ΒΙΒΛΙΚΕΣ ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΣΜΟΕΙΔΩΛΟ

 

Νικόλαος Παύλου

Κοσμοείδωλο είναι η γνώμη που έχει ο άνθρωπος για τον κόσμο που τον περιβάλλει. Αυτή εξαρτάται από το κοινωνικό και  πολιτιστικό του περιβάλλον, τις αντιλήψεις που έχει αυτός και ο κόσμος στον οποίο ζει, το μορφωτικό του επίπεδο και τις απόψεις που γνωρίζει.

Το βιβλικό κοσμοείδωλο είναι η πιο χαρακτηριστική χρήση συγκεκριμένων αντιλήψεων που είχαν οι άνθρωποι της εγγύς ανατολής σε προνεωτερικές εποχές για τον κόσμο που τους περιέβαλλε, ως μέσον καταγραφής θεϊκών ενεργειών. Αυτό έχει ως βάση του την άμεση παρατήρηση του σύμπαντος και της γης ειδικότερα. Η περιγραφή της χρησιμοποιούσε τις μυθολογικές κατασκευές που είχε γνωρίσει ο βιβλικός Ισραήλ, βασικά μετά τη βαβυλώνια αιχμαλωσία και την επαφή του με τη σκέψη κυρίως των λαών της Μεσοποταμίας.

H βαβυλωνιακή αντίληψη για το σύμπαν είναι καταγραμμένη στο έπος Ενούμα Έλις που απαγγέλλονταν κάθε πρωτοχρονιά και συνέπιπτε με την εαρινή ισημερία[1].Ο κόσμος, σύμφωνα με αυτό, αποτελείται από τη γη, που είναι επίπεδη και περιτριγυρισμένη από θαλάσσια ύδατα, πάνω στα οποία επιπλέει. Κάτω υπάρχουν τα τάρταρα και πάνω από αυτή ο ουρανός, το στερέωμα[2].

Η βασική γραμμή του βαβυλωνιακού κσομοείδωλου είναι ότι θεότητες και σύμπαν αποτελούνται από το ίδιο υλικό, και μέρη των πρώτων αποτέλεσαν τον κόσμο. Έτσι από μέρη της θεότητας Τιαμάτ, όπως αναφέρεται, προήλθαν τα εξής:

 

«1. « (την) ....Τιαμάτ, ο άρχοντας την νίκησε,

2. [Την άρπαξε, όρισε το πεπρωμένο της και την άνοιξε σαν μύδι(;)

σε δύο (μέρη).

3. Τα δύο δεξιά της μάτια είναι ο Τίγρης, τα δύο αριστερά της ο Ευφράτης.

 

11. Ο άγριος γάιδαρος είναι το πνεύμα του Enlil που έφυγε. το τσακάλι είναι ο αναχωρητής

πνεύμα του Anu.

13. Η καμήλα είναι το πνεύμα της Τιαμάτ που απεβίωσε. Ο άρχοντας της έκοψε τα κέρατα.

14. Της έκοψε (και) την ουρά.»[3]

 

 

 Το βιβλικό κοσμοείδωλο δεν έκανε διάκριση ανάμεσα στην άμεση παρατήρηση και στην αναφορά σε αυτή. Δεν υπήρχαν δηλαδή αφηρημένες έννοιες αλλά περιγραφές που ήταν παράλληλα και ορισμός. Σε εδάφια της Παλαιάς Διαθήκης δεν υπάρχει ο όρος «κόσμος» που θα αναφέρονταν στο σύμπαν που περιβάλλει τον άνθρωπο, αλλά οι λέξεις «ουρανός», «γη» και «ύδατα». Στο δεκάλογο αναφέρεται «οὐ ποιήσεις σεαυτῷ εἴδωλον οὐδὲ παντὸς ὁμοίωμα ὅσα ἐν τῷ οὐρανῷ ἄνω καὶ ὅσα ἐν τῇ γῇ κάτω καὶ ὅσα ἐν τοῖς ὕδασιν ὑποκάτω τῆς γῆς» (Eξοδ. 20:4 ) , έκφραση που επαναλαμβάνεται και στο Δευτερονόμιο (5:8).

Γενικά η βιβλική αντίληψη παρουσίαζε τον κόσμο να αποτελείται από μία επίπεδη γη που την περιέβαλλε ένας ουράνιος θόλος, το στερέωμα, στο οποίο κινούνταν τα ουράνια σώματα (ήλιος, σελήνη, άστρα) που είχαν έναν ιδιαίτερο ρόλο. Έξω από το στερέωμα υπήρχαν τα ουράνια ύδατα και κάτω από τη γη η άβυσσος.

