσόλυμα είχε μεσσιανικό χαρακτήρα;

β. Πώς εξηγείται η βίαιη συμπεριφορά του Ιησού στον καθαρισμό του Ναού;

ΨΗΦΙΣΜΑ ΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΗΤΟΡΑ ΤΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ Α.Π.Θ.

  k Kosmitoras Teliko by Nikos Pavlou

«ΤΑ ΑΝΤΙΘΕΤΑ ΕΛΚΟΝΤΑΙ»! ΕΠΑΝΑΣΧΕΔΙΑΖΟΝΤΑΣ ΔΙΑΛΟΓΟΥΣ ΒΙΒΛΙΚΩΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΩΝ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ ! ΜΕΡΟΣ Β΄

Στόχος των παραπάνω αναφορών είναι να αναδειχτεί ότι η σχέση Αγίας Γραφής και σύγχρονης επιστήμης θα μπορούσε να ήταν καλύτερη, αρκεί να κυριαρχούσε ο αλληλοσεβασμός και οι εκπρόσωποί τους φρόντιζαν να αναδείξουν τα χαρακτηριστικά του αντικειμένου που θεράπευαν, χωρίς να εισέρχονται σε χώρους που ανήκαν σε άλλους ειδικούς. Φυσικά αυτή η πρακτική σε παλαιότερες εποχές που όλα τα αντικείμενα του επιστητού θεωρούνταν ancilae theologiae (θεραπαινίδες της θεολογίας) κυριαρχούσε, ή αντίθετα η θρησκεία ήταν για την πλειοψηφία των διανοητών –μόνο – το όπιο του λαού αυτή η σκέψη –που κατά βάση συνδέονταν με τη χειραφέτηση του ανθρώπινου πνεύματος- ήταν δύσκολο να βρει θιασώτες . Σήμερα όμως;

Είναι προφανές ότι η λέξη «σήμερα» είναι αυτή που πρέπει να ενδιαφέρει και στο ζήτημα των σχέσεων της Αγίας Γραφής και φυσικών επιστημών. Σίγουρα περιθώρια για αντιπαραθέσεις δεν υπάρχουν πλέον και εκείνο που επείγει είναι η προσπάθεια για έναν έντιμο και ειλικρινή διάλογο μεταξύ τους. Σπεύδω λοιπόν να καταθέσω τις παρακάτω σκέψεις, που μπορεί να βοηθήσουν αυτή την προσπάθεια και να αποτελέσουν οδοδείκτες στην προσπάθεια για προσέγγιση του άλλου. Αναγκαστικά αυτές θα αφορούν τη Βίβλο αφού οι σκέψεις που καταγράφονται εδώ προσεγγίζουν το θέμα από τη σκοπιά της.

Επισήμανση πρώτη: Η Βίβλος είναι ένα «ανοιχτό έργο». Αυτό σημαίνει ότι τα εδάφιά της μπορούν να δεχτούν πληθώρα ερμηνειών. Αυτό όμως δε σημαίνει ότι όλες συμφωνούν με το πνεύμα των συγγραφέων της, και με τα μηνύματα που θα ήθελαν αυτοί να δώσουν. Στην πραγματικότητα πολλές από αυτές «βιάζουν» το κείμενο και το αναγκάζουν να μιλήσει με τον τρόπο που επιθυμούν.

Επισήμανση δεύτερη: Οι συντάκτες της Αγίας Γραφής χρησιμοποιούσαν τους συλλογισμούς και τις παραστάσεις του κόσμου τους, για να περιγράψουν τη σχέση του Θεού με την ανθρώπινη ιστορία. Ήταν απλοί άνθρωποι, με έναν ιδιαίτερο τρόπο σκέψης: Δε χρησιμοποιούσαν αφηρημένες έννοιες, αλλά συμβολικές εικόνες ή γεγονότα της δικής τους καθημερινότητας που μπορεί να αφορούσαν, για παράδειγμα, τις περιπέτειες ενός βοσκού, όπως ήταν ο Αβραάμ, για να μιλήσουν για την επαφή του Θεού με τον άνθρωπο. Αυτός άλλωστε ήταν και ο στόχος τους, άσχετα αν το μέσον που χρησιμοποιούσαν (οι εμπειρίες από την καθημερινότητά τους) είναι κάποιες φορές τόσο ξένο για το σημερινό άνθρωπο.

Επισήμανση τρίτη: Το κεντρικό θέμα της Αγίας Γραφής είναι οι ενέργειες του Θεού. Με άλλα λόγια η σχέση του Θεού με την ιστορία, όπως τονίστηκε παραπάνω. Ο Θεός δηλαδή, σύμφωνα με τη Βίβλο, ενδιαφέρεται για τον κόσμο και δεν τον εγκαταλείπει. Μάλιστα σε κάποια στιγμή εισέρχεται και ο ίδιος μέσα στην ανθρώπινη ιστορία, όπως πιστεύουμε εμείς οι Χριστιανοί. Και αυτό το κάνει από αγάπη για τον άνθρωπο. Αυτή λοιπόν η αγάπη γίνεται κεντρικό στοιχείο της διδασκαλίας του, και αυτό αποκλείει βεβαίως οποιαδήποτε μορφή ηθικισμού, που επιβιώνει μόνο εκεί που υπάρχει καταναγκασμός.

Επισήμανση τέταρτη: Η Βίβλος στις καταγραφές για τη δημιουργία χρησιμοποιεί το κοσμοείδωλο της εποχής και της περιοχής που δημιουργούνται και ολοκληρώνονται οι αφηγήσεις. Εν συντομία σε αυτό αποτυπώνονταν η αντίληψη για μία γη επίπεδη που αποτελούσε και το κέντρο του κόσμου. Αυτή περιβάλλονταν από το στερέωμα, έναν ουράνιο θόλο στον οποίο κινούνταν ο ήλιος, η σελήνη και τα αστέρια. Μάλιστα πίστευαν ότι αποτελούν το ουράνιο στράτευμα που ήταν υπό τις διαταγές του Κυρίου. Έξω από το στερέωμα ήταν τα ουράνια ύδατα, ενώ κάτω από τη γη ήταν η άβυσσος.

Στα παραπάνω πρέπει να προστεθεί το γεγονός ότι οι αγιογραφικές αφηγήσεις αποτέλεσαν πολιτισμικές βάσεις που επηρέασαν και εξακολουθούν να επηρεάζουν κοινωνικά σύνολα και ανθρώπινες ομάδες. Αποτελούν δηλαδή κείμενα που συνδέονται άμεσα με συνήθειες, νοοτροπίες, τρόπους ζωής, συμπεριφορές κοκ.

Τα παραπάνω πιστεύουμε ότι δίνουν έναν σωστό προσανατολισμό στη θεώρηση της Βίβλου. Ταυτόχρονα αποτελούν και προϋπόθεση για τη δημιουργία ενός διαλόγου της με τις φυσικές επιστήμες.

Αποτελεί βέβαια ζήτημα ποια θα είναι τα στοιχεία που θα περιέχονται σε μία συζήτηση Αγίας Γραφής και φυσικών επιστημών. Αν και, κατά βάση, είναι κοινό το ενδιαφέρον και η αγωνία για το μέλλον του πλανήτη και την ευτυχία του ανθρώπου και άλλα ζητήματα αφορούν τους βιβλικούς ερμηνευτές και τους φυσικούς επιστήμονες.

Πυξίδα μπορεί να γίνει η στάση των βιβλικών συγγραφέων, που γνώριζαν τις αντιλήψεις της εποχής τους και τις χρησιμοποιούσαν για να αναπτύξουν το θεολογικό προβληματισμό τους. Δεν τις παράβλεπαν, ούτε είχαν οδηγηθεί σε μία ανούσια αντιπαράθεση με αυτές. Όπως υπογραμμίζεται από έναν σύγχρονο βιβλικό θεολόγο «όταν τονίζεται ότι ο σκοπός των βιβλικών συγγραφέων δεν είναι επιστημονικός, αυτό δεν σημαίνει ότι αγνοούν τις επιστημονικές απόψεις της εποχής τους. Αντίθετα χρησιμοποιούν τα επιστημονικά δεδομένα ως αφορμή για θεολογικό προβληματισμό»[1]