 

 

Για το στερέωμα αναφέρεται ήταν ένας ουράνιος θόλος, ο ουρανός δηλαδή. Όπως τονίζεται

 

«6  καὶ εἶπεν ὁ θεός γενηθήτω στερέωμα ἐν μέσῳ τοῦ ὕδατος καὶ ἔστω διαχωρίζον ἀνὰ μέσον ὕδατος καὶ ὕδατος καὶ ἐγένετο οὕτως

 7  καὶ ἐποίησεν ὁ θεὸς τὸ στερέωμα καὶ διεχώρισεν ὁ θεὸς ἀνὰ μέσον τοῦ ὕδατος ὃ ἦν ὑποκάτω τοῦ στερεώματος καὶ ἀνὰ μέσον τοῦ ὕδατος τοῦ ἐπάνω τοῦ στερεώματος

 8  καὶ ἐκάλεσεν ὁ θεὸς τὸ στερέωμα οὐρανόν καὶ εἶδεν ὁ θεὸς ὅτι καλόν καὶ ἐγένετο ἑσπέρα καὶ ἐγένετο πρωί ἡμέρα δευτέρα» (Γεν 1:6-8) και

 

«14  καὶ εἶπεν ὁ θεός γενηθήτωσαν φωστῆρες ἐν τῷ στερεώματι τοῦ οὐρανοῦ εἰς φαῦσιν τῆς γῆς τοῦ διαχωρίζειν ἀνὰ μέσον τῆς ἡμέρας καὶ ἀνὰ μέσον τῆς νυκτὸς καὶ ἔστωσαν εἰς σημεῖα καὶ εἰς καιροὺς καὶ εἰς ἡμέρας καὶ εἰς ἐνιαυτοὺς

 15  καὶ ἔστωσαν εἰς φαῦσιν ἐν τῷ στερεώματι τοῦ οὐρανοῦ ὥστε φαίνειν ἐπὶ τῆς γῆς καὶ ἐγένετο οὕτως

 16  καὶ ἐποίησεν ὁ θεὸς τοὺς δύο φωστῆρας τοὺς μεγάλους τὸν φωστῆρα τὸν μέγαν εἰς ἀρχὰς τῆς ἡμέρας καὶ τὸν φωστῆρα τὸν ἐλάσσω εἰς ἀρχὰς τῆς νυκτός καὶ τοὺς ἀστέρας

 17  καὶ ἔθετο αὐτοὺς ὁ θεὸς ἐν τῷ στερεώματι τοῦ οὐρανοῦ ὥστε φαίνειν ἐπὶ τῆς γῆς»  (Γεν 1:14-17 )

 

Το στερέωμα δημιουργείται μέσα σε έναν υδάτινο κόσμο για να τον διαχωρίζει. Σε αυτό τοποθετούνται οι φωστήρες που  ο λόγος ύπαρξής τους είναι η δημιουργία του χρόνου (ημέρες, νύχτες, μεγάλες χρονικές περίοδοι). Φαίνονται από τη γη, ενώ δύο μεγάλοι φωστήρες, ο μέγας, που εμφανίζεται στην αρχή της μέρας, και ο έλασσον, που φωτίζει με τους αστέρες τη νύχτα, είναι τα κυριότερα ουράνια σώματα.

Στα ποιητικά και προφητικά βιβλία διευκρινίζονται χαρακτηριστικά του στερεώματος, που ταυτίζεται με τον ουρανό. Στον Ψαλμό 148 (148,4) διευκρινίζεται «αἰνεῖτε αὐτόν οἱ οὐρανοὶ τῶν οὐρανῶν καὶ τὸ ὕδωρ τὸ ὑπεράνω τῶν οὐρανῶν» και στον Ψαλμό 18 διευκρινίζεται ότι ο ουρανός δεν είναι άπειρος αλλά έχει όρια: «ἀπ᾽ ἄκρου τοῦ οὐρανοῦ ἡ ἔξοδος αὐτοῦ καὶ τὸ κατάντημα αὐτοῦ ἕως ἄκρου τοῦ οὐρανοῦ καὶ οὐκ ἔστιν ὃς ἀποκρυβήσεται τὴν θέρμην αὐτοῦ»  (18:7).

Στο βιβλίο του Ησαΐα καταγράφονται και άλλα χαρακτηριστικά του ουρανού/στερεώματος. Όπως τονίζεται « καὶ ἑλιγήσεται ὁ οὐρανὸς ὡς βιβλίον καὶ πάντα τὰ ἄστρα πεσεῖται ὡς φύλλα ἐξ ἀμπέλου καὶ ὡς πίπτει φύλλα ἀπὸ συκῆς»[4] , «ὁ κατέχων τὸν γῦρον τῆς γῆς καὶ οἱ ἐνοικοῦντες ἐν αὐτῇ ὡς ἀκρίδες ὁ στήσας ὡς καμάραν τὸν οὐρανὸν καὶ διατείνας ὡς σκηνὴν κατοικεῖν»[5] , «ἐγενόμεθα ὡς τὸ ἀπ᾽ ἀρχῆς ὅτε οὐκ ἦρξας ἡμῶν οὐδὲ ἐπεκλήθη τὸ ὄνομά σου ἐφ᾽ ἡμᾶς ἐὰν ἀνοίξῃς τὸν οὐρανόν τρόμος λήμψεται ἀπὸ σοῦ ὄρη καὶ τακήσονται»[6] . Συμβολικά λοιπόν τονίζεται ότι μπορεί να τυλιχτεί σαν ειλητάριο, να ανοιχτεί ως σκηνή και να σκιστεί. Αποτελεί δημιούργημα του Κυρίου που μπορεί να τον διαχειριστεί όπως θέλει, αφού ανήκει σε Αυτόν.

Έχει θεμέλια που  βρίσκονται στη γη («ὁ οἰκοδομῶν εἰς τὸν οὐρανὸν ἀνάβασιν αὐτοῦ καὶ τὴν ἐπαγγελίαν αὐτοῦ ἐπὶ τῆς γῆς θεμελιῶν ὁ προσκαλούμενος τὸ ὕδωρ τῆς θαλάσσης καὶ ἐκχέων αὐτὸ ἐπὶ πρόσωπον τῆς γῆς κύριος ὁ θεὸς ὁ παντοκράτωρ ὄνομα αὐτῷ»[7]), στηρίζεται σε στύλους (στῦλοι οὐρανοῦ ἐπετάσθησαν καὶ ἐξέστησαν ἀπὸ τῆς ἐπιτιμήσεως αὐτοῦ»[8]), που συνταράσσονται και σπαράσσονται όταν θέλει ο Θεός («καὶ ἐταράχθη καὶ ἐσείσθη ἡ γῆ καὶ τὰ θεμέλια τοῦ οὐρανοῦ συνεταράχθησαν καὶ ἐσπαράχθησαν ὅτι ἐθυμώθη κύριος αὐτοῖς»[9] .

Αντίθετα η γη δεν κρέμεται από πουθενά. Όπως τονίζεται στο βιβλίο του Ιώβ «ἐκτείνων βορέαν ἐπ᾽ οὐδέν κρεμάζων γῆν ἐπὶ οὐδενός»[10] , εντούτοις έχει ισχυρά θεμέλια («καὶ ἰσχυρὰ ἐποίει τὰ θεμέλια τῆς γῆς»[11]). Διαθέτει τον «ομφαλό» που είναι το κέντρο της («  καὶ προσέθετο ἔτι Γααλ τοῦ λαλῆσαι καὶ εἶπεν ἰδοὺ λαὸς καταβαίνων κατὰ θάλασσαν ἀπὸ τοῦ ἐχόμενα ὀμφαλοῦ τῆς γῆς καὶ ἀρχὴ ἑτέρα ἔρχεται διὰ ὁδοῦ Ηλωνμαωνενιμ» [12], «προνομεῦσαι προνομὴν καὶ σκυλεῦσαι σκῦλα αὐτῶν τοῦ ἐπιστρέψαι χεῖρά σου εἰς τὴν ἠρημωμένην ἣ κατῳκίσθη καὶ ἐπ᾽ ἔθνος συνηγμένον ἀπὸ ἐθνῶν πολλῶν πεποιηκότας κτήσεις κατοικοῦντας ἐπὶ τὸν ὀμφαλὸν τῆς γῆς»[13] ).

Κάτω από τη γη υπάρχει η άβυσσος, ένας χώρος στον οποίο δεν εισχωρεί το φως. Είναι η κατοικία των νεκρών, ο Σεόλ, μία αρνητική περιοχή. Όπως αναφέρει ο Ησαΐας έχει πύλες («evgw. ei=pa evn tw/| u[yei tw/n h`merw/n mou evn pu,laij a[|dou katalei,yw ta. e;th ta. evpi,loipa»[14]),  ενώ στο Β΄Σαμ αναφέρεται ότι δεσμεύει τους ανθρώπους με σκληρότητα  («wvdi/nej qana,tou evku,klwsa,n me proe,fqasa,n me sklhro,thtej qana,tou»[15]).

Συνοψίζοντας τα παραπάνω το βασικό βιβλικό κοσμοείδωλο παρουσιάζεται σαν σύνολο που έχει ως βασικό του συστατικό τα ουράνια ύδατα που περιβάλλουν τα πάντα και αποτελείται από τον ουράνιο θόλο (στερέωμα), την επίπεδη γη. Κάτω από αυτή βρίσκεται η  άβυσσος που είναι τόπος κατοικίας των νεκρών.