Τα πορίσματα των φυσικών επιστημών μπορούν να ανοίξουν νέους ορίζοντες στην έρευνα της Αγίας Γραφής, αφού θα γίνουν αφορμή να καταγραφούν ερωτήματα που απαιτούν νηφάλιες και εμπεριστατωμένες απαντήσεις. Ταυτόχρονα θα δημιουργήσουν προκλήσεις που θα κεντρίσουν το ενδιαφέρον και θα δώσουν το έναυσμα για μία δημιουργική προσέγγιση. Ο θεολόγος δε μπορεί να τα αγνοήσει και για λόγους που έχουν να κάνουν με το αντικείμενο της ενασχόλησής του, αφού μέσω αυτών αποκαλύπτονται οι ενέργειες του Θεού, που οφείλει να τις ερευνά. Οδοδείκτης του είναι στην προκειμένη περίπτωση ο λόγος του Μεγάλου Βασιλείου από την Επιστολή 234: «`Hme‹j d ™k mn tîn ™nergeiîn gnwr…zein lšgomen tÕn QeÕn ¹mîn, tÍ d oÙs…v aÙtÍ prosegg…zein oÙc ØpiscnoÚmeqa. Aƒ mn g¦r ™nšrgeiai aÙtoà prÕj ¹m©j kataba…nousin, ¹ d oÙs…a aÙtoà mšnei ¢prÒsitoj»[2]. Πρόκειται όμως και για μία «πολιτισμική σταθερά» (cultural constant)[3], που αναδεικνύει την πληρότητα του σύγχρονου ανθρώπου που δε μπορεί να είναι μονοδιάστατος, αλλά αξιοποιεί τη γνώση, ως ολιστικό φαινόμενο, για την πρόοδο και την ευτυχία.

Να τονιστεί ακόμη ότι η κουλτούρα του δυτικού πολιτισμού έχει πολύ έντονο βιβλικό χρώμα, κάτι που δεν πρέπει να λησμονείται από τους θεράποντες των φυσικών επιστημών, στην προκειμένη περίπτωση. Ειδικά οι καταγραφές της Γένεσης για τη δημιουργία έγιναν αφορμή να αναπτυχθεί η επιστημονική σκέψη, αφού αποτελούσαν αφετηρία στην οποία στηρίχτηκαν διανοητές που προσπαθούσαν να εξηγήσουν την αρχή της ζωής (θεωρία εξέλιξης, Bing Bang κα). Ταυτόχρονα βοήθησαν τον άνθρωπο να συνειδητοποιήσει την ανάγκη του σεβασμού της ζωή και να ευαισθητοποιηθεί. Ακόμη και στις περιπτώσεις που αποτέλεσε το επίκεντρο διαμάχης έγινε αιτία να γνωρίσει άνθιση η κριτική σκέψη.



***



Τελειώνοντας να τονιστεί ότι η θεολογία δε μπορεί να μένει αμέτοχη στα σημερινά προβλήματα ή να αγνοεί τα ανθρώπινα επιτεύγματα. Εφόσον φιλοδοξεί να είναι ο λόγος για το Θεό, δε μπορεί να αγνοεί την εικόνα Του, που είναι ο άνθρωπος. Επομένως το καθήκον της είναι να βρίσκεται κοντά σε αυτόν, και να αγωνίζεται να του δώσει καλύτερη ποιότητα ζωής –εννοείται όχι με τεχνικές συμβουλές- αλλά υποδεικνύοντάς του έναν άλλο δρόμο και τρόπο ζωής, προβάλλοντας το σεβασμό για τα δημιουργήματα του Θεού, που όλα είναι «καλά λίαν» σύμφωνα με το βιβλικό λόγο.

Σε αυτό το πλαίσιο λοιπόν είναι απαραίτητο να αξιοποιεί τα πορίσματα των φυσικών επιστημών και να ενδιαφέρεται να αποκτήσουμε όλο εμείς οι συγκάτοικοι στη γη, μία ποιότητα ζωής που μας αξίζει!












[1] Μιλτιάδης Δ. Κωνσταντίνου (1998). Ρήμα Κυρίου κραταιόν. Αφηγηματικά κείμενα από την Παλαιά Διαθήκη, Θεσσαλονίκη: Π.Σ. Πουρναρά, σ. 85


[2] Μ. Βασιλείου, Επιστολή 234, 1 . (Εd. Y. Courtonne, 1966)


[3] Ο όρος ανήκει στον Claude Levi-Strauss.

«ΤΑ ΑΝΤΙΘΕΤΑ ΕΛΚΟΝΤΑΙ»! ΕΠΑΝΑΣΧΕΔΙΑΖΟΝΤΑΣ ΔΙΑΛΟΓΟΥΣ ΒΙΒΛΙΚΩΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΩΝ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ

Το 1984 κυκλοφόρησε και χρησιμοποιήθηκε ως διδακτικό εγχειρίδιο της Α΄ Λυκείου το βιβλίο του Λευτέρη Σταυριανού «Ιστορία του ανθρώπινου γένους». Είναι γνωστό ότι αποσύρθηκε επειδή περιείχε αναφορές στη θεωρία του Δαρβίνου, που θεωρούνταν ότι αντιμάχονταν τη βιβλική αφήγηση για τη Δημιουργία. Αναδείχτηκε έτσι μία αντιπαράθεση των ιδεών που είχε ως αφετηρία της βιβλικούς στίχους και την ερμηνεία που δίνονταν σε αυτούς. Ακόμη όμως και αυτή μπορούσε να αποτελέσει σημείο εκκίνησης, αφού έδινε εναύσματα για να προχωρήσει ο προβληματισμός για τη σχέση της Αγίας Γραφής με την επιστημονική γνώση.


Σε αυτό το πλαίσιο –δηλαδή της σχέσης της Αγίας Γραφής με την επιστημονική γνώση- εντάσσεται βασικά το ζήτημα της σχέσης της Αγίας Γραφής με τις φυσικές επιστήμες. Αφετηρία του είναι η διαπίστωση πως και οι δύο έχουν –τουλάχιστο σε αρκετά κεφάλαιά τους- ως αντικείμενο τον κόσμο, καθώς και τη δημιουργία του σύμπαντος, των έμβιων όντων και ειδικά του ανθρώπου. Φυσικά οι διαφορές στον τρόπο προσέγγισης είναι a priori δεδομένες, αφού συνδέονται με την παραγωγή του έργου της κάθε επιστήμης και εντοπίζονται εκτός των άλλων, όπως υποστηρίζει ένας πολύ μεγάλος αριθμός ειδικών ή μη, στο πως της δημιουργίας, στην εξέλιξη των δημιουργημάτων ακόμη και στο ρόλο που έχει ο άνθρωπος στη σχέση του με τα υπόλοιπα πλάσματα.


Είναι γνωστό ότι η πεποίθηση πως η αφήγηση της Αγίας Γραφής -και όχι τα θεολογικά μηνύματά της- για τη δημιουργία και τη θέση των όντων, που καταγράφεται κυρίως στο πρώτο βιβλίο της Πεντατεύχου, τη Γένεση, είναι η ορθή και οτιδήποτε θεωρούνταν πως έρχονταν σε αντιπαράθεση με αυτή θεωρούνταν λανθασμένο, ήταν κυρίαρχη στις προνεοτερικές ευρωπαϊκές κοινωνίες. Στις εποχές μάλιστα που κυριαρχούσε η θρησκευτική αυθεντία στο δυτικό κόσμο, όποια συζήτηση αμφισβητούσε την παραπάνω άποψη δημιούργησε παρεμβάσεις θρησκευτικών ηγετικών κύκλων που πίστευαν πως έτσι διακυβεύεται το κύρος της Βίβλου και οδήγησε στην καταδίκη πολλών έντιμων ερευνητών που αναγκάστηκαν να ανασκευάσουν τα πορίσματά τους, για να μη χάσουν ακόμη και τη ζωή τους.