Βεβαίως τα πάντα γίνονται με τη δημιουργική θέληση του Θεού και σε Αυτόν ανήκουν. Όπως αναφέρεται[16] δικοί του είναι οι ουρανοί και η γη. Ο Κύριος θεμελίωσε την οικουμένη και όσα βρίσκονται σε αυτή, έχει κτίσει το βορρά και τις θάλασσας, και για αυτό αγαλλιάζουν με το όνομά του τα βουνά της Παλαιστίνης, Θαβώρ και Ερμών («soi, eivsin oi` ouvranoi, kai. sh, evstin h` gh/ th.n oivkoume,nhn kai. to. plh,rwma auvth/j su. evqemeli,wsaj  ¹³  to.n borra/n kai. qala,ssaj su. e;ktisaj Qabwr kai. Ermwn evn tw/| ovno,mati, sou avgallia,sontai»)

 

***

Διασώζονται όμως και άλλες παραστάσεις που αφορούν το κοσμοείδωλο και  παρουσιάζουν τον Κύριο να αντιμάχεται με αρχέγονα τέρατα του χάους. Έτσι στον Ψαλμό 73[17] συντρίβει τα κεφάλια τους σε μάχη στα ύδατα και τα τσακίζει, δίνοντάς τους για τροφή σε αλλοεθνείς ( «su. evkratai,wsaj evn th/| duna,mei sou th.n qa,lassan su. sune,triyaj ta.j kefala.j tw/n drako,ntwn evpi. tou/ u[datoj  ¹⁴  su. sune,qlasaj ta.j kefala.j tou/ dra,kontoj e;dwkaj auvto.n brw/ma laoi/j toi/j Aivqi,oyin).

***

Συνοψίζοντας τα παραπάνω να τονιστεί ότι η εικόνα του κοσμοειδώλου εξυπηρετεί τη θρησκευτική σκέψη των συγγραφέων των βιβλίων της Παλαιάς Διαθήκης.  Δε διστάζουν να χρησιμοποιήσουν αντιλήψεις και τις μυθολογικές κατασκευές του περιβάλλοντος του βιβλικού Ισραήλ για να παρουσιάσουν θεϊκές ενέργειες και την επέμβαση του Κυρίου στην ιστορία. Είναι στοιχείο της ανοιχτότητας της σκέψης τους και της ανάδειξης της παγκοσμιότητας του βιβλικού Θεού που ήταν ο δημιουργός των πάντων. Τέλος, δεν πρέπει να λησμονείται ότι δεν υπήρχε δυνατότητα διαφορετικού τρόπου παρουσίασης του κοσμοειδώλου, αφού ούτε τα τεχνικά μέσα υπήρχαν και οι άνθρωποι στοχάζονταν μόνο με βάση την εμπειρική παρατήρηση, ούτε η χρήση αφηρημένων εννοιών μιας και αυτή η μορφή έκφρασης ήταν άγνωστη στο πολιτιστικό περιβάλλον των βιβλικών ανθρώπων.

 

---

[1] Βλ Σάρντο Εουτζένιο Λο (2012). Ο κόσμος των αρχαίων. Μετ Μ. Λειβαδιώτης, Αθήνα: Μελάνι, σ. 29

[2] Οπ 32-33

[3] Βλ Heidel Alexander (1972⁷). The Babylonian Genesis. The story of creation. Chicago & London: 1972, s. 85

[4] Ησ. 34:4

[5] Ησ. 40:22

[6] Ησ. 63:19

[7] Αμ 9:6

[8] Ιωβ 26:11

[9] Β΄ Βασ. 22:8

[10] Ιωβ 26:7

[11] Παρ 8,29

[12] Κρ 9,37

[13] Ιεζ 38,12

[14] Ησ. 38,10

[15] Β Σαμ 22,6

[16] Ψλ 88,12-13

[17] Ψλ 73, 13-14

ΒΑΔΙΖΟΝΤΑΣ ΣΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ (Εντυπώσεις από το «Περιβόλι της Παναγίας»)

Του Κώστα Μιχαηλίδη

Θεολόγου

14ο Γυμνάσιο Λάρισας

      

Η  Κυρία  Θεοτόκος, Έφορος,  Δέσποινα, Μάνα  και  Προστάτιδα  του  Αγίου  Όρους,  σε  καλεί  και  σε  δέχεται  όποτε  θέλει  αυτή  στον  κλήρο  της, το  Περιβόλι  της. Η  Παναγία  σε  κατευθύνει  στο  προσκύνημά  σου, αλλάζει  τα  σχέδιά  σου  προς  ωφέλεια  της  ψυχής  σου, σε  οικονομεί, σε  φροντίζει, σε  διακονεί, σε  εκπλήσσει  με  τις  επιλογές  που  φέρνει  στο  δρόμο  σου  και  κάποιες  φορές  σε  αφήνει  άφωνο  με  τη  γενναιόδωρη  χάρη  της, που  μοιράζει  απλόχερα.

       Με  τη  μεσιτεία της  Παναγίας  βρισκόμασταν  εκεί. Καθώς  το  διαπεραστικό  του  βλέμμα  συναντούσε  το  δικό  μου, γαλήνευε  την  ψυχή  μου  και , αν  τα  λόγια  του  δεν  ήταν  σοφά  επιλεγμένα  για  να  απαντούν  τάχα  σε  γενικά  θέματα  αλλά  ταυτόχρονα  σε  εξατομικευμένες  απορίες  των  ακροατών  του, που  δεν  είχαν  καν  διατυπώσει, θα  μου  αρκούσε  να  τον  κοιτάζω. Να  πλέκει  το  εργόχειρό  του, ένα  μεγάλο  κομποσκοίνι  κι  ας  έλεγε  συνταγές  μαγειρικής. Το  βλέμμα  του  ενστάλαζε  κάθε  στιγμή  στην  καρδιά  μου  σιγουριά  και  ασφάλεια, που  νοιώθεις  μόνο  κοντά  στο  Θεό. Είχα  μείνει  αποσβολωμένος . Πάμε  όμως  να  δούμε  την  αρχή.