Όμως και η άποψη ότι μόνο τα συμπεράσματα των φυσικών επιστημών είναι απολύτως ορθά, αφού στηρίζονταν στην παρατήρηση και στο πείραμα, οδήγησε σε υποβάθμιση της συμβολής της Αγίας Γραφής στη συγκρότηση του δυτικού πολιτισμού, κυρίως στο τέλος του 19ου αι. και στον 20ο αι., και περιόρισε σημαντικά το ρόλο της θρησκείας στη διαμόρφωση της καθημερινότητας του ανθρώπου που κινούνταν μέσα σε αυτόν.


Ταυτόχρονα αρκετές από τις ανακαλύψεις που λάβαιναν χώρα -κυρίως τον 20ο αιώνα- θεωρήθηκε ότι πλήττουν το βιβλικό κύρος, και κακώς οι ερμηνευτές της ασχολούνταν με ζητήματα που πλέον θεωρούνταν ότι δικαιωματικά ανήκουν στους εκπροσώπους των φυσικών επιστημών. Αποτέλεσμα ήταν η δημιουργία ενός φαύλου κύκλου εναλλαγής απολογητικών επιχειρημάτων από θεολόγους, που πίστευαν ότι προστάτευαν τις καταγραφές της Αγίας Γραφής και αντεπιχειρημάτων από «ειδικούς» που τα αντέκρουαν. Στο τέλος βέβαια ζημιωμένη ήταν η θεολογική και η επιστημονική σκέψη.


Σε αυτό το πλαίσιο δημιουργήθηκε και η αντίληψη ότι η συζήτηση για τη σχέση της Παλαιάς Διαθήκης με την επιστήμη οφείλει να στηριχτεί στη διαπίστωση πως η πρώτη έχει ως αποστολή να απαντήσει μόνο στα –λεγόμενα- «θρησκευτικά» ερωτήματα «Ποιος έκανε τον κόσμο» και «Γιατί τον έκανε». Στην ουσία έτσι δημιουργείται, κατά τη γνώμη μου, και πάλι ένα απολογητικό κλίμα, που εγκλωβίζει την Παλαιά Διαθήκη και δεν της αφήνει περιθώρια για διάλογο με την ανθρώπινη διανόηση. Ταυτόχρονα χάνεται και η πολυπλοκότητα της βιβλικής αφήγησης που έχει πολλές παραμέτρους.






(ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ)

Εντυπωσιακό εύρημα παραπέμπει στο Κυλώνειο Άγος

Το Κυλώνειο άγος ήταν ένα δύσκολο γεγονός για την αρχαία Αθήνα. Όπως είναι γνωστό ο Αθηναίος γαμπρός του τυράννου των Μεγάρων Θεαγένη, Κύλωνας αποφάσισε να καταλάβει την Ακρόπολη για να πάρει τη θέση του τυράννου Μεγακλή.
Ο Μεγακλής όμως πολιόρκησε την Ακρόπολη και ο Κύλωνας με τους οπαδούς του κατέφυγαν ικέτες στο βωμό της Αθηνάς. Παρά την υπόσχεση να τους αφήσει να φύγουν εάν παραδώσουν τα όπλα τους, ο Μεγακλής σκότωσε τους οπαδούς του Κύλωνα . Τότε έπεσε λιμός στην πόλη που σώθηκε χάρη στον Επιμενίδη που διέμενε στην Κνωσό της Κρήτης.
Ένας ομαδικός τάφος της εποχής που βρέθηκε στο Φαληρικό Δέλτα με δεσμώτες, που είναι τοποθετημένοι ο ένας δίπλα στον άλλο και αρκετοί φέρουν χειροπέδες παραπέμπει στο γεγονός. Πρόκειται για μία πολύ σημαντική αρχαιολογική ανακάλυψη. Περισσότερα για αυτή διαβάστε στο In.gr πατώντας εδώ

Παρουσίαση του βιβλίου του Κοσμήτορα της Θεολογικής Σχολής του ΑΠΘ και Καθηγητή της Παλαιάς Διαθήκης και της Βιβλικής Εβραϊκής Γλώσσας Μιλτιάδη Κωνσταντίνου «…του συνιέναι τας γραφάς. 13+1 βήματα εισαγωγής στην Παλαιά Διαθήκη»

To 2010 εκδόθηκε από το ίδρυμα Dumbarton Oaks σε συνεργασία με το Harvard University το βιβλίο «The Old Testament in Byzantium» σε επιμέλεια των γνωστών βυζαντινολόγων Paul Magdalino και  Robert Nelson. Ξεφυλλίζοντας το, ο αναγνώστης θα διαπιστώσει ότι βασικός παράγοντας διαμόρφωσης της ιδεολογίας της Βυζαντινής αυτοκρατορίας ήταν το πρώτο βιβλίο της Αγίας Γραφής, η Παλαιά Διαθήκη.

Η διαπίστωση ότι η Παλαιά Διαθήκη είναι θρησκευτικό κείμενο που  αποτελεί και βάση, όχι μόνο για την αυτοκρατορία της Νέας Ρώμης, αλλά για όλη την  Ευρώπη είναι ορατή σε πολλές εκδηλώσεις ακόμη και της καθημερινότητας. Στην ουσία είναι ένα κείμενο-ρίζα που αποτελεί πυλώνα, χωρίς τη γνώση του οποίου δύσκολα μπορεί ο σύγχρονος άνθρωπος να κατανοήσει τον τρόπο ζωής του και τις αξίες που δέχεται και στις οποίες στοχεύει.

Η γνώση λοιπόν της Παλαιάς Διαθήκης είναι επιβεβλημένη. Ειδικά σε περιόδους κρίσης, είναι και εργαλείο ερμηνείας της πραγματικότητας, αφού δίνει δοκιμασμένους τρόπους εξόδου, που μπορούν να βοηθήσουν να γίνει κατανοητή και να δοθούν λύσεις.

Στο σημερινό ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα, όπως είναι γνωστό, η Παλαιά Διαθήκη διδάσκεται ολοκληρωμένα στην Α΄ Γυμνασίου. Αυτή η λανθασμένη παιδαγωγική θεώρηση οφείλεται βασικά σε αντιλήψεις του 19^ου αι., που εξακολουθούν να επιβιώνουν, και την ήθελαν ως απλουστευτικό ιστορικό κείμενο, την Ιερά Ιστορία, που ήταν κατάλληλη για μικρά παιδιά. Έτσι όμως αδικείται και η Παλαιά Διαθήκη και γίνεται αιτία πολλών παρεξηγήσεων, που αντανακλώνται στο μάθημα των Θρησκευτικών, ενώ είναι υπεύθυνες για την αρνητική αντίληψη μεγάλης μερίδας συμπολιτών μας για αυτό.

Για την ορθή κατανόησή του πρώτου μέρους της Βίβλου δεν πρέπει να λησμονείται ότι είναι συλλογή βιβλίων που περιέχουν καταγραφές, περιγραφές γεγονότων, εκφράσεις συναισθημάτων, ερμηνείες της πραγματικότητας που βίωναν ξεχωριστές προσωπικότητες σαν τους προφήτες, αφηγήσεις που παρουσιάζονται με ανατολίτικη ρητορεία κοκ. Ο κοινός παρονομαστής όλων των παραπάνω είναι ότι παρήχθησαν ως μέσα αποτύπωσης  ενεργειών του Θεού μέσω της καταγραφής εμπειριών και όχι ως πληροφοριακά κείμενα που αποσκοπούσαν στον εμπλουτισμό γνώσεων. Η Παλαιά Διαθήκη περιέχει λοιπόν θρησκευτικές ιδέες, που αποτέλεσαν όμως και πολιτισμικές βάσεις που διαμόρφωσαν, όπως τονίστηκε,  αντιλήψεις, νοοτροπίες, τρόπους σκέψης με διαχρονική χρήση. Οπότε η ύπαρξη ειδικών εγχειριδίων που αποσκοπούν στην κατανόηση και στην ορθή ερμηνεία της είναι απαραίτητη για να γίνουν γνωστά τα νοήματά της και οι περιγραφές που περιέχει.