       Χάσαμε  για  λίγο  το  καράβι  στην  Ουρανούπολη  βλέποντάς  το  να  φεύγει  αλλά  κι  αυτό  στο  σχέδιο  της  ήταν. Το  ταχύπλοο   μας  έφερε  γρηγορότερα  στη  Δάφνη  και  ο  συνοδοιπόρος  μου  αναγνώρισε  στο  πρόσωπο  του  οδηγού  από  το  μικρό  λεωφορείο  της  Μονής  έναν  από  τους  μοναχούς  σε  παλιό  ντοκιμαντέρ  του  CBS.  Η  συζήτηση  ήταν  διασκεδαστική  με  ευφυείς  ατάκες  αλλά  τελείωσε, όταν  αποβιβαστήκαμε  μπροστά  στο  εντυπωσιακό  και  τολμηρό  οικοδόμημα  της  Σιμωνόπετρας. Η  αγωνία  του  συνοδοιπόρου  μου  να  διαπιστώσει, αν  το  χέρι  από  το  λείψανο  της  Μαρίας  της  Μαγδαληνής  θα  το  νοιώσει  καυτό  στο  στόμα, έκλεισε  έναν  κύκλο  από  μνήμες, που  είχαν  ξεκινήσει  από  εδώ  με  τον  ίδιο  τρόπο  για  μένα . Τότε  ήμουν  ο  Βενιαμίν  της  παρέας  σε  ηλικία  και  εμπειρίες. Τώρα  μια  πατρική  στοργή  με  κατέκλυζε  γι`  αυτόν  και  όσες  φορές  αφέθηκα  στην  ψευδαίσθηση  πως  ήμουν  το  στερνοπούλι , έμοιαζα  με  ανεύθυνο  πατέρα.

       Τα  έργα  έχουν  ομορφύνει  τη  Νέα  Βηθλεέμ, όπως  ονομαζόταν  κάποτε, έχουν  όμως  στερήσει  κάτι  από  αυτήν  την  τόσο  όμορφη  πρωτόγονη  εικόνα, που  σιγά – σιγά  χάθηκε  με  τον  εκσυγχρονισμό. Μια  μηχανή του  καφέ  έφτιαχνε  νες  και   ζεστό  νερό  για  τσάι, αδιανόητο  για  τα  δεδομένα  της  Μονής  πριν  λίγα  χρόνια. Η  χορωδία, παρόλη  τη  δύσκολη  και  άνιση  σύγκριση  με  την  Κυριακάτικη  Βατοπαιδινή, αν  και  ολιγομελής , μου  άρεσε  περισσότερο. Η  πέστροφα  στην  τράπεζα  ήταν  αναμενόμενη, λόγω  της  γιορτής  της  Ανάληψης. Στο  τέλος  της  ημέρας,  στους  νοσταλγούς  του  Αγιώνυμου  την  εποχή  πριν  τη  χρηματοδότηση  της  ΕΕ,  θα  απαντούσα  πως  οι  άγιοι  στο  Περιβόλι  ήταν  σε  κάθε  εποχή λίγοι, πάντα  όμως  σταθερή  αξία, όπως  και  η  αιτία  της  προσκύνησης, η  κυρία  Θεοτόκος. Όλα  τα  άλλα  έρχονται  και  παρέρχονται , μαζί  κι  εμείς.

       Το  άλλο  πρωί  στεκόμασταν  μπροστά  στον  ξύλινο  σταυρό  του  αμαρτωλού  δούλου  Εφραίμ  του  Σεραγιώτη, δικαίου  της  Σκήτης  Αγ.  Ανδρέα  και  Αντωνίου, το  γνωστό  Σεράι. Τον  είχε  προλάβει  ο  προπομπός  των  ψυχών  Μιχαήλ. Εμείς  φτάσαμε  αργοπορημένοι  και  ανάψαμε  κερί  στη  μνήμη  του. Το  τεράστιο  καθολικό  ήταν  ανοιχτό  και  προσκυνήσαμε  την  κάρα  του  αποστόλου  Ανδρέα  του  πρωτόκλητου  με  φόντο  το  ψαροκόκαλο  παρκέ  και   το  επίχρυσο  τέμπλο. Από  το  Πρωτάτο  πήραμε  λαδάκι  από  το  καντήλι  της  Παναγίας  «Άξιον  εστί»  και  στο  Κουτλουμούσι   ο  συνοδοιπόρος  μου  βρήκε  τον  αρχοντάρη, που  τον  είχε  περιμαζέψει, πριν  ένα  χρόνο  στη  Μονή.  Ο  γέροντας  Γαβριήλ  είχε  πολύ  κόσμο  και  η  Παναγούδα  ήταν  κλειστή  καταμεσήμερο. Ξαποστάσαμε  στο  κελί  του  Ιωάννη  του  Θεολόγου  και  εγκαταλείψαμε  κάθε  προσπάθεια  να  βρεθούμε  στη  Σταυρονικήτα  πεζοί. Είχαμε  βγει  εκτός  προγραμματισμού  και  θα  χάναμε  τον  εσπερινό. Έτσι  με  όχημα  βρεθήκαμε  στην  ώρα  μας  εκεί  και  τακτοποιηθήκαμε  σε  δωμάτιο  μαζί  με  έναν  Αμερικανό, Ορθόδοξο, όπου  η  συνεννόηση  μαζί  του  ήταν  αστεία. Μετά  τον  εσπερινό  στο  μικρό  καθολικό , που  μοιάζει  με  έκθεση  έργων  του  Θεοφάνη  του  Κρητικού  και  τη  συνήθη  προσκύνηση  των  λειψάνων   περιηγηθήκαμε  στον  περιβάλλοντα  χώρο. Όταν  η  λάμπα  πετρελαίου  έσβησε, ήταν  νωρίς  αλλά  εμείς  κατάκοποι  και  με  φορτωμένο  πρόγραμμα  την  επομένη.

       Στο  πρωινό  φως  του  ήλιου,  που  ανέτειλε  από  τη  θάλασσα, βαδίζαμε  ανηφορικά  για  την  Καψάλα. Μια  σκυλίτσα  μας  οδηγούσε, όπου  αργότερα  για  ανταμοιβή  έφαγε  κράκερς, ώσπου  την  έδιωξαν  από  το  χώρο  του  κελιού  οι  μοναχοί. Στο  καθολικό  του  κελιού  προσκυνήσαμε  και  περιμένοντας  ακούσαμε  προσωπικές  ιστορίες,  απίστευτες, ώσπου  κάποια  στιγμή  βρεθήκαμε  μπροστά  στην  αλήθεια. Τα  μάτια  του  είχαν  Χριστό, πώς  ξεχνιέται  τέτοιο βλέμμα;  Αναγνώριζα  ομοιότητες  με  τον  πνευματικό  του  πατέρα , τον  Παΐσιο,  αλλά  μπροστά  του  δεν  ήμουν  ούτε  θεολόγος  ούτε  ένας  ταξιδιώτης  γεμάτος  περιέργεια. Ήμουν  σαν  ένα  άγριο  θηρίο  της  ζούγκλας  αυτής  που  ζούμε, που  υποκλινόταν  στην  Αγιοπνευματική  ανωτερότητα  κάποιου, που  άλλοι  τον  αντιμετώπιζαν  σαν  καφετζού  και  άλλοι  ως  αστέρα  σε  συνέντευξη. Ένοιωσα  ένα  σκουπίδι, που  δεν  ήθελε  να  δείξει  καθόλου  την  αναξιότητά  του. Μας  μίλησε  μιάμιση  ώρα, προσωπικά  μισό  λεπτό  αλλά  έχασα  κάθε  αίσθηση  του  χρόνου.  Είχα  αλλοιωθεί.

       Η  προσγείωση  στο  Βατοπαίδι  θα  ήταν  ανώμαλη, αν  δεν  φρόντιζε  ο  οδηγός  με  τα  ράσα, πνευματικό  παιδί  του  γέροντα  Ευθυμίου  να  μας  μιλήσει  τη  ρηξικέλευθη  για  μοναχό,  αιχμηρή  και  σαρκαστική  γλώσσα, που  ξεγυμνώνει  το  πρωτότυπο  από  την  απομίμηση  και  το  διαμάντι  από  τα  κόπρανα. Η  συζήτηση  ήταν  χωρίς  πρωτόκολλο , από  την  πολιτική  μέχρι  τον  πνευματικό  βίο  των  μοναχών. Ο  φύλακας  στη  μπάρα  ελέγχου  οχημάτων  στα  όρια  της  Μονής  Βατοπαιδίου  ανταπέδωσε  σχολιάζοντας  πως  γνωρίζει  επτά  θαυματουργές  εικόνες  στη  Μονή  και  όχι  επτά  αστέρια  στο  Khalifa  Palace,  δηλαδή  τη  Μονή. Εκτός  από  τη  Βηματάρισσα, που  βρίσκεται  στο  Ιερό  Βήμα  και  δεν  επιτρεπόταν  η  είσοδος  στους  πολυάριθμους επισκέπτες, αναζητήσαμε  την  Ελαιοβρύτισσα, την  Αντιφωνήτρια, την  Παντάνασσα, την  Εσφαγμένη, την  Πυροβοληθείσα  και  την  Παραμυθία.  Η  τελευταία  ήταν  και  η  αγαπημένη  του  συνοδοιπόρου  μου. Αρνηθήκαμε  επιμελώς  να  διολισθήσουμε  στην  κατάκριση  για  όσα  σκανδαλίζουν  και  μπορούσαν  να   μας  στερήσουν  τη  θεία  κοινωνία  της  επόμενης  μέρας  και  θαυμάσαμε  μόνο  τα  άξια  θαυμασμού. Η  Μονή  είχε  κατακλυστεί  από  Κύπριους  προσκυνητές, που  ταίριαζαν  στο  κοσμοπολίτικο  προφίλ  της. Συζήτησα  με  έναν  από  αυτούς  στο  τέλος  της  τράπεζας, η  οποία  είχε  τσιπούρα, μαρούλι, τυρί, κόλλυβα  και  κρασί, όλα  τους  εξαιρετικά  ετοιμασμένα  και   προσφερόμενα.