Το βιβλίο του Κοσμήτορα της Θεολογικής Σχολής του ΑΠΘ και Καθηγητή της Παλαιάς Διαθήκης και της Βιβλικής Εβραϊκής Γλώσσας Μιλτιάδη Κωνσταντίνου «…του συνιέναι τας γραφάς. 13+1 βήματα εισαγωγής στην Παλαιά Διαθήκη»  που εκδόθηκε από τις εκδόσεις Μπαρμπουνάκη είναι ένα βιβλίο για την Παλαιά Διαθήκη που κινεί αμέσως το ενδιαφέρον και μόνο από τον τίτλο του. Καταρχήν αυτός διαφέρει από τους τίτλους των κλασικών εγχειριδίων Εισαγωγής στο πρώτο μέρος της Αγίας Γραφής που είναι απαραίτητες για να μπορέσουν κυρίως οι νέοι ρέκτες του να εντρυφήσουν σε βασικές πληροφορίες στα βιβλία του και να μυηθούν στις προβληματικές που απασχολούν τους μελετητές τους. Στη συνέχεια, ανοίγοντας και ξεφυλλίζοντας το βιβλίο του Μιλτιάδη Κωνσταντίνου περιμένει τον αναγνώστη και δεύτερη έκπληξη. Δε θα βρει τους τίτλους των βιβλίων της Παλαιάς Διαθήκης, ώστε να ζητήσει εύκολα πληροφορίες για αυτούς, αλλά θα διαπιστώσει ότι βήμα-βήμα προχωρώντας οδηγείται σιγά-σιγά με δεκατρία βήματα και ένα «έξωθεν του αριθμού» στη γνώση ενός θρησκευτικού κειμένου που είναι και πολιτισμικός πυλώνας. Ο αναγνώστης μοιάζει λοιπόν έτσι με το μαθητή που έχει την ανάγκη του παιδαγωγού –για να χρησιμοποιήσω τη γνωστή εικόνα του Απόστολου Παύλου-  ο οποίος κρατώντας τον από το χέρι θα τον οδηγήσει στο δάσκαλο –την Παλαιά Διαθήκη-  για να μυηθεί στο πολύτιμο ταξίδι της γνώσης της.

Το βιβλίο λοιπόν ζητάει την ενεργό συμμετοχή του αναγνώστη του για να μπορέσει να του μιλήσει. Ανοίγει διάλογο μαζί του, αφού προηγουμένως έχει δώσει όλες τις πληροφορίες για την επιστημονική προβληματική που έχει αναπτυχθεί για τις εμπειρίες που καταγράφονται στην Παλαιά Διαθήκη. Σε αυτό το πλαίσιο επεξηγεί δύσκολες –που κάποιοι ενδεχομένως να τις ερμηνεύουν ακόμη και λανθασμένα- έννοιες σαν την «αντικειμενική εξιστόρηση των γεγονότων» (127) και «ύπαρξη μυθολογικού υλικού»  και τις τοποθετεί στην ορθή τους διάσταση, ή αναφέρεται στο ακανθώδες ζήτημα της χρονολόγησης του «πολυποίκιλου από άποψη προέλευσης, μορφής και περιεχομένου υλικού που περιέχεται στα επιμέρους βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης» (121), ενώ δε διστάζει να τονίσει ότι ολόκληρη η ιστορία του βιβλικού Ισραήλ, όπως περιγράφεται στη Βίβλο χαρακτηρίζεται από την εναλλαγή περιόδων κρίσεων και περιόδων δυναμικής πορείας προς την πραγμάτωση των στόχων του σχεδίου της θείας οικονομία (131).

Όμως το βιβλίο του Μιλτιάδη Κωνσταντίνου επιφυλάσσει ακόμα μία έκπληξη: Σε ένα δεύτερο μέρος του που ο συγγραφέας του από σεμνότητα ονομάζει «Παράρτημα» παρατίθενται στοιχεία Βιβλικής Εβραϊκής Γλώσσας που παρέχουν τη δυνατότητα να έχει ο αναγνώστης πρόσβαση στο πρωτότυπο κείμενο της Παλαιάς Διαθήκης. Μπροστά στα μάτια του εμφανίζεται ένας πλούτος πληροφοριών, που αφορούν την ιστορία, τη γραφή και την ανάγνωσή του,  ενώ υπάρχουν και χωρία της Παλαιάς Διαθήκης στο πρωτότυπο κείμενο μαζί με τη νεοελληνική μετάφρασή τους.

Με όλα αυτά τα στοιχεία που παρατίθενται ο στόχος του βιβλίου που είναι- όπως καταγράφεται στο οπισθόφυλλο του βιβλίου- «να καταστήσει δυνατή σε κάθε ενδιαφερόμενο την πρόσβαση στο περιεχόμενο και στην κατανόηση του μηνύματος του μοναδικού ίσως έργου της παγκόσμιας λογοτεχνίας που διατηρεί επί δύο συνεχείς χιλιετίες την επικαιρότητά του» έχει επιτευχθεί, και ό αναγνώστης μπορεί πλέον να προσεγγίσει τις καταγραφές εμπειριών των μεγάλων προσωπικοτήτων που είχαν την ευτυχία να έχουν οδηγηθεί στην αναζήτηση του Άρρητου, και να διαβεβαιώνουν πως το έχουν πλησιάσει και έχουν συνομιλήσει μαζί του.

"ΤΟ ΠΑΡΑΠΟΝΟ ΤΗΣ ΒΡΙΣΗΙΔΑΣ"

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΘΗΚΕ ΣΤΗ ΛΑΡΙΣΑ ΤΟ ΝΕΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ ΚΟΣΜΗΤΟΡΑ ΤΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗΣ ΤΟΥ Α.Π.Θ., ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΜΙΛΤ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ «…“του συνιέναι τας Γραφάς”: 13 + 1 βήματα εισαγωγής στην Παλαιά Διαθήκη»

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΤΗΣ ΛΑΡΙΣΑΣ

"Tο νέο βιβλίο του Κοσμήτορα της Θεολογικής Σχολής του Α.Π.Θ., καθηγητή Μιλτιάδη Κωνσταντίνου «…“του συνιέναι τας Γραφάς”. 13+1 βήματα εισαγωγής στην Παλαιά Διαθήκη», παρουσιάσθηκε χθες βράδυ στη Λάρισα, σε εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε στο βιβλιοπωλείο «Παιδεία» της πόλης μας.

Όπως τονίσθηκε και αναλύθηκε από τον διακεκριμένο παλαιοδιαθηκολόγο πανεπιστημιακό καθηγητή και συγγραφέα κυριότερα θέματα του βιβλίου - το οποίο κυκλοφορήθηκε από τις εκδόσεις «Μπαρμπουνάκη» της Θεσσαλονίκης - αποτελούν οι συνθήκες κάτω από τις οποίες γεννήθηκε και διαμορφώθηκε η συλλογή των βιβλίων που συγκροτούν την Παλαιά Διαθήκη, καθώς και η παρουσίαση του περιεχομένου των επιμέρους έργων της, του πολιτικοκοινωνικού και πολιτιστικού πλαισίου μέσα στο οποίο έζησαν οι συγγραφείς τους, της πορείας σύνθεσης και ένταξής τους στη συλλογή και των θεολογικών προσεγγίσεων που αναπτύσσουν. Στόχος του βιβλίου είναι να καταστήσει δυνατή σε κάθε ενδιαφερόμενο την πρόσβαση στο περιεχόμενο και την κατανόηση του μηνύματος του μοναδικού ίσως έργου της παγκόσμιας λογοτεχνίας που διατηρεί επί δύο συνεχείς χιλιετίες την επικαιρότητά του."
Για να δαιβάσετε όλο το άρθρο πατήστε εδώ