       Για  πρώτη  φορά  φύγαμε  από  το  Άγιον  Όρος  με  ταχύπλοο  για  την  Ιερισσό  και  όχι  για  την  Ουρανούπολη. Το  κύμα  έκανε  περιπετειώδη  την  επιστροφή  κι  η  δυνατή  μπόρα   στην  οδήγηση  ακόμη  περισσότερο. Στο  τέλος  μια  άλλη  πραγματικότητα  ξεπρόβαλε  μέσα  από  τα  σύννεφα. Η  ευγνωμοσύνη  για  όσα  είχα  μάθει  για  το  Όρος  από  τους  έμπειρους  συνοδοιπόρους  μου  με  οδήγησε  στην  πιο  όμορφη  συνειδητοποίηση: Θα  άλλαζα  όλες  αυτές τις  όμορφες  εμπειρίες  τόσων χρόνων, μόνο για  τη  χάρη  αυτή,  που  έζησα  δίπλα  σε  έναν  άγιο !         

Άγιος Αχίλλιος

Ο Άγιος Αχίλλιος, τη μνήμη του οποίου τιμάμε σήμερα, ήταν επίσκοπος Λαρίσης και το μεσαίωνα θεωρούνταν προστάτης βαλκανικών λαών. Για το σεβασμό που του είχαν παρατίθεται η πληροφορία του Ιωάννη Σκυλίτση που αναφέρει ότι ο Σαμουήλ πήρε το λείψανό του από τη Λάρισα και το μετέφερε στις Πρέσπες, όπου έκτισε προς τιμήν του μία μεγαλοπρεπή Βασιλική. Όπως είναι γνωστό σώζεται σήμερα καλά διατηρημένη.


"μετήγαγε δὲ (:ο Σαμουήλ) καὶ τὸ λείψανον τοῦ
ἁγίου Ἀχιλλίου, ἐπισκόπου Λαρίσσης χρηματίσαντος
[Bas2+Const8.11.50
ἐπὶ Κωνσταντίνου τοῦ μεγάλου κἀν τῇ μεγάλῃ καὶ πρώτῃ συνόδῳ παρόντος σὺν Ῥηγίνῳ Σκοπέλων (Σκοπέλου A) καὶ Διοδώρῳ (Διοδώρου AC) Τρίκκης (Τρίκης ACE), Bas2+Const8.11.52]
καὶ εἰς τὴν Πρέσπαν ἀπέθετο, ἔνθα ἦσαν αὐτῷ τὰ βασίλεια,
οἶκον κάλλιστον καὶ μέγιστον ἐπὶ τῷ ὀνόματι αὐτοῦ δομησάμενος". (Joannes Scylitzes Hist., Synopsis historiarum
Emperor life Bas2+Const8, 11).

Η ΕΙΣΟΔΟΣ ΤΟΥ ΙΗΣΟΥ ΣΤΗΝ ΙΕΡΟΣΑΛΗΜ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ

 

Μετά το κεφάλαιο 21 ο Ματθαίος αρχίζει να περιγράφει τα γεγονότα που συνέβησαν στην Ιερουσαλήμ. Ο Ιησούς και οι μαθητές του εισέρχονται στην πόλη του Δαβίδ. Στην αρχή της αφήγησης είναι χαρακτηριστικά τα στοιχεία του μεσσιανικού θριάμβου του, που δικαιολογούν και τον τίτλο Υιός Δαβίδ που θα του αποδώσει το πλήθος. Η χριστολογία όμως κατόπιν αλλάζει και οι πρώτες κοινότητες επιλέγουν να παρουσιάσουν τον αρχηγό της πίστης τους σαν τον Πάσχοντα Δούλο του Θεού, ο οποίος, μέσα από το Πάθος, θα οδηγήσει την ανθρωπότητα, και όχι μόνο τον Ισραήλ, στη λύτρωση.

Πιο αναλυτικά, οι στίχοι 21,1-11 αναφέρονται στη θριαμβευτική είσοδο του Ιησού και των μαθητών του στην Ιερουσαλήμ. Μόλις φτάνουν κοντά στην ιερή πόλη ο Ιησούς στέλνει δύο μαθητές του να του φέρουν ένα γαϊδούρι και το πουλάρι του. Ο Ματθαίος συνδέει το γεγονός με τη σχετική προφητεία του Ζαχαρία

Οι μαθητές κάνουν όπως τους λέει ο δάσκαλός τους. Ο Ιησούς ανεβαίνει στο ζώο και προχωράει προς την πόλη.  Το πλήθος άρχισε τότε να κραυγάζει: «Δόξα στον Υιό του Δαβίδ! Ευλογημένος αυτός που έρχεται σταλμένος από τον Κύριο! Δόξα στο Ύψιστο Θεό!». Όταν μπήκαν στην πόλη αναστατώθηκαν όλοι και το πλήθος έλεγε ότι αυτός είναι ο προφήτης Ιησούς από τη Ναζαρέτ.

Κατ’ αρχήν να τονιστεί ότι δεν υπάρχουν λόγοι που να αμφισβητούν τον ιστορικό πυρήνα της διήγησης. Το έντονο αποκαλυπτικό κλίμα του 1ου αι. μ.Χ. έκανε συνέχεια να εμφανίζονται άτομα που πίστευαν στο μεσσιανικό τους ρόλο και πολλοί τους ακολουθούσαν, χωρίς να λογαριάζουν τις συνέπειες, που θα είχε μία ενδεχόμενη στάση κατά των Ρωμαίων, αφού πάντα τα μεσσιανικά κινήματα, αυτό το στόχο είχαν. Να ξεσηκώσουν το λαό κατά της αυτοκρατορίας Το ζήτημα είναι κατά πόσον ο Ιησούς, στη φάση της εισόδου του στην Ιερουσαλήμ, έδινε στο μεσσιανικό του ρόλο και μία εθνικοαπελευθερωτική διάσταση. Πάντως είναι γεγονός ότι εύκολα το πλήθος θα του απέδιδε έναν τέτοιο ρόλο, αφού δείχνει να γνώριζε τις θεραπείες και τους εξορκισμούς που έκανε .

Άλλωστε ο τίτλος Υιός Δαβίδ που του αποδίδει το πλήθος οδηγεί στο συμπέρασμα ότι τον περιμένουν σαν τον απεσταλμένο του Θεού, που θα τους λυτρώσει. Αυτή η λύτρωση σίγουρα περιλαμβάνει και την εθνική αποκατάσταση που αποτελούσε ένα  από τα σημαντικότερα ζητήματα που απασχολούσαν τον Ιουδαϊσμό του 1ου αι. μ. Χ..

Ο τίτλος φαίνεται να είναι ταυτόσημος με τους τίτλους που περιέχονται στην ίδια ενότητα του κατά Ματθαίον Ευαγγελίου , «βασιλεύς», «ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου» και «Προφήτης». Τον περιμένουν λοιπόν να μπει στην Ιερουσαλήμ  και να επανασυστήσει την ένδοξη βασιλεία του προπάτορα Δαβίδ , σαν βασιλιάς του περιούσιου λαο

Νίκος Παύλου

 

Ανάρτηση στο biblicalarchaeology: Ο Κύλινδρος του Κύρου

Διαβάστε στην ηλεκτρονική έκδοση του biblicalarchaeology ανάρτηση με μεγάλο ενδιαφέρον για τον Κύλινδρο του Κύρου. Όπως είναι γνωστό περιέχει ένα γνωστό σωζόμενο κείμενο της Περσικής Αυτοκρατορίας των Αχαιμενιδών (π. 550–332 π.Χ.), που θεωρείται ότι αναφέρεται στην επιστροφή στην πατρίδα των Ιουδαίων εξόριστων στη Βαβυλώνα και την ανοικοδόμηση του ναού της Ιερουσαλήμ.  Το γεγονός καταγράφεται  στο βιβλίο του Έσδρα.

Ανακαλύφτηκε κατά τις ανασκαφές στη Βαβυλώνα το 1879. Περιέχει 45 γραμμές σφηνοειδούς  κειμένου γραμμένου στην ακκαδική. Ο κύλινδρος πιθανολογείται ότι παραγγέλθηκε από τον Κύρο την εποχή της ανοικοδόμησης της Βαβυλώνας, μετά την κατάκτηση της περιοχής. Ξεκινά με έναν ιστορικό πρόλογο, που περιέχει αναφορές στην κακή διακυβέρνση του βασιλιά της Βαβυλώνας, Ναβονίδη (π. 556–539 π.Χ.).

Στη φωτό ο βασιλιάς των Περσών και των Μήδων Κύρος Β΄(600 π.Χ. - 4 Δεκεμβρίου 530 π.Χ.). Ανάγλυφο στο Ολυμπιακό πάρκο του Σίδνεϊ (Από το βιβλίο "Θέματα από την Αγία Γραφή" Α'  Εκκλησιαστικού Γυμνασίου